గరుడపురాణమ్

రాజయక్ష్మా క్షయః శోషో రోగరాడితి కథ్యతే । నక్షత్రాణాం ద్విజానాఞ్చ రాజ్ఞోఽభూద్యదయం పురా ॥ ౧,౧౫౨.

దీనిని రాజయక్ష్మ, క్షయ, శోష, రోగరాజు అని పిలుస్తారు. పూర్వంలో ఈ వ్యాధి నక్షత్రాల రాజు, ద్విజులకు కలిగింది.

యచ్చ రాజా చ యక్ష్మా చ రాజయక్ష్మా తతో మతః । దేహౌషధక్షయకృతేః క్షయస్తత్సమ్భవాచ్చ సః ॥ ౧,౧౫౨.

రాజు, యక్ష్మ రెండూ కలిసినందువల్ల దీనికి రాజయక్ష్మ అని పేరు. శరీరం, శక్తి తగ్గిపోవడంవల్ల దీనిని క్షయ అంటారు. ఇదే కారణంగా ఇది కలుగుతుంది.

రసాదిశోషణాచ్ఛోషో రోగరాడితి రాజవత్ । సాహసం వేగసంరోధః శుక్రౌజః స్నేహసంక్షయః ॥ ౧,౧౫౨.

రసం మొదలైనవి ఎండిపోవడం వల్ల దీనికి శోష అని పేరు. ఇది రోగాలకు రాజు లాంటిది. తొందరగా చేయడం, సహజ వికారాలను ఆపడం, వీర్యం, బలం, నూనె తక్కువవడం వల్ల ఇది వస్తుంది.

అన్నపానవిధిత్యాగశ్చత్వారస్తస్యహేతవః । తైరుదీర్ణోఽనిలః పిత్తం వ్యర్థం చోదీర్య సర్వతః ॥ ౧,౧౫౨.

అన్నపాన నియమాలు పాటించకపోవడం — ఇవే దీనికి నాలుగు కారణాలు. వీటి వల్ల వాయువు పెరిగి, పిత్తం కూడా అప్రయోజనంగా ఎక్కడికక్కడ కలత చెందుతుంది.

శరిరసన్ధిమావిశ్య తాః శిరాః ప్రతిపీడయన్ । ముఖాని స్రోతసాం రుద్ధ్వా తథైవాతివిసృజ్య వా ॥ ౧,౧౫౨.

వీటి ప్రభావంతో అవయవాల ముడులు లోపలికి వెళ్లి, నరాలను నొక్కి, రక్తనాళాలను మూసివేస్తాయి లేదా అధికంగా విసర్జన జరుగుతుంది.

మధ్యమూర్ధ్వమధస్తిర్యగవ్యథాం సఞ్జనయేద్ధృదః । రూపం భవిష్యతస్తస్య ప్రతిశ్యాయో భృశం జ్వరః ॥ ౧,౧౫౨.

ఇవి శరీరంలో మధ్య, పై, క్రింద, అడ్డదిశల్లో, హృదయంలో నొప్పిని కలిగిస్తాయి. దాని లక్షణాలు — తీవ్రమైన జలుబు, జ్వరం.

ప్రసేకో ముఖమాధుర్యం మార్దవం వహ్నిదే హయోః । లౌల్యభావోఽన్నపానాదౌ శుచావశుచివీక్షణమ్ ॥ ౧,౧౫౨.

నోరులో ఎక్కువ ఉప్పిరి, తీపి, మృదుత్వం, అగ్నిబలహీనత, అన్నపానాలపై అధిక ఆకాంక్ష, శుభాశుభాలను ఒకేలా చూడడం కలుగుతాయి.

మక్షికాతృణకేశాదిపాతః ప్రాయోఽన్నపానయోః । హృల్లాసశ్ఛర్దిరరుచిరస్నాతేఽపి బలక్షయః ॥ ౧,౧౫౨.

అన్నపానాల్లో ఈగలు, గడ్డి, జుట్టు మొదలైనవి పడిపోవడం ఎక్కువగా జరుగుతుంది. వాంతులు, రుచిలేకపోవడం, స్నానం చేసినా బలహీనత కలుగుతుంది.

పాణ్యోరువక్షః పాదాస్యకుక్ష్యక్ష్ణోరతిశుక్లతా । బాహ్వోః ప్రతోదో జిహ్వాయాః కాయే బైభత్స్యదర్శనమ్ ॥ ౧,౧౫౨.

చేతులు, తొడలు, ఛాతీ, కాళ్లు, నోరు, పొట్ట, కళ్ళు చాలా తెల్లగా మారుతాయి. చేతులకు కొరడా మాదిరి నొప్పి, నాలుక మండడం, శరీరానికి అసహ్యమైన రూపం కనిపిస్తుంది.

స్త్రీమద్యమాంసప్రియతా ఘృణితా మూర్ధగుణ్ఠనమ్ । నఖకేశాస్థివృద్ధిశ్చ స్వప్నే చాభిభవో భవేత్ ॥ ౧,౧౫౨.

స్త్రీలు, మద్యం, మాంసం మీద ఆసక్తి, విరక్తి, తల కప్పుకోవడం, నఖాలు, జుట్టు, ఎముకలు పెరగడం, కలల్లో బాధలు కలుగుతాయి.

పతనం కృకలాసాహికపిశ్వాపదపక్షిభిః । కేశాస్థితుషభస్మాదితరౌ సమధిరోహణమ్ ॥ ౧,౧౫౨.

కలల్లో పడిపోవడం, నక్కలు, పాములు, పిశాచులు, అడవి జంతువులు, పక్షులు కనిపించడం, జుట్టు, ఎముకలు, పొట్టు, బూడిద మీద ఎక్కుతున్నట్టు అనిపించడం జరుగుతుంది.

శూన్యానాం గ్రామదేశానాం దర్శనం శుష్యతోఽమ్భసః । జ్యోతిర్దివి దవాగ్నీనాం జ్వలతాం చ మహీరుహామ్ ॥ ౧,౧౫౨.

శూన్యమైన గ్రామాలు, ప్రాంతాలు, ఎండిపోతున్న నీరు, ఆకాశంలో వెలుగు, అరణ్యాగ్ని, మండుతున్న చెట్లు కనిపించడమూ కలుగుతుంది.

పీనసశ్వాసకాసం చ స్వరమూర్ధరుజోఽరుచిః । ఊర్ధ్వనిః శ్వాససంశోషావధశ్ఛర్దిశ్చ కోష్ఠగే ॥ ౧,౧౫౨.

పీనసం, ఊపిరాడకపోవడం, దగ్గు, గొంతు బలహీనత, తలనొప్పి, ఆకలి లేకపోవడం, పైకి ఊపిరి ఎండిపోవడం, కడుపులోంచి వాంతి రావడం జరుగుతుంది.

స్థితే పార్శ్వే చ రుగ్బోధే సన్ధిస్థే భవతి జ్వరః । రూపాణ్యైకాదశైతాని జాయన్తే రాజయక్ష్మణః ॥ ౧,౧౫౨.

పక్కవైపు నొప్పి ఉన్నప్పుడు, ముడుల్లో జ్వరం వస్తుంది. ఇవే రాజయక్ష్మ వ్యాధిలో కనిపించే పదకొండు లక్షణాలు.

తేషాముపద్రవాన్విద్యాత్కణ్ఠధ్వంసకరీ రుజాః । జృమ్భాఙ్గమర్దనిష్ఠీవవహ్నిమాన్ద్యాస్యపూతితా ॥ ౧,౧౫౨.

దీనివల్ల కలిగే ఉపద్రవాలు: గొంతు నాశనం చేసే నొప్పులు, జబ్బులు, శరీరమంతా నొప్పి, ఉమ్మివేయడం, అగ్నిబలం తగ్గిపోవడం, నోరు దుర్వాసన రావడం.

తత్ర వాతాచ్ఛిరః పార్శ్వశూలనం సాంగమర్దనమ్ । కణ్ఠరోధః స్వరభ్రంశః పిత్తాత్పాదాంసపాణిషు ॥ ౧,౧౫౨.

అక్కడ వాయువు ప్రభావంతో తల నొప్పి, ప్రక్క నొప్పి, శరీరం నొప్పి, గొంతు ముడుచిపోవడం, స్వరం పోవడం జరుగుతాయి. పిత్తం వల్ల పాదాలు, భుజాలు, చేతుల్లో నొప్పి కలుగుతుంది.

దాహోఽతిసారోఽసృక్ఛర్దిర్ముఖగన్ధో జ్వరో మదః । కఫాదరోచకచ్ఛర్దికాసా అర్ధ్వాం గగౌరవమ్ ॥ ౧,౧౫౨.

అక్కడ దాహం, విరేచనం, రక్త వాంతి, నోటికి దుర్గంధం, జ్వరం, మూర్ఛ కలుగుతాయి. కఫం వల్ల ఆకలి లేకపోవడం, వాంతి, దగ్గు, ఛాతీలో బరువు, పైభాగంలో భారంగా అనిపించడం జరుగుతాయి.

ప్రసేకః పీనసః శ్వాసః స్వరభేదోఽల్పవహ్నితా । దోషైర్మన్దానలత్వేన శోథలేపకఫోల్బణైః ॥ ౧,౧౫౨.

అధిక లాలాజలం, ముక్కు కారడం, ఊపిరి తక్కువగా పోవడం, గొంతు మాంద్యం, జీర్ణశక్తి తగ్గిపోవడం జరుగుతాయి. దోషాల వల్ల జీర్ణాగ్ని బలహీనమై, శరీరంలో వాపు, పూత, అధిక కఫం ఏర్పడతాయి.

స్రోతోముఖేషు రుద్ధేషు ధాతుషు స్వల్పకేషు చ । విదాహో మనసః స్థానే భవన్త్యన్యే హ్యుపద్రవాః ॥ ౧,౧౫౨.

శరీర నాళాలు మూసుకుపోయినప్పుడు, ధాతువులు తగ్గినప్పుడు, మనసులో దాహం కలుగుతుంది. అలాంటి స్థితిలో ఇతర సమస్యలు కూడా వస్తాయి.

పచ్యతే కోష్ఠ ఏవాన్నమమ్లయుక్తై రసైర్యుతమ్ । ప్రాయోఽస్య క్షయభాగానాం నైవాన్నం చాఙ్గపుష్టయే ॥ ౧,౧౫౨.

ఆహారం కడుపులోనే పులియబారిన రసాలతో కలిసిపొగిలిపోతుంది. క్షయంతో బాధపడేవారికి ఆహారం శరీర భాగాలను పోషించదు.

రసో హ్యస్య న రక్తాయ మాంసాయ కురుతే తు తత్ । ఉపష్టబ్ధః సమన్తాచ్చ కేవలం వర్తతే క్షయీ ॥ ౧,౧౫౨.

ఆ వ్యక్తికి ఆహార రసం రక్తంగా లేదా మాంసంగా మారదు. అన్ని వైపులా అడ్డుపడటంతో క్షయం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.

లిఙ్గేష్వల్పేష్వతిక్షీణం వ్యాధౌ షట్కరణక్షయమ్ । వర్జయేత్సాధయేదేవ సర్వేష్వపి తతోఽన్యథా ॥ ౧,౧౫౨.

లక్షణాలు తక్కువగా, వ్యాధి బలహీనంగా, ఆరు ఇంద్రియాలు బలంగా ఉన్నప్పుడు చికిత్సను నివారించాలి. లేకపోతే అన్ని సందర్భాల్లో చికిత్స చేయాలి.

దోషైర్వ్యస్తైః సమస్తైశ్చ క్షయాత్సర్వస్య మేదసః । స్వరభేదో భవేత్తస్య క్షామో రూక్షశ్చలః స్వరః ॥ ౧,౧౫౨.

దోషాలు అన్నీ కలగలిసినప్పుడు, మేదస్సు పూర్తిగా తగ్గినప్పుడు, గొంతు మాంద్యం కలుగుతుంది. స్వరం పలుచగా, పొడిగా, స్థిరంగా ఉండదు.

శుకవర్ణాభకణ్ఠత్వం స్నిగ్ధోష్ణోపశమోఽనిలాత్ । పిత్తాత్తాలుగలే దాహః శోషో భవతి సన్తతమ్ ॥ ౧,౧౫౨.

వాయువు వల్ల గొంతు తెల్లగా మారుతుంది, నూనె మరియు వేడి పదార్థాలతో ఉపశమనం కలుగుతుంది. పిత్తం వల్ల నిత్యం తాళువు, గొంతులో దాహం, పొడితనం ఏర్పడతాయి.

లిమ్పన్నివ కఫైః కణ్ఠం ముఖం ఘురఘురాయతే । స్వయం విరుద్ధైః సర్వైస్తు సర్వాలిఙ్గైః క్షయో భవేత్ ॥ ౧,౧౫౨.

కఫం వల్ల గొంతు అంటుకున్నట్లుగా, నోరు ఘురఘురగా శబ్దం చేస్తుంది. అన్ని లక్షణాలు కలిపి ఉంటే క్షయం ఏర్పడుతుంది.

ధూమాయతీవ చాత్యర్థముదేతి శ్లేష్మలక్షణమ్ । కృచ్ఛ్రసాధ్యాః క్షయాశ్చాత్ర సర్వైరల్పఞ్చ వర్జయేత్ ॥ ౧,౧౫౨.

ఇది పొగతో నిండినట్లుగా ఎక్కువగా పైకి వస్తుంది, కఫ లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. అన్ని లక్షణాలు కలిసిన క్షయం చికిత్సకు కష్టమైనది, అలాంటివాటిని నివారించాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్

ఇదితో శ్రీ గరుడ మహాపురాణం ముగిసింది.

ధన్వన్తరిరుదాచ । అరోచకనిదాన్తే వక్ష్యేఽహం సుశ్రుతాధునా । అరోచకో భవేద్దోషైర్జిహ్వాహృదయసంశ్రయైః ॥ ౧,౧౫౩.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: సుశ్రుతుడు చెప్పినట్లు, ఆకలి లేకపోవడానికి కారణాలు ఇప్పుడు నేను వివరించబోతున్నాను. వాయు, పిత్త, కఫాలు నాలుక, హృదయంలో ఉండడం వల్ల ఆకలి తగ్గిపోతుంది.

సన్నిపాతేన మనసః సన్తాపేన చ పఞ్చమః । కషాయతిక్తమధురం వాతాదిషు ముఖం క్రమాత్ ॥ ౧,౧౫౩.

అన్ని దోషాలు కలిసినప్పుడు, మనసు బాధతో ఐదవ రకమైన ఆకలి లేమి వస్తుంది. వాయువు మొదలైన దోషాల వల్ల నోటికి క్రమంగా కషాయం, చేదు, తీపి రుచులు అనిపిస్తాయి.