గరుడపురాణమ్

రసో హ్యస్య న రక్తాయ మాంసాయ కురుతే తు తత్ । ఉపష్టబ్ధః సమన్తాచ్చ కేవలం వర్తతే క్షయీ ॥ ౧,౧౫౨.

ఆ వ్యక్తికి ఆహార రసం రక్తంగా లేదా మాంసంగా మారదు. అన్ని వైపులా అడ్డుపడటంతో క్షయం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.

లిఙ్గేష్వల్పేష్వతిక్షీణం వ్యాధౌ షట్కరణక్షయమ్ । వర్జయేత్సాధయేదేవ సర్వేష్వపి తతోఽన్యథా ॥ ౧,౧౫౨.

లక్షణాలు తక్కువగా, వ్యాధి బలహీనంగా, ఆరు ఇంద్రియాలు బలంగా ఉన్నప్పుడు చికిత్సను నివారించాలి. లేకపోతే అన్ని సందర్భాల్లో చికిత్స చేయాలి.

దోషైర్వ్యస్తైః సమస్తైశ్చ క్షయాత్సర్వస్య మేదసః । స్వరభేదో భవేత్తస్య క్షామో రూక్షశ్చలః స్వరః ॥ ౧,౧౫౨.

దోషాలు అన్నీ కలగలిసినప్పుడు, మేదస్సు పూర్తిగా తగ్గినప్పుడు, గొంతు మాంద్యం కలుగుతుంది. స్వరం పలుచగా, పొడిగా, స్థిరంగా ఉండదు.

శుకవర్ణాభకణ్ఠత్వం స్నిగ్ధోష్ణోపశమోఽనిలాత్ । పిత్తాత్తాలుగలే దాహః శోషో భవతి సన్తతమ్ ॥ ౧,౧౫౨.

వాయువు వల్ల గొంతు తెల్లగా మారుతుంది, నూనె మరియు వేడి పదార్థాలతో ఉపశమనం కలుగుతుంది. పిత్తం వల్ల నిత్యం తాళువు, గొంతులో దాహం, పొడితనం ఏర్పడతాయి.

లిమ్పన్నివ కఫైః కణ్ఠం ముఖం ఘురఘురాయతే । స్వయం విరుద్ధైః సర్వైస్తు సర్వాలిఙ్గైః క్షయో భవేత్ ॥ ౧,౧౫౨.

కఫం వల్ల గొంతు అంటుకున్నట్లుగా, నోరు ఘురఘురగా శబ్దం చేస్తుంది. అన్ని లక్షణాలు కలిపి ఉంటే క్షయం ఏర్పడుతుంది.

ధూమాయతీవ చాత్యర్థముదేతి శ్లేష్మలక్షణమ్ । కృచ్ఛ్రసాధ్యాః క్షయాశ్చాత్ర సర్వైరల్పఞ్చ వర్జయేత్ ॥ ౧,౧౫౨.

ఇది పొగతో నిండినట్లుగా ఎక్కువగా పైకి వస్తుంది, కఫ లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. అన్ని లక్షణాలు కలిసిన క్షయం చికిత్సకు కష్టమైనది, అలాంటివాటిని నివారించాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్

ఇదితో శ్రీ గరుడ మహాపురాణం ముగిసింది.

ధన్వన్తరిరుదాచ । అరోచకనిదాన్తే వక్ష్యేఽహం సుశ్రుతాధునా । అరోచకో భవేద్దోషైర్జిహ్వాహృదయసంశ్రయైః ॥ ౧,౧౫౩.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: సుశ్రుతుడు చెప్పినట్లు, ఆకలి లేకపోవడానికి కారణాలు ఇప్పుడు నేను వివరించబోతున్నాను. వాయు, పిత్త, కఫాలు నాలుక, హృదయంలో ఉండడం వల్ల ఆకలి తగ్గిపోతుంది.

సన్నిపాతేన మనసః సన్తాపేన చ పఞ్చమః । కషాయతిక్తమధురం వాతాదిషు ముఖం క్రమాత్ ॥ ౧,౧౫౩.

అన్ని దోషాలు కలిసినప్పుడు, మనసు బాధతో ఐదవ రకమైన ఆకలి లేమి వస్తుంది. వాయువు మొదలైన దోషాల వల్ల నోటికి క్రమంగా కషాయం, చేదు, తీపి రుచులు అనిపిస్తాయి.

సర్వం వీతరసం శోకక్రోధాదిషు యథా మనః । ఛర్దిదోషైః పృథక్సర్వైర్దుష్టైరన్యైశ్చ పఞ్చమః ॥ ౧,౧౫౩.

దుఃఖం, కోపం వంటి భావాల్లో మనసు ఎలా రుచిని కోల్పోతుందో, అలాగే వాంతి దోషాలు, ఇతర కలుషితాలు కలిసినప్పుడు ఐదవ రకమైన ఆకలి లేమి ఏర్పడుతుంది.

ఉదానోఽధికృతాన్దోషాన్సర్వం సన్ధ్యర్హమస్యతి । ఆశు క్లేశోఽస్య లావణ్యప్రసేకారుచయః క్రమాత్ ॥ ౧,౧౫౩.

ప్రాణవాయువు అన్ని దోషాలతో కలిసినప్పుడు, జీర్ణానికి అనువైనది అన్నీ బయటకు తోసేస్తుంది. వెంటనే బాధ, కాంతి తగ్గిపోవడం, లాలాజలం పెరగడం, ఆకలి తగ్గిపోవడం క్రమంగా జరుగుతాయి.

నాభిపృష్ఠం రుజత్యాశు పార్శ్వే చాహారముత్క్షిపేత్ । తతో విచ్ఛ్రిన్నల్పాల్పకషాయం ఫేనిలం వమేత్ ॥ ౧,౧౫౩.

త్వరగా నాభి, వెన్నెముకలో నొప్పి కలుగుతుంది, ప్రక్కవైపు ఆహారం బయటకు వస్తుంది. ఆ తర్వాత కొద్దిగా కొద్దిగా కషాయ రుచి గల నురుగు పదార్థం వాంతి అవుతుంది.

శబ్దోద్గరయుతః కృచ్ఛ్రమనుకృచ్ఛ్రేణ వేగవత్ । కాసాస్యశోషకం వాతాత్స్వరపీడాసమన్వితమ్ ॥ ౧,౧౫౩.

శబ్దంతో కూడిన ఉబ్బసం వస్తుంది, అది బలవంతంగా, కష్టంగా ఉంటుంది. వాయువు వల్ల దగ్గు, నోరు పొడిబారడం, స్వరం బాధపడటం జరుగుతాయి.

పిత్తాత్క్షారోదకనిభం ధూమ్రం హరితపీతకమ్ । సాసృగమ్లం కటుతిక్తం తృణ్మూర్ఛాదాహపాకవత్ ॥ ౧,౧౫౩.

పిత్తం వల్ల వచ్చే ద్రవం ఉప్పు నీటిలా, పొడిగా, ఆకుపచ్చ-పసుపు రంగులో ఉంటుంది. అది రక్తంతో కలిసినట్టు, పుల్లగా, తీపి తక్కువగా, చేదుగా, గడ్డి వాసనతో, కాలిపోతున్నట్టు, మంటతో, వేడి పెరిగేలా ఉంటుంది.

కఫాత్స్నిగ్ధం ఘనం పీతం శ్లేష్మతస్తు సమాక్షికమ్ । మధురం లవణం భూరి ప్రసక్తం లోమహర్షణమ్ ॥ ౧,౧౫౩.

కఫం వల్ల వచ్చే ద్రవం మృదువుగా, మందంగా, పసుపు రంగులో ఉంటుంది. శ్లేష్మం వల్ల తేనెలా ఉంటుంది. అది తీపిగా, కొంచెం ఉప్పుగా, ఎక్కువగా, అధికంగా ఉండి, ఒళ్ళు గగుర్పాటు కలిగిస్తుంది.

మఖశ్వయథుమాధుర్యతన్ద్రాహృల్లాసకాసవాన్ । సర్వైర్లిఙ్గైః సమాపన్నస్త్యాజ్యో భవతి సర్వథా ॥ ౧,౧౫౩.

వాపు, తీపి, మత్తు, వాంతి, ఆనందం, దగ్గు ఇవన్నీ కలిసివస్తే, అలాంటి ద్రవాన్ని పూర్తిగా పారవేయాలి.

సర్వం యస్య చ విద్విష్టం దర్శనశ్రవణాదిభిః । వాతాదినైవ సంక్రుద్ధకృమిదుష్టాన్నజే గదే । శూలవేపతుహృల్లాసో విశేషాత్కృమిజే భవేత్ ॥ ౧,౧౫౩.

ఒకరిని చూడగానే, వినగానే, అన్నిటిలోనూ అసహ్యం కలిగితే, అది వాయువు, ఇతర దోషాలు లేదా పురుగులతో కలిసిన ఆహారం వల్ల వచ్చిన వ్యాధి. అప్పుడు నొప్పి, గడగడ, ఆనందం, ముఖ్యంగా పురుగు వల్ల ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౪ ధన్వన్తరిరువాచ । హృద్రోగాదినిదానం తే వక్ష్యేఽహం సుశ్రుతాధునా । కృమిహృద్రోగలిఙ్గైశ్చ స్మృతాః పఞ్చ తు హృద్గతాః ॥ ౧,౧౫౪.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: ఓ పండితుడా! ఇప్పుడు హృదయ వ్యాధి, పురుగుల వల్ల వచ్చే లక్షణాలు, వాటి కారణాలు, హృదయంలో ఉండే ఐదు రకాల వ్యాధులను వివరంగా చెబుతాను.

వాతేన శూన్యాతాత్యర్థం భుజ్యతే రోరుదీతి చ । భిద్యతే శుష్యతే స్తబ్ధం హృదయం శూన్యతా భ్రమః ॥ ౧,౧౫౪.

వాయువు వల్ల హృదయం పూర్తిగా ఖాళీగా అనిపిస్తుంది. తినిపోతూ ఏడుస్తాడు. హృదయం విరిగినట్టు, ఎండిపోయినట్టు, కఠినంగా, ఖాళీగా, తలనుప్పి, తల తిరుగుడు కలుగుతుంది.

అకస్మాద్దీనతా శోకో భయం శబ్దేఽసైష్ణుతా । వేపథుర్వేపనాన్మోహః శ్వాసరోధోఽల్పనిద్రతా ॥ ౧,౧౫౪.

ఏదో ఒక్కసారిగా నిరాశ, దుఃఖం, భయం, శబ్దం సహించలేకపోవడం, ఒళ్ళు వణుకు, గడగడ, మతి పోవడం, ఊపిరాడకపోవడం, నిద్ర తక్కువగా ఉండటం కలుగుతాయి.

పిత్తాత్తృష్ణా శ్రమో దాహో స్వేదోఽమ్లకఫజః క్రమః । ఛర్దనం హ్యమ్లపిత్తస్య ధూమకల్పితకో జ్వరః ॥ ౧,౧౫౪.

పిత్తం వల్ల దాహం, అలసట, మంట, చెమట, పుల్లదనం, కఫం లక్షణాలు వరుసగా వస్తాయి. పుల్లపిత్తం ఉన్నవారికి వాంతి, పొగ వాసనతో జ్వరం వస్తుంది.

శ్లేష్మణా హృదయం స్తబ్ధం భారికం సాశ్మగర్భవత్ । కాసాస్థిసాదనిష్ఠీవనిద్రాలస్యారుచిజ్వరాః ॥ ౧,౧౫౪.

కఫం వల్ల హృదయం గట్టిగా, బరువుగా, లోపల రాయి ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది. దగ్గు, ఎముకలు బలహీనంగా మారడం, ఉమ్మి, మత్తు, అలసట, ఆకలి లేకపోవడం, జ్వరం వస్తాయి.

హృద్రోగే హి త్రిభిర్దేషైః కృమిభిః శ్యావనేత్రతా । తమః ప్రవేశో హృల్లాసః శోథః కణ్డూః కఫస్త్రుతిః ॥ ౧,౧౫౪.

మూడు దోషాలు లేదా పురుగుల వల్ల వచ్చే హృదయ వ్యాధిలో కన్నులు నలుపుగా మారడం, చీకటిలోకి పోవడం, ఆనందం, వాపు, మంట, కఫం కారడం జరుగుతాయి.

హృదయం సతతం చాత్ర క్రకచేనేవ దీర్యతే । చికిత్సదామయం (రం) ఘోరం తచ్ఛీఘ్రం శీఘ్రమారిణమ్ ॥ ౧,౧౫౪.

ఇక్కడ హృదయం ఎప్పుడూ రంపంతో కోసినట్టు చీలిపోతుంది. ఈ భయంకరమైన వ్యాధిని వెంటనే, చాలా త్వరగా చికిత్స చేయాలి.

వాతాత్పిత్తాత్కఫాత్తృష్ణా సన్నిపాతాద్బలక్షయః । షష్ఠీ స్యాదుపసర్గాచ్చ వాతపిత్తే చ కారణమ్ ॥ ౧,౧౫౪.

వాయువు, పిత్తం, కఫం వల్ల దాహం వస్తుంది. మూడూ కలిసినప్పుడు బలహీనత వస్తుంది. ఆరో రకం ఉపద్రవాల వల్ల వస్తుంది. వాయు-పిత్తమే కారణం.

సర్వేషు తత్ప్రకోపో హి సమ్యగ్ధాతుప్రశోషణాత్ । సర్వదేహభ్రామోత్కమ్పతాపహృద్దాహమోహకృత్ ॥ ౧,౧౫౪.

ఇవి అన్నీ ఎక్కువైతే, శరీరంలోని రసాన్ని పూర్తిగా ఎండబెట్టేస్తాయి. దాంతో శరీరం మొత్తం గందరగోళం, వణుకు, వేడి, హృదయంలో మంట, మతి పోవడం జరుగుతాయి.

జిహ్వామూలగలక్లోమతాలుతోయవహాః శిరాః । సంశోష్య తృష్ణా జాయన్తే తాసాం సామాన్యలక్షణమ్ ॥ ౧,౧౫౪.

జిహ్వ, గొంతు, కంఠం, తాలువు వరకు నీరు తీసుకెళ్లే నాడులు ఎండిపోతే దాహం వస్తుంది. ఇది వాటి సాధారణ లక్షణం.

ముఖశోషో జలాతృప్తిరన్నద్వేషః స్వరక్షయః । కణ్ఠోష్ఠతాలుకార్కశ్యాజ్జిహ్వానిష్క్రమణే క్లమః ॥ ౧,౧౫౪.

నోరు ఎండిపోవడం, నీరు తాగితే తృప్తి కలగడం, ఆహారం మీద అసహ్యం, స్వరం పోవడం, గొంతు, పెదాలు, తాలువులో మంట, నాలుక బయట పెట్టినప్పుడు అలసట కలుగుతాయి.

ప్రలాపశ్చిత్తవిభ్రంశో హ్యుద్గరాఢ్యస్తథామయః । మారుతాత్క్షామతాదైన్యం శఙ్ఖభే (తో) దః శిరౌభ్రమః ॥ ౧,౧౫౪.

అర్థంలేని మాటలు, మనసు గందరగోళం, తరచూ ఉబ్బసం ఉండే వ్యాధి, వాయువు వల్ల శరీరం క్షీణించడం, నిరాశ, కపాలంలో నొప్పి, తల తిరుగుడు కలుగుతాయి.