గరుడపురాణమ్

కర్వన్తి యక్ష్మాయతనే కాసం ష్ఠీవత్కఫం తతః । పూతిపూయోపమం వీతం మిశ్రం హరితలోహితమ్ ॥ ౧,౧౪౯.

యక్ష్మ స్థలంలో దగ్గు వస్తుంది. దాంతో పాటు ఉమ్మి, శ్లేష్మం బయటకు వస్తుంది. అది పాడైన మాసంలా, పసుపు, ఎరుపు కలిసినట్టు బయటకు పోతుంది.

సుప్యతే తుద్యత ఇవ హృదయం పచతీవ చ । అకస్మాదుష్ణశీతేచ్ఛా బహ్వాశిత్వం బలక్షయః ॥ ౧,౧౪౯.

ఒకవేళ నిద్రపోతున్నప్పుడు ఎవరో కొట్టినట్టు అనిపిస్తుంది, హృదయం కాలుతున్నట్టు బాధిస్తుంది. ఆకస్మాత్తుగా వేడి లేదా చలికి కోరిక కలుగుతుంది, ఎక్కువగా తింటారు, బలహీనత వస్తుంది.

స్నిగ్ధప్రసన్నవక్రత్వం శ్రీమద్దర్శననేత్రతా । తతోఽస్య క్షయరూపాణి సర్వాణ్యావిర్భవన్తి చ ॥ ౧,౧౪౯.

ముఖం కొంత మెరుగు, మృదువుగా, వంకరగా మారుతుంది; కళ్ళు ప్రకాశంగా, ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తాయి. ఆ తరువాత, క్షయానికి సంబంధించిన లక్షణాలు అన్నీ వ్యక్తమవుతాయి.

ఇత్యేష క్షయజః కాస క్షీణానాం దేహనాశనః । యాప్యౌ వా బలినాం తద్వత్క్షతజోఽపి నవౌ తు తౌ ॥ ౧,౧౪౯.

ఇలా, క్షయంతో వచ్చే దగ్గు బలహీనుల శరీరాన్ని నాశనం చేస్తుంది. బలమైనవారిలో కూడా క్షయం, గాయం రెండూ కొత్తగా కనిపిస్తాయి.

సిధ్యేతామపి సామర్థ్యాత్సాధ్యాదౌ చ పృథక్క్రమః । మిశ్రా యాప్యాశ్చ యే సర్వే జరసః స్థవిరస్య చ ॥ ౧,౧౪౯.

సామర్థ్యం ఉంటే రెండింటినీ నయం చేయవచ్చు. కానీ నయం అయ్యే వ్యాధుల ప్రారంభంలో వాటి మార్గం వేరుగా ఉంటుంది. మిశ్రమంగా, దీర్ఘకాలంగా ఉండే రకాలు వృద్ధాప్యానికి, వృద్ధులకు సంబంధించినవే.

కాసశ్వాసక్షయచ్ఛర్దిస్వరసాదాదయో గదాః । భవన్త్యుపేక్షయా యస్మాత్తస్మాత్తాస్త్వరయా జయేత్ ॥ ౧,౧౪౯.

దగ్గు, ఊపిరితిత్తి సమస్య, క్షయం, వాంతులు, గొంతు బలహీనత వంటి వ్యాధులు నిర్లక్ష్యంతో వస్తాయి. అందుకే వాటిని త్వరగా జయించాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౦ ధన్వన్తరిరువాచ । అథాతః శ్వాసరోగస్య నిదానం ప్రవదామ్యహమ్ । కాసవృద్ధ్యా భవేచ్ఛ్వాసః పూర్వైర్వా దోషకోపనైః ॥ ౧,౧౫౦.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నారు: ఇప్పుడు ఊపిరితిత్తి వ్యాధికి కారణాలు చెబుతాను. దగ్గు పెరగడం వల్ల, లేదా ముందుగా దోషాలు ప్రబలడం వల్ల ఇది కలుగుతుంది.

ఆమాతిసారవమథువిషపాణ్డుజ్వరైరపి । రజోధూమానిలైర్మర్మఘాతాదపి హిమామ్బునా ॥ ౧,౧౫౦.

అజీర్ణం, విరేచనం, వాంతులు, విషం, రక్తహీనత, జ్వరం, ధూళి, పొగ, గాలి, ముఖ్యమైన అవయవాలకు గాయం, చల్లని నీరు ఇవన్నీ కూడా దీనికి కారణాలు.

క్షుద్రకస్తమకశ్ఛిన్నో మహానూర్ధ్వశ్చ పఞ్చమః । కఫోపరుద్ధగమనపవనో విష్వగాస్థితః ॥ ౧,౧౫౦.

ఇందులో ఐదు రకాలు ఉంటాయి: చిన్నది, చీకటి, తెగిపోయినది, పెద్దది, పైకి పోయేది. కఫం అడ్డుపడిన వాయువు అన్ని దిశలలో తిరుగుతూ స్థిరపడుతుంది.

ప్రాణోదకాన్నవాహీని దుష్టస్రోతాంసి దూషయన్ । ఉరః స్థః కురుతే శ్వాసమామాశయసముద్భవమ్ ॥ ౧,౧౫౦.

ప్రాణం, నీరు, ఆహారం తీసుకెళ్లే నాళాలను చెడగొడుతూ, వికారమైన వాయువు ఛాతీలో ఉండి, అజీర్ణం వల్ల ఊపిరితిత్తి వ్యాధిని కలిగిస్తుంది.

ప్రాగ్రూపం తస్య హృత్పార్శ్వశూలం ప్రాణవిలోమతా । ఆనాహః శఙ్ఖభేదశ్చ తత్రాయాసోఽతిభోజనైః ॥ ౧,౧౫౦.

దీనికి ముందుగా వచ్చే లక్షణాలు: హృదయంలో, పక్కవైపులలో నొప్పి, ఊపిరి సరిగా పోకపోవడం, పొత్తికడుపు ఉబ్బడం, కంటిమూలలో నొప్పి. శ్రమ లేదా ఎక్కువగా తినడం వల్ల ఇది పెరుగుతుంది.

ప్రేరితః ప్రేరయన్క్షుద్రం స్వయం స సమలం మరుత్ । ప్రతిలోమం శిరా గచ్ఛేదుదీర్య పవనః కఫమ్ ॥ ౧,౧౫౦.

అశుద్ధమైన వాయువు తానే తాను ప్రేరేపిస్తూ, నాళాలలోకి వెనక్కి పోయి, పైకి ఎక్కి, కఫాన్ని బయటకు తోడుతుంది.

పరిగృహ్యశిరోగ్రీవమురః పార్శ్వే చ పీడయన్ । కాసం ఘుర్ఘురకం మోహమరుచిమ్పీనసం భృశమ్ ॥ ౧,౧౫౦.

తల, మెడ, ఛాతీ, పక్కలను పట్టుకుని, దగ్గు, ఘుర్ఘురం, మూర్చ, ఆకలి లేకపోవడం, తీవ్రమైన ముక్కు దిబ్బతనం కలుగజేస్తుంది.

కరోతి తీవ్రవేగఞ్చ శ్వాసం ప్రాణోపతాపినమ్ । ప్రతామ్యేత్తస్య వేగేనష్ఠీవనాన్తే క్షణం సుఖీ ॥ ౧,౧౫౦.

ఇది తీవ్రమైన వేగంతో ఊపిరితిత్తి సమస్యను కలిగిస్తుంది, ప్రాణాన్ని బాధిస్తుంది. దాని బలానికి బాధితుడు మూర్చపోతాడు, కానీ తుమ్మిన తర్వాత కొంత సేపు ఉపశమనం కలుగుతుంది.

కృచ్ఛ్రాచ్ఛయానః శ్వసితి నిషణ్ణః స్వాస్థ్యమర్హతి । ఉచ్ఛ్రితాక్షో లలాటేన స్విద్యతా భృశమార్తిమాన్ ॥ ౧,౧౫౦.

పడి ఉండడం చాలా కష్టం, ఊపిరి బాగా తీసుకోవాలి. కూర్చుని ఉంటే కొంత ఉపశమనం. కళ్ళు పెద్దవిగా, నుదురు చెమటతో, తీవ్రమైన బాధతో ఉంటాడు.

విశుష్కాస్యో ముహుః శ్వాసః కాఙ్క్షత్యుష్ణం సవేపథుః । మేఘామ్బుశీతప్రాగ్వాతైః శ్లేష్మలైశ్చ వివర్ధతే ॥ ౧,౧౫౦.

వాడి నోరు ఎండిపోయి, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీలుస్తాడు, వేడి కావాలని ఆశపడతాడు, ఒళ్లు వణుకుతుంది. మేఘాలు, చల్లని నీరు, తూర్పు గాలి, కఫం వృద్ధి వల్ల ఇది పెరుగుతుంది.

స యాప్యస్తమకః సాధ్యో నరస్య బలినో భవేత్ । జ్వరమూర్ఛావతః సీతైర్న శామ్యేత్ప్రథమస్తు సః ॥ ౧,౧౫౦.

ఈ దీర్ఘకాల చీకటి రకం బలమైన మనిషికి నయం అవుతుంది. కానీ జ్వరం, మూర్చ, చలితో ఉన్నవారికి మొదట్లో ఇది తగ్గదు.

కాసశ్వసితవచ్ఛీర్ణమర్మచ్ఛేదరుజార్దితః । సస్వేదమూర్ఛః సానాహో బస్తిదాహవిబోధవాన్ ॥ ౧,౧౫౦.

దగ్గు, ఊపిరితిత్తి వ్యాధిలా బాధపడుతూ, ముఖ్య అవయవాలకు గాయం వల్ల నొప్పి, చెమట, మూర్చ, పొత్తికడుపు ఉబ్బడం, మూత్రంలో కాలినట్టు ఉండటం, నిద్రలేమి కలుగుతాయి.

అధోదృష్టిః శుతాక్షస్తు స్నిహ్యద్రక్తైకలోచనః । శుష్కాస్యః ప్రలపన్దీనో నష్టచ్ఛాయో విచేతనః ॥ ౧,౧౫౦.

వాడి చూపు కిందకి, కళ్ళు లోపలకి పోయి, తెలుపు భాగం ఎరుపు కలిసినట్టు ఉంటుంది. నోరు ఎండిపోతుంది, అసంబద్ధంగా మాట్లాడతాడు, వర్ణం తగ్గిపోతుంది, జ్ఞానం కోల్పోతాడు.

మహాతామహతా దీనో నాదేన శ్వసితి క్రథన్ । ఉద్ధూయమానః సంరబ్ధో మత్తర్షభ ఇవానిశమ్ ॥ ౧,౧౫౦.

అతిగా బాధతో, లోతైన గొంతు ధ్వనితో, ఆ వ్యక్తి ఊపిరి పీల్చుతూ, ఎప్పుడూ ఆగకుండా, మత్తుగా ఉన్న ఎద్దు లాగా ఆగ్రహంతో ఊపిరి తీసుకుంటూ, గొంతులో గొంతు శబ్దాలు చేస్తూ ఉంటాడు.

ప్రనష్టజ్ఞానవిజ్ఞానో విభ్రాన్తనయనాననః । నేత్రే సమాక్షిపన్బద్ధమూత్రవర్చా విశీర్ణవాక్ ॥ ౧,౧౫౦.

అతని జ్ఞానం, వివేకం పోయాయి; కళ్లూ ముఖం అయోమయంగా ఉన్నాయి. అతడు కళ్లను బిగించి చూస్తూ, మూత్రం మలాన్ని ఆపుకుని, మాటలు స్పష్టంగా పలకలేని స్థితిలో ఉన్నాడు.

శుష్కకణ్ఠో ముహుశ్చైవ కర్ణశఙ్ఖాశిరోఽతిరుక్ । యో దీర్ఘముచ్ఛ్వసిత్యూర్ధ్వం న చ ప్రత్యాహరత్యధః ॥ ౧,౧౫౦.

తన గొంతు మళ్లీ మళ్లీ ఎండిపోతుంది. చెవులు, కపాలం, తలలో తీవ్రమైన నొప్పి ఉంటుంది. అతడు ఊపిరిని పైకి, దీర్ఘంగా వదులుతాడు కానీ మళ్లీ లోపలికి తీసుకోలేడు.

శ్లేష్మావృతముఖశ్రోత్రః క్రుద్ధగన్ధవహార్దితః । ఊర్ధ్వం సమీక్షతే భ్రాన్తమక్షిణీ పరితః క్షిపన్ ॥ ౧,౧౫౦.

అతని నోరు, చెవులు లావుగా, శ్లేష్మంతో నిండిపోయి, వాసన తారుమారై బాధపడుతుంటాడు. అతడు పైకి చూస్తూ, కళ్ళు చుట్టూ తిరుగుతూ, అన్ని వైపులా చూపులు విసురుతాడు.

మర్మసు చ్ఛిద్యమానేషు పరిదేవీ నిరుద్ధవాక్ । ఏతే సిధ్యేయురవ్యక్తాః వ్యక్తాః ప్రాణహరా ధ్రువమ్ ॥ ౧,౧౫౦.

ప్రాణస్థానాల్లో నొప్పి కలిగినప్పుడు, అతడు బాధతో ఏడుస్తూ, మాటలు బయటకు రాకుండా ఉంటాడు. ఈ కనిపించని లక్షణాలు బయటపడితే, అవి తప్పకుండా మరణానికి దారితీస్తాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౧ ధన్వన్తరిరువాచ । హిక్రారోగనిదానఞ్చ వక్ష్యే సుశ్రుత ! తచ్ఛృణు । శ్వాసైకహేతుః ప్రాగ్రూపం సంఖ్యా ప్రకృతిసంశ్రయా ॥ ౧,౧౫౧.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: సుశ్రుతా! హిక్కా వ్యాధి ఎలా వస్తుందో, దాని లక్షణాలు, రకాలు, కారణాలు గురించి చెబుతాను. హిక్కాకు ఒకే ఒక కారణం ఉంది; దాని ప్రారంభ లక్షణాలు, రకాలు, స్వభావాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని తెలుసుకోవాలి.

హిక్రా భక్ష్యోద్భవా క్షుద్రా యమలా మహతీతి చ । గమ్భీరా చ మరుత్తత్ర త్వరయాయుక్తిసేవితైః ॥ ౧,౧౫౧.

హిక్కా తినే ఆహారం వల్ల వస్తుంది. అది చిన్నది, జంటగా, పెద్దది, లోతుగా ఉండవచ్చు. మరుత్! త్వరగా లేదా ఎక్కువగా తినడం వల్ల లోతైన హిక్కా కూడా వస్తుంది.

రూక్షతీక్ష్ణఖరాశాన్తైరన్నపానైః ప్రపీడితః । కరోతి హిక్రాం శ్వసనః మన్దశబ్దాం క్షుధానుగామ్ ॥ ౧,౧౫౧.

ఎవరైనా పొడి, మసాలా, గట్టిగా ఉండే లేదా ఎక్కువగా తినే ఆహారం, పానీయాల వల్ల బాధపడితే, ఊపిరి మృదువుగా, మెల్లగా శబ్దంతో, ఆకలి ఉన్నప్పుడు హిక్కా వస్తుంది.

సమం సన్ధ్యాన్నపానేన యా ప్రయాతి చ సాన్నజా । ఆయాసాత్పవనః క్రుద్ధః క్షుద్రాం హిక్రాం ప్రవర్తయేత్ ॥ ౧,౧౫౧.

సంధ్యా సమయానికి ఆహారం, పానీయం తీసుకున్నప్పుడు వచ్చే హిక్కాను 'జంట' అని అంటారు. శ్రమ వల్ల వాయువు కదిలితే, చిన్న హిక్కా వస్తుంది.

జత్రుమూలాత్పరిసృతా మన్దవేగవన్తీ హి సా । వృద్ధిమాయాసతో యాతి భుక్తమాత్రే చ మార్దబమ్ ॥ ౧,౧౫౧.

గొంతు వేరే భాగం నుంచి మెల్లగా వ్యాపించే హిక్కా, శ్రమతో పెరుగుతుంది. తిన్న వెంటనే అది కొంత తగ్గిపోతుంది.