గరుడపురాణమ్

కమ్పయన్తీ శిరో గ్రీవాం యమలాం తాం వినిర్దిశేత్ । ప్రలాపచ్ఛర్ద్యతీసారనేత్రవిప్లుతజృమ్భితా ॥ ౧,౧౫౧.

తల, మెడ వణికించే హిక్కాను 'జంట'గా గుర్తించాలి. అది మూర్ఛ, వాంతులు, విరేచనాలు, కళ్ళు తిరగడం వంటి లక్షణాలతో వస్తుంది.

యమలా వేగినీ హిక్రా పరిణామవతీ చ సా । ధ్వస్తభ్రూశఙ్ఖయుగ్మస్య శ్రుతివిప్లుతచక్షుషః ॥ ౧,౧౫౧.

జంటగా, వేగంగా వచ్చే హిక్కా, పెరుగుతూ, కనుబొమ్మలు, కపాలం వదిలిపోవడం, వినికిడి, చూపు తారుమారవడం కలిగిస్తుంది.

స్తమ్భయన్తీ తనుం వాచం స్మృతిం సంజ్ఞాం చ ముఞ్చతీ । తుదన్తీ మార్గమాణస్య కుర్వతీ మర్మఘట్టనమ్ ॥ ౧,౧౫౧.

అది శరీరాన్ని, మాటను కఠినంగా చేస్తుంది; జ్ఞాపకం, స్పృహ పోయేలా చేస్తుంది; ప్రాణనాళాల్లో నొప్పి కలిగిస్తుంది.

పృష్ఠతో నమనం సార్ష్యం మహాహిక్రా ప్రవర్తతే । మహాశూలా మహాశబ్దా మహావేగా మహాబలా ॥ ౧,౧౫౧.

వెనుకకు వంగడం, వణుకు కలిగినప్పుడు, పెద్ద హిక్కా వస్తుంది. అది తీవ్రమైన నొప్పి, పెద్ద శబ్దం, బలమైన ఊపిరి, గొప్ప బలం కలిగిస్తుంది.

పక్రాశయాచ్చ నాభేర్వా పూర్వవత్సా ప్రవర్తతే ॥ ౧,౧౫౧.

అది కడుపు లేదా నాభి నుంచి కూడా, ముందుగా చెప్పినట్లే, ప్రారంభమవుతుంది.

తద్రూపా సా మహత్కుర్యాఞ్జృమ్భణాం గప్రసారణమ్ । గమ్భీరేణ నిదానేన గమ్భీరా తు సుసాధయేత్ ॥ ౧,౧౫౧.

ఆ రకం హిక్కా పెద్ద జబ్బు, నోటిని విప్పడం కలిగిస్తుంది. లోతైన కారణం వల్ల వచ్చే హిక్కా చికిత్స చేయడం చాలా కష్టం.

ఆద్యే ద్వే వర్జయేదన్యే సర్వలిఙ్గాం చ వేగినీమ్ । సర్వస్య సంచితామస్య స్థవిరస్య వ్యవాయినః ॥ ౧,౧౫౧.

మొదటి రెండు రకాలలో మిగతావాటిని నివారించాలి. వేగంగా వచ్చే హిక్కా అన్నీ లక్షణాలు చూపిస్తుంది, ముఖ్యంగా వృద్ధులలో లేదా ఎక్కువ శారీరక సంబంధం ఉన్నవారిలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.

వ్యాధిభిః క్షీణదేహస్య భక్తచ్ఛేదకృశస్య చ । సర్వేఽపి రోగా నాశాయ న త్వేవం శాఘ్రకారిణః ॥ ౧,౧౫౧.

వ్యాధులతో శరీరం బలహీనమై, ఆహారం లేక క్షీణించినవాడికి మిగతా అన్ని రోగాలు పోవచ్చు. కానీ, తొందరపడి పని చేసే వాడికి అలాంటిది జరగదు.

హిక్రాశ్వాసౌ యథా తౌ హి మృత్యుకాలే కృతాలయౌ ॥ ౧,౧౫౧.

మరణ సమయానికి హిక్కా, ఊపిరాడకపోవడం ఏర్పడితే, అవి అక్కడే స్థిరంగా ఉంటాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౨ ధన్వన్తరిరువాచ । అథాతో యక్ష్మరోగస్య నిదానం ప్రవదామ్యహమ్ । అనేకరోగానుగతో బహురోగపురోగమః ॥ ౧,౧౫౨.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు యక్ష్మ అనే వ్యాధి ఎలా వస్తుందో చెప్పుతున్నాను. ఇది అనేక రోగాలతో కలసి, మరికొన్ని రోగాలకు ముందుగా వస్తుంది.

రాజయక్ష్మా క్షయః శోషో రోగరాడితి కథ్యతే । నక్షత్రాణాం ద్విజానాఞ్చ రాజ్ఞోఽభూద్యదయం పురా ॥ ౧,౧౫౨.

దీనిని రాజయక్ష్మ, క్షయ, శోష, రోగరాజు అని పిలుస్తారు. పూర్వంలో ఈ వ్యాధి నక్షత్రాల రాజు, ద్విజులకు కలిగింది.

యచ్చ రాజా చ యక్ష్మా చ రాజయక్ష్మా తతో మతః । దేహౌషధక్షయకృతేః క్షయస్తత్సమ్భవాచ్చ సః ॥ ౧,౧౫౨.

రాజు, యక్ష్మ రెండూ కలిసినందువల్ల దీనికి రాజయక్ష్మ అని పేరు. శరీరం, శక్తి తగ్గిపోవడంవల్ల దీనిని క్షయ అంటారు. ఇదే కారణంగా ఇది కలుగుతుంది.

రసాదిశోషణాచ్ఛోషో రోగరాడితి రాజవత్ । సాహసం వేగసంరోధః శుక్రౌజః స్నేహసంక్షయః ॥ ౧,౧౫౨.

రసం మొదలైనవి ఎండిపోవడం వల్ల దీనికి శోష అని పేరు. ఇది రోగాలకు రాజు లాంటిది. తొందరగా చేయడం, సహజ వికారాలను ఆపడం, వీర్యం, బలం, నూనె తక్కువవడం వల్ల ఇది వస్తుంది.

అన్నపానవిధిత్యాగశ్చత్వారస్తస్యహేతవః । తైరుదీర్ణోఽనిలః పిత్తం వ్యర్థం చోదీర్య సర్వతః ॥ ౧,౧౫౨.

అన్నపాన నియమాలు పాటించకపోవడం — ఇవే దీనికి నాలుగు కారణాలు. వీటి వల్ల వాయువు పెరిగి, పిత్తం కూడా అప్రయోజనంగా ఎక్కడికక్కడ కలత చెందుతుంది.

శరిరసన్ధిమావిశ్య తాః శిరాః ప్రతిపీడయన్ । ముఖాని స్రోతసాం రుద్ధ్వా తథైవాతివిసృజ్య వా ॥ ౧,౧౫౨.

వీటి ప్రభావంతో అవయవాల ముడులు లోపలికి వెళ్లి, నరాలను నొక్కి, రక్తనాళాలను మూసివేస్తాయి లేదా అధికంగా విసర్జన జరుగుతుంది.

మధ్యమూర్ధ్వమధస్తిర్యగవ్యథాం సఞ్జనయేద్ధృదః । రూపం భవిష్యతస్తస్య ప్రతిశ్యాయో భృశం జ్వరః ॥ ౧,౧౫౨.

ఇవి శరీరంలో మధ్య, పై, క్రింద, అడ్డదిశల్లో, హృదయంలో నొప్పిని కలిగిస్తాయి. దాని లక్షణాలు — తీవ్రమైన జలుబు, జ్వరం.

ప్రసేకో ముఖమాధుర్యం మార్దవం వహ్నిదే హయోః । లౌల్యభావోఽన్నపానాదౌ శుచావశుచివీక్షణమ్ ॥ ౧,౧౫౨.

నోరులో ఎక్కువ ఉప్పిరి, తీపి, మృదుత్వం, అగ్నిబలహీనత, అన్నపానాలపై అధిక ఆకాంక్ష, శుభాశుభాలను ఒకేలా చూడడం కలుగుతాయి.

మక్షికాతృణకేశాదిపాతః ప్రాయోఽన్నపానయోః । హృల్లాసశ్ఛర్దిరరుచిరస్నాతేఽపి బలక్షయః ॥ ౧,౧౫౨.

అన్నపానాల్లో ఈగలు, గడ్డి, జుట్టు మొదలైనవి పడిపోవడం ఎక్కువగా జరుగుతుంది. వాంతులు, రుచిలేకపోవడం, స్నానం చేసినా బలహీనత కలుగుతుంది.

పాణ్యోరువక్షః పాదాస్యకుక్ష్యక్ష్ణోరతిశుక్లతా । బాహ్వోః ప్రతోదో జిహ్వాయాః కాయే బైభత్స్యదర్శనమ్ ॥ ౧,౧౫౨.

చేతులు, తొడలు, ఛాతీ, కాళ్లు, నోరు, పొట్ట, కళ్ళు చాలా తెల్లగా మారుతాయి. చేతులకు కొరడా మాదిరి నొప్పి, నాలుక మండడం, శరీరానికి అసహ్యమైన రూపం కనిపిస్తుంది.

స్త్రీమద్యమాంసప్రియతా ఘృణితా మూర్ధగుణ్ఠనమ్ । నఖకేశాస్థివృద్ధిశ్చ స్వప్నే చాభిభవో భవేత్ ॥ ౧,౧౫౨.

స్త్రీలు, మద్యం, మాంసం మీద ఆసక్తి, విరక్తి, తల కప్పుకోవడం, నఖాలు, జుట్టు, ఎముకలు పెరగడం, కలల్లో బాధలు కలుగుతాయి.

పతనం కృకలాసాహికపిశ్వాపదపక్షిభిః । కేశాస్థితుషభస్మాదితరౌ సమధిరోహణమ్ ॥ ౧,౧౫౨.

కలల్లో పడిపోవడం, నక్కలు, పాములు, పిశాచులు, అడవి జంతువులు, పక్షులు కనిపించడం, జుట్టు, ఎముకలు, పొట్టు, బూడిద మీద ఎక్కుతున్నట్టు అనిపించడం జరుగుతుంది.

శూన్యానాం గ్రామదేశానాం దర్శనం శుష్యతోఽమ్భసః । జ్యోతిర్దివి దవాగ్నీనాం జ్వలతాం చ మహీరుహామ్ ॥ ౧,౧౫౨.

శూన్యమైన గ్రామాలు, ప్రాంతాలు, ఎండిపోతున్న నీరు, ఆకాశంలో వెలుగు, అరణ్యాగ్ని, మండుతున్న చెట్లు కనిపించడమూ కలుగుతుంది.

పీనసశ్వాసకాసం చ స్వరమూర్ధరుజోఽరుచిః । ఊర్ధ్వనిః శ్వాససంశోషావధశ్ఛర్దిశ్చ కోష్ఠగే ॥ ౧,౧౫౨.

పీనసం, ఊపిరాడకపోవడం, దగ్గు, గొంతు బలహీనత, తలనొప్పి, ఆకలి లేకపోవడం, పైకి ఊపిరి ఎండిపోవడం, కడుపులోంచి వాంతి రావడం జరుగుతుంది.

స్థితే పార్శ్వే చ రుగ్బోధే సన్ధిస్థే భవతి జ్వరః । రూపాణ్యైకాదశైతాని జాయన్తే రాజయక్ష్మణః ॥ ౧,౧౫౨.

పక్కవైపు నొప్పి ఉన్నప్పుడు, ముడుల్లో జ్వరం వస్తుంది. ఇవే రాజయక్ష్మ వ్యాధిలో కనిపించే పదకొండు లక్షణాలు.

తేషాముపద్రవాన్విద్యాత్కణ్ఠధ్వంసకరీ రుజాః । జృమ్భాఙ్గమర్దనిష్ఠీవవహ్నిమాన్ద్యాస్యపూతితా ॥ ౧,౧౫౨.

దీనివల్ల కలిగే ఉపద్రవాలు: గొంతు నాశనం చేసే నొప్పులు, జబ్బులు, శరీరమంతా నొప్పి, ఉమ్మివేయడం, అగ్నిబలం తగ్గిపోవడం, నోరు దుర్వాసన రావడం.

తత్ర వాతాచ్ఛిరః పార్శ్వశూలనం సాంగమర్దనమ్ । కణ్ఠరోధః స్వరభ్రంశః పిత్తాత్పాదాంసపాణిషు ॥ ౧,౧౫౨.

అక్కడ వాయువు ప్రభావంతో తల నొప్పి, ప్రక్క నొప్పి, శరీరం నొప్పి, గొంతు ముడుచిపోవడం, స్వరం పోవడం జరుగుతాయి. పిత్తం వల్ల పాదాలు, భుజాలు, చేతుల్లో నొప్పి కలుగుతుంది.

దాహోఽతిసారోఽసృక్ఛర్దిర్ముఖగన్ధో జ్వరో మదః । కఫాదరోచకచ్ఛర్దికాసా అర్ధ్వాం గగౌరవమ్ ॥ ౧,౧౫౨.

అక్కడ దాహం, విరేచనం, రక్త వాంతి, నోటికి దుర్గంధం, జ్వరం, మూర్ఛ కలుగుతాయి. కఫం వల్ల ఆకలి లేకపోవడం, వాంతి, దగ్గు, ఛాతీలో బరువు, పైభాగంలో భారంగా అనిపించడం జరుగుతాయి.

ప్రసేకః పీనసః శ్వాసః స్వరభేదోఽల్పవహ్నితా । దోషైర్మన్దానలత్వేన శోథలేపకఫోల్బణైః ॥ ౧,౧౫౨.

అధిక లాలాజలం, ముక్కు కారడం, ఊపిరి తక్కువగా పోవడం, గొంతు మాంద్యం, జీర్ణశక్తి తగ్గిపోవడం జరుగుతాయి. దోషాల వల్ల జీర్ణాగ్ని బలహీనమై, శరీరంలో వాపు, పూత, అధిక కఫం ఏర్పడతాయి.

స్రోతోముఖేషు రుద్ధేషు ధాతుషు స్వల్పకేషు చ । విదాహో మనసః స్థానే భవన్త్యన్యే హ్యుపద్రవాః ॥ ౧,౧౫౨.

శరీర నాళాలు మూసుకుపోయినప్పుడు, ధాతువులు తగ్గినప్పుడు, మనసులో దాహం కలుగుతుంది. అలాంటి స్థితిలో ఇతర సమస్యలు కూడా వస్తాయి.