గరుడపురాణమ్

పతనం కృకలాసాహికపిశ్వాపదపక్షిభిః । కేశాస్థితుషభస్మాదితరౌ సమధిరోహణమ్ ॥ ౧,౧౫౨.

కలల్లో పడిపోవడం, నక్కలు, పాములు, పిశాచులు, అడవి జంతువులు, పక్షులు కనిపించడం, జుట్టు, ఎముకలు, పొట్టు, బూడిద మీద ఎక్కుతున్నట్టు అనిపించడం జరుగుతుంది.

శూన్యానాం గ్రామదేశానాం దర్శనం శుష్యతోఽమ్భసః । జ్యోతిర్దివి దవాగ్నీనాం జ్వలతాం చ మహీరుహామ్ ॥ ౧,౧౫౨.

శూన్యమైన గ్రామాలు, ప్రాంతాలు, ఎండిపోతున్న నీరు, ఆకాశంలో వెలుగు, అరణ్యాగ్ని, మండుతున్న చెట్లు కనిపించడమూ కలుగుతుంది.

పీనసశ్వాసకాసం చ స్వరమూర్ధరుజోఽరుచిః । ఊర్ధ్వనిః శ్వాససంశోషావధశ్ఛర్దిశ్చ కోష్ఠగే ॥ ౧,౧౫౨.

పీనసం, ఊపిరాడకపోవడం, దగ్గు, గొంతు బలహీనత, తలనొప్పి, ఆకలి లేకపోవడం, పైకి ఊపిరి ఎండిపోవడం, కడుపులోంచి వాంతి రావడం జరుగుతుంది.

స్థితే పార్శ్వే చ రుగ్బోధే సన్ధిస్థే భవతి జ్వరః । రూపాణ్యైకాదశైతాని జాయన్తే రాజయక్ష్మణః ॥ ౧,౧౫౨.

పక్కవైపు నొప్పి ఉన్నప్పుడు, ముడుల్లో జ్వరం వస్తుంది. ఇవే రాజయక్ష్మ వ్యాధిలో కనిపించే పదకొండు లక్షణాలు.

తేషాముపద్రవాన్విద్యాత్కణ్ఠధ్వంసకరీ రుజాః । జృమ్భాఙ్గమర్దనిష్ఠీవవహ్నిమాన్ద్యాస్యపూతితా ॥ ౧,౧౫౨.

దీనివల్ల కలిగే ఉపద్రవాలు: గొంతు నాశనం చేసే నొప్పులు, జబ్బులు, శరీరమంతా నొప్పి, ఉమ్మివేయడం, అగ్నిబలం తగ్గిపోవడం, నోరు దుర్వాసన రావడం.

తత్ర వాతాచ్ఛిరః పార్శ్వశూలనం సాంగమర్దనమ్ । కణ్ఠరోధః స్వరభ్రంశః పిత్తాత్పాదాంసపాణిషు ॥ ౧,౧౫౨.

అక్కడ వాయువు ప్రభావంతో తల నొప్పి, ప్రక్క నొప్పి, శరీరం నొప్పి, గొంతు ముడుచిపోవడం, స్వరం పోవడం జరుగుతాయి. పిత్తం వల్ల పాదాలు, భుజాలు, చేతుల్లో నొప్పి కలుగుతుంది.

దాహోఽతిసారోఽసృక్ఛర్దిర్ముఖగన్ధో జ్వరో మదః । కఫాదరోచకచ్ఛర్దికాసా అర్ధ్వాం గగౌరవమ్ ॥ ౧,౧౫౨.

అక్కడ దాహం, విరేచనం, రక్త వాంతి, నోటికి దుర్గంధం, జ్వరం, మూర్ఛ కలుగుతాయి. కఫం వల్ల ఆకలి లేకపోవడం, వాంతి, దగ్గు, ఛాతీలో బరువు, పైభాగంలో భారంగా అనిపించడం జరుగుతాయి.

ప్రసేకః పీనసః శ్వాసః స్వరభేదోఽల్పవహ్నితా । దోషైర్మన్దానలత్వేన శోథలేపకఫోల్బణైః ॥ ౧,౧౫౨.

అధిక లాలాజలం, ముక్కు కారడం, ఊపిరి తక్కువగా పోవడం, గొంతు మాంద్యం, జీర్ణశక్తి తగ్గిపోవడం జరుగుతాయి. దోషాల వల్ల జీర్ణాగ్ని బలహీనమై, శరీరంలో వాపు, పూత, అధిక కఫం ఏర్పడతాయి.

స్రోతోముఖేషు రుద్ధేషు ధాతుషు స్వల్పకేషు చ । విదాహో మనసః స్థానే భవన్త్యన్యే హ్యుపద్రవాః ॥ ౧,౧౫౨.

శరీర నాళాలు మూసుకుపోయినప్పుడు, ధాతువులు తగ్గినప్పుడు, మనసులో దాహం కలుగుతుంది. అలాంటి స్థితిలో ఇతర సమస్యలు కూడా వస్తాయి.

పచ్యతే కోష్ఠ ఏవాన్నమమ్లయుక్తై రసైర్యుతమ్ । ప్రాయోఽస్య క్షయభాగానాం నైవాన్నం చాఙ్గపుష్టయే ॥ ౧,౧౫౨.

ఆహారం కడుపులోనే పులియబారిన రసాలతో కలిసిపొగిలిపోతుంది. క్షయంతో బాధపడేవారికి ఆహారం శరీర భాగాలను పోషించదు.

రసో హ్యస్య న రక్తాయ మాంసాయ కురుతే తు తత్ । ఉపష్టబ్ధః సమన్తాచ్చ కేవలం వర్తతే క్షయీ ॥ ౧,౧౫౨.

ఆ వ్యక్తికి ఆహార రసం రక్తంగా లేదా మాంసంగా మారదు. అన్ని వైపులా అడ్డుపడటంతో క్షయం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.

లిఙ్గేష్వల్పేష్వతిక్షీణం వ్యాధౌ షట్కరణక్షయమ్ । వర్జయేత్సాధయేదేవ సర్వేష్వపి తతోఽన్యథా ॥ ౧,౧౫౨.

లక్షణాలు తక్కువగా, వ్యాధి బలహీనంగా, ఆరు ఇంద్రియాలు బలంగా ఉన్నప్పుడు చికిత్సను నివారించాలి. లేకపోతే అన్ని సందర్భాల్లో చికిత్స చేయాలి.

దోషైర్వ్యస్తైః సమస్తైశ్చ క్షయాత్సర్వస్య మేదసః । స్వరభేదో భవేత్తస్య క్షామో రూక్షశ్చలః స్వరః ॥ ౧,౧౫౨.

దోషాలు అన్నీ కలగలిసినప్పుడు, మేదస్సు పూర్తిగా తగ్గినప్పుడు, గొంతు మాంద్యం కలుగుతుంది. స్వరం పలుచగా, పొడిగా, స్థిరంగా ఉండదు.

శుకవర్ణాభకణ్ఠత్వం స్నిగ్ధోష్ణోపశమోఽనిలాత్ । పిత్తాత్తాలుగలే దాహః శోషో భవతి సన్తతమ్ ॥ ౧,౧౫౨.

వాయువు వల్ల గొంతు తెల్లగా మారుతుంది, నూనె మరియు వేడి పదార్థాలతో ఉపశమనం కలుగుతుంది. పిత్తం వల్ల నిత్యం తాళువు, గొంతులో దాహం, పొడితనం ఏర్పడతాయి.

లిమ్పన్నివ కఫైః కణ్ఠం ముఖం ఘురఘురాయతే । స్వయం విరుద్ధైః సర్వైస్తు సర్వాలిఙ్గైః క్షయో భవేత్ ॥ ౧,౧౫౨.

కఫం వల్ల గొంతు అంటుకున్నట్లుగా, నోరు ఘురఘురగా శబ్దం చేస్తుంది. అన్ని లక్షణాలు కలిపి ఉంటే క్షయం ఏర్పడుతుంది.

ధూమాయతీవ చాత్యర్థముదేతి శ్లేష్మలక్షణమ్ । కృచ్ఛ్రసాధ్యాః క్షయాశ్చాత్ర సర్వైరల్పఞ్చ వర్జయేత్ ॥ ౧,౧౫౨.

ఇది పొగతో నిండినట్లుగా ఎక్కువగా పైకి వస్తుంది, కఫ లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. అన్ని లక్షణాలు కలిసిన క్షయం చికిత్సకు కష్టమైనది, అలాంటివాటిని నివారించాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్

ఇదితో శ్రీ గరుడ మహాపురాణం ముగిసింది.

ధన్వన్తరిరుదాచ । అరోచకనిదాన్తే వక్ష్యేఽహం సుశ్రుతాధునా । అరోచకో భవేద్దోషైర్జిహ్వాహృదయసంశ్రయైః ॥ ౧,౧౫౩.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: సుశ్రుతుడు చెప్పినట్లు, ఆకలి లేకపోవడానికి కారణాలు ఇప్పుడు నేను వివరించబోతున్నాను. వాయు, పిత్త, కఫాలు నాలుక, హృదయంలో ఉండడం వల్ల ఆకలి తగ్గిపోతుంది.

సన్నిపాతేన మనసః సన్తాపేన చ పఞ్చమః । కషాయతిక్తమధురం వాతాదిషు ముఖం క్రమాత్ ॥ ౧,౧౫౩.

అన్ని దోషాలు కలిసినప్పుడు, మనసు బాధతో ఐదవ రకమైన ఆకలి లేమి వస్తుంది. వాయువు మొదలైన దోషాల వల్ల నోటికి క్రమంగా కషాయం, చేదు, తీపి రుచులు అనిపిస్తాయి.

సర్వం వీతరసం శోకక్రోధాదిషు యథా మనః । ఛర్దిదోషైః పృథక్సర్వైర్దుష్టైరన్యైశ్చ పఞ్చమః ॥ ౧,౧౫౩.

దుఃఖం, కోపం వంటి భావాల్లో మనసు ఎలా రుచిని కోల్పోతుందో, అలాగే వాంతి దోషాలు, ఇతర కలుషితాలు కలిసినప్పుడు ఐదవ రకమైన ఆకలి లేమి ఏర్పడుతుంది.

ఉదానోఽధికృతాన్దోషాన్సర్వం సన్ధ్యర్హమస్యతి । ఆశు క్లేశోఽస్య లావణ్యప్రసేకారుచయః క్రమాత్ ॥ ౧,౧౫౩.

ప్రాణవాయువు అన్ని దోషాలతో కలిసినప్పుడు, జీర్ణానికి అనువైనది అన్నీ బయటకు తోసేస్తుంది. వెంటనే బాధ, కాంతి తగ్గిపోవడం, లాలాజలం పెరగడం, ఆకలి తగ్గిపోవడం క్రమంగా జరుగుతాయి.

నాభిపృష్ఠం రుజత్యాశు పార్శ్వే చాహారముత్క్షిపేత్ । తతో విచ్ఛ్రిన్నల్పాల్పకషాయం ఫేనిలం వమేత్ ॥ ౧,౧౫౩.

త్వరగా నాభి, వెన్నెముకలో నొప్పి కలుగుతుంది, ప్రక్కవైపు ఆహారం బయటకు వస్తుంది. ఆ తర్వాత కొద్దిగా కొద్దిగా కషాయ రుచి గల నురుగు పదార్థం వాంతి అవుతుంది.

శబ్దోద్గరయుతః కృచ్ఛ్రమనుకృచ్ఛ్రేణ వేగవత్ । కాసాస్యశోషకం వాతాత్స్వరపీడాసమన్వితమ్ ॥ ౧,౧౫౩.

శబ్దంతో కూడిన ఉబ్బసం వస్తుంది, అది బలవంతంగా, కష్టంగా ఉంటుంది. వాయువు వల్ల దగ్గు, నోరు పొడిబారడం, స్వరం బాధపడటం జరుగుతాయి.

పిత్తాత్క్షారోదకనిభం ధూమ్రం హరితపీతకమ్ । సాసృగమ్లం కటుతిక్తం తృణ్మూర్ఛాదాహపాకవత్ ॥ ౧,౧౫౩.

పిత్తం వల్ల వచ్చే ద్రవం ఉప్పు నీటిలా, పొడిగా, ఆకుపచ్చ-పసుపు రంగులో ఉంటుంది. అది రక్తంతో కలిసినట్టు, పుల్లగా, తీపి తక్కువగా, చేదుగా, గడ్డి వాసనతో, కాలిపోతున్నట్టు, మంటతో, వేడి పెరిగేలా ఉంటుంది.

కఫాత్స్నిగ్ధం ఘనం పీతం శ్లేష్మతస్తు సమాక్షికమ్ । మధురం లవణం భూరి ప్రసక్తం లోమహర్షణమ్ ॥ ౧,౧౫౩.

కఫం వల్ల వచ్చే ద్రవం మృదువుగా, మందంగా, పసుపు రంగులో ఉంటుంది. శ్లేష్మం వల్ల తేనెలా ఉంటుంది. అది తీపిగా, కొంచెం ఉప్పుగా, ఎక్కువగా, అధికంగా ఉండి, ఒళ్ళు గగుర్పాటు కలిగిస్తుంది.

మఖశ్వయథుమాధుర్యతన్ద్రాహృల్లాసకాసవాన్ । సర్వైర్లిఙ్గైః సమాపన్నస్త్యాజ్యో భవతి సర్వథా ॥ ౧,౧౫౩.

వాపు, తీపి, మత్తు, వాంతి, ఆనందం, దగ్గు ఇవన్నీ కలిసివస్తే, అలాంటి ద్రవాన్ని పూర్తిగా పారవేయాలి.

సర్వం యస్య చ విద్విష్టం దర్శనశ్రవణాదిభిః । వాతాదినైవ సంక్రుద్ధకృమిదుష్టాన్నజే గదే । శూలవేపతుహృల్లాసో విశేషాత్కృమిజే భవేత్ ॥ ౧,౧౫౩.

ఒకరిని చూడగానే, వినగానే, అన్నిటిలోనూ అసహ్యం కలిగితే, అది వాయువు, ఇతర దోషాలు లేదా పురుగులతో కలిసిన ఆహారం వల్ల వచ్చిన వ్యాధి. అప్పుడు నొప్పి, గడగడ, ఆనందం, ముఖ్యంగా పురుగు వల్ల ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౪ ధన్వన్తరిరువాచ । హృద్రోగాదినిదానం తే వక్ష్యేఽహం సుశ్రుతాధునా । కృమిహృద్రోగలిఙ్గైశ్చ స్మృతాః పఞ్చ తు హృద్గతాః ॥ ౧,౧౫౪.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: ఓ పండితుడా! ఇప్పుడు హృదయ వ్యాధి, పురుగుల వల్ల వచ్చే లక్షణాలు, వాటి కారణాలు, హృదయంలో ఉండే ఐదు రకాల వ్యాధులను వివరంగా చెబుతాను.

వాతేన శూన్యాతాత్యర్థం భుజ్యతే రోరుదీతి చ । భిద్యతే శుష్యతే స్తబ్ధం హృదయం శూన్యతా భ్రమః ॥ ౧,౧౫౪.

వాయువు వల్ల హృదయం పూర్తిగా ఖాళీగా అనిపిస్తుంది. తినిపోతూ ఏడుస్తాడు. హృదయం విరిగినట్టు, ఎండిపోయినట్టు, కఠినంగా, ఖాళీగా, తలనుప్పి, తల తిరుగుడు కలుగుతుంది.