గరుడపురాణమ్

కరోతి శుష్కకాసఞ్చ మహావేగరుజాస్వనమ్ । సోంగహర్షో కఫం శుష్కం కృఛ్రాన్ముక్త్వాల్పతాం వ్రజేత్ ॥ ౧,౧౪౯.

ఇది పొడి దగ్గును, తీవ్రమైన నొప్పిని, గట్టిగా వినిపించే శబ్దాన్ని కలిగిస్తుంది. ఒళ్ళు జలదరించిపోవడం, కష్టం మీద పొడి శ్లేష్మం బయటకు రావడం, ఆ తర్వాత దగ్గు తగ్గిపోతుంది.

పిత్తాత్పీతాక్షికత్వం చ తిక్తాస్యత్వం జ్వరో భ్రమః । పిత్తాసృగ్వమనం తృష్ణా వైస్వర్యం ధూమకో మదః ॥ ౧,౧౪౯.

పిత్తం వల్ల కళ్లకు పసుపు రంగు, నోటిలో చేదు రుచి, జ్వరం, తలనుప్పి, పిత్తం లేదా రక్తం వాంతి, దాహం, గొంతు బిగుసుకుపోవడం, పొగమయం, మత్తు వస్తాయి.

ప్రతతం కాసవేగే చ జ్యోతిషామివ దర్శనమ్ । కఫాదురోఽల్పరుఙ్మూర్ధి హృదయం స్తిమితే గురు ॥ ౧,౧౪౯.

దగ్గు ఎక్కువగా ఉంటే, కళ్లకు వెలుతురు కనిపించినట్టు ఉంటుంది. శ్లేష్మం వల్ల తలకు తక్కువ నొప్పి, హృదయం బరువుగా, మందంగా అనిపిస్తుంది.

కణ్ఠే ప్రలేపమదజం పీనసచ్ఛర్ద్యరోచకాః । రోమహర్షో ధనస్నిగ్ధంశ్లేష్మణాఞ్చ ప్రవర్తనమ్ ॥ ౧,౧౪౯.

గొంతులో పూత, ఆకలి లేకపోవడం, ముక్కు కారడం, వాంతులు, రుచి పోవడం, ఒళ్ళు జలదరించిపోవడం, మందంగా, కొవ్వుగా ఉండే శ్లేష్మం ఎక్కువగా ఉత్పత్తి అవుతుంది.

యుద్ధాద్యైః సాహసైస్తైస్తైః సేవితైరయథాబలమ్ । ఉపస్యన్తః క్షతో వాయుః పిత్తేనానుగతో బలీ ॥ ౧,౧౪౯.

యుద్ధం వంటి కష్టమైన పనులు, శక్తికి మించి చేసే ప్రయత్నాలు వలన వాయువు బాధపడుతుంది. అది పిత్తంతో కలసి బలంగా మారుతుంది.

కుపితః కురుతే కాసం కఫం తేన సశోణితమ్ । పీతం శ్యావఞ్చ శుష్కఞ్చ గ్రథితం కుపితం బహు ॥ ౧,౧౪౯.

అది కుదిరిపోతే దగ్గు వస్తుంది. అందులో రక్తం కలిసిన శ్లేష్మం, పసుపు, నలుపు, పొడి, ముద్దగా, ఎక్కువగా, తీవ్రంగా బయటకు వస్తుంది.

ష్ఠీవేత్కణ్ఠేన రుజతా విభిన్నేనైవ చోరసా । సూచీభిరివ తీక్ష్ణాభిస్తుద్యమానేన శూలినా ॥ ౧,౧౪౯.

వాడు గొంతులో నుంచి నొప్పితో ఉమ్ముతాడు. ఛాతీ చీలిపోయినట్టు అనిపిస్తుంది. పదునైన సూదులతో పొడిచినట్టు, కత్తితో గాయపరిచినట్టు బాధ కలుగుతుంది.

దుః ఖస్పర్శేన శూలేన భేదపీడాహితాపినా । పర్వభేదజ్వరశ్వాసతృష్ణావైస్వర్యకమ్పవాన్ ॥ ౧,౧౪౯.

దేహాన్ని తాకినప్పుడు నొప్పి, చీల్చే నొప్పి, ముక్కలు అయ్యే బాధ, మడమలు విరిగినట్టు, జ్వరం, ఊపిరాడకపోవడం, దాహం, గొంతు బిగుసుకుపోవడం, ఒళ్ళు వణికిపోవడం కలుగుతాయి.

పారావత ఇవోత్కూజన్పార్శ్వశూలీ తతోఽస్య చ । కఫాద్యైర్వమనం పక్తిబలవర్ణఞ్చ హీయతే ॥ ౧,౧౪౯.

పావురం లాగా గుగ్గులాడుతూ, ప్రక్కవైపు నొప్పితో బాధపడతాడు. శ్లేష్మం మొదలైన కారణాల వల్ల వాంతులు వస్తాయి. శక్తి, రంగు, జీర్ణశక్తి తగ్గిపోతాయి.

క్షీణస్య సాసృఙ్మూత్రత్వం శ్వాసపృష్టకటిగ్రహః । షాయుప్రధానాః కుపితా ధావతో రాజయక్ష్మణః ॥ ౧,౧౪౯.

క్షీణించినవారిలో మూత్రంలో రక్తం, ఊపిరాడకపోవడం, వెన్ను, నడుము బిగుసుకుపోవడం కనిపిస్తాయి. ఇవి తీవ్రమైతే, రాజయక్ష్మ లక్షణాలుగా ఉంటాయి.

కర్వన్తి యక్ష్మాయతనే కాసం ష్ఠీవత్కఫం తతః । పూతిపూయోపమం వీతం మిశ్రం హరితలోహితమ్ ॥ ౧,౧౪౯.

యక్ష్మ స్థలంలో దగ్గు వస్తుంది. దాంతో పాటు ఉమ్మి, శ్లేష్మం బయటకు వస్తుంది. అది పాడైన మాసంలా, పసుపు, ఎరుపు కలిసినట్టు బయటకు పోతుంది.

సుప్యతే తుద్యత ఇవ హృదయం పచతీవ చ । అకస్మాదుష్ణశీతేచ్ఛా బహ్వాశిత్వం బలక్షయః ॥ ౧,౧౪౯.

ఒకవేళ నిద్రపోతున్నప్పుడు ఎవరో కొట్టినట్టు అనిపిస్తుంది, హృదయం కాలుతున్నట్టు బాధిస్తుంది. ఆకస్మాత్తుగా వేడి లేదా చలికి కోరిక కలుగుతుంది, ఎక్కువగా తింటారు, బలహీనత వస్తుంది.

స్నిగ్ధప్రసన్నవక్రత్వం శ్రీమద్దర్శననేత్రతా । తతోఽస్య క్షయరూపాణి సర్వాణ్యావిర్భవన్తి చ ॥ ౧,౧౪౯.

ముఖం కొంత మెరుగు, మృదువుగా, వంకరగా మారుతుంది; కళ్ళు ప్రకాశంగా, ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తాయి. ఆ తరువాత, క్షయానికి సంబంధించిన లక్షణాలు అన్నీ వ్యక్తమవుతాయి.

ఇత్యేష క్షయజః కాస క్షీణానాం దేహనాశనః । యాప్యౌ వా బలినాం తద్వత్క్షతజోఽపి నవౌ తు తౌ ॥ ౧,౧౪౯.

ఇలా, క్షయంతో వచ్చే దగ్గు బలహీనుల శరీరాన్ని నాశనం చేస్తుంది. బలమైనవారిలో కూడా క్షయం, గాయం రెండూ కొత్తగా కనిపిస్తాయి.

సిధ్యేతామపి సామర్థ్యాత్సాధ్యాదౌ చ పృథక్క్రమః । మిశ్రా యాప్యాశ్చ యే సర్వే జరసః స్థవిరస్య చ ॥ ౧,౧౪౯.

సామర్థ్యం ఉంటే రెండింటినీ నయం చేయవచ్చు. కానీ నయం అయ్యే వ్యాధుల ప్రారంభంలో వాటి మార్గం వేరుగా ఉంటుంది. మిశ్రమంగా, దీర్ఘకాలంగా ఉండే రకాలు వృద్ధాప్యానికి, వృద్ధులకు సంబంధించినవే.

కాసశ్వాసక్షయచ్ఛర్దిస్వరసాదాదయో గదాః । భవన్త్యుపేక్షయా యస్మాత్తస్మాత్తాస్త్వరయా జయేత్ ॥ ౧,౧౪౯.

దగ్గు, ఊపిరితిత్తి సమస్య, క్షయం, వాంతులు, గొంతు బలహీనత వంటి వ్యాధులు నిర్లక్ష్యంతో వస్తాయి. అందుకే వాటిని త్వరగా జయించాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౦ ధన్వన్తరిరువాచ । అథాతః శ్వాసరోగస్య నిదానం ప్రవదామ్యహమ్ । కాసవృద్ధ్యా భవేచ్ఛ్వాసః పూర్వైర్వా దోషకోపనైః ॥ ౧,౧౫౦.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నారు: ఇప్పుడు ఊపిరితిత్తి వ్యాధికి కారణాలు చెబుతాను. దగ్గు పెరగడం వల్ల, లేదా ముందుగా దోషాలు ప్రబలడం వల్ల ఇది కలుగుతుంది.

ఆమాతిసారవమథువిషపాణ్డుజ్వరైరపి । రజోధూమానిలైర్మర్మఘాతాదపి హిమామ్బునా ॥ ౧,౧౫౦.

అజీర్ణం, విరేచనం, వాంతులు, విషం, రక్తహీనత, జ్వరం, ధూళి, పొగ, గాలి, ముఖ్యమైన అవయవాలకు గాయం, చల్లని నీరు ఇవన్నీ కూడా దీనికి కారణాలు.

క్షుద్రకస్తమకశ్ఛిన్నో మహానూర్ధ్వశ్చ పఞ్చమః । కఫోపరుద్ధగమనపవనో విష్వగాస్థితః ॥ ౧,౧౫౦.

ఇందులో ఐదు రకాలు ఉంటాయి: చిన్నది, చీకటి, తెగిపోయినది, పెద్దది, పైకి పోయేది. కఫం అడ్డుపడిన వాయువు అన్ని దిశలలో తిరుగుతూ స్థిరపడుతుంది.

ప్రాణోదకాన్నవాహీని దుష్టస్రోతాంసి దూషయన్ । ఉరః స్థః కురుతే శ్వాసమామాశయసముద్భవమ్ ॥ ౧,౧౫౦.

ప్రాణం, నీరు, ఆహారం తీసుకెళ్లే నాళాలను చెడగొడుతూ, వికారమైన వాయువు ఛాతీలో ఉండి, అజీర్ణం వల్ల ఊపిరితిత్తి వ్యాధిని కలిగిస్తుంది.

ప్రాగ్రూపం తస్య హృత్పార్శ్వశూలం ప్రాణవిలోమతా । ఆనాహః శఙ్ఖభేదశ్చ తత్రాయాసోఽతిభోజనైః ॥ ౧,౧౫౦.

దీనికి ముందుగా వచ్చే లక్షణాలు: హృదయంలో, పక్కవైపులలో నొప్పి, ఊపిరి సరిగా పోకపోవడం, పొత్తికడుపు ఉబ్బడం, కంటిమూలలో నొప్పి. శ్రమ లేదా ఎక్కువగా తినడం వల్ల ఇది పెరుగుతుంది.

ప్రేరితః ప్రేరయన్క్షుద్రం స్వయం స సమలం మరుత్ । ప్రతిలోమం శిరా గచ్ఛేదుదీర్య పవనః కఫమ్ ॥ ౧,౧౫౦.

అశుద్ధమైన వాయువు తానే తాను ప్రేరేపిస్తూ, నాళాలలోకి వెనక్కి పోయి, పైకి ఎక్కి, కఫాన్ని బయటకు తోడుతుంది.

పరిగృహ్యశిరోగ్రీవమురః పార్శ్వే చ పీడయన్ । కాసం ఘుర్ఘురకం మోహమరుచిమ్పీనసం భృశమ్ ॥ ౧,౧౫౦.

తల, మెడ, ఛాతీ, పక్కలను పట్టుకుని, దగ్గు, ఘుర్ఘురం, మూర్చ, ఆకలి లేకపోవడం, తీవ్రమైన ముక్కు దిబ్బతనం కలుగజేస్తుంది.

కరోతి తీవ్రవేగఞ్చ శ్వాసం ప్రాణోపతాపినమ్ । ప్రతామ్యేత్తస్య వేగేనష్ఠీవనాన్తే క్షణం సుఖీ ॥ ౧,౧౫౦.

ఇది తీవ్రమైన వేగంతో ఊపిరితిత్తి సమస్యను కలిగిస్తుంది, ప్రాణాన్ని బాధిస్తుంది. దాని బలానికి బాధితుడు మూర్చపోతాడు, కానీ తుమ్మిన తర్వాత కొంత సేపు ఉపశమనం కలుగుతుంది.

కృచ్ఛ్రాచ్ఛయానః శ్వసితి నిషణ్ణః స్వాస్థ్యమర్హతి । ఉచ్ఛ్రితాక్షో లలాటేన స్విద్యతా భృశమార్తిమాన్ ॥ ౧,౧౫౦.

పడి ఉండడం చాలా కష్టం, ఊపిరి బాగా తీసుకోవాలి. కూర్చుని ఉంటే కొంత ఉపశమనం. కళ్ళు పెద్దవిగా, నుదురు చెమటతో, తీవ్రమైన బాధతో ఉంటాడు.

విశుష్కాస్యో ముహుః శ్వాసః కాఙ్క్షత్యుష్ణం సవేపథుః । మేఘామ్బుశీతప్రాగ్వాతైః శ్లేష్మలైశ్చ వివర్ధతే ॥ ౧,౧౫౦.

వాడి నోరు ఎండిపోయి, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీలుస్తాడు, వేడి కావాలని ఆశపడతాడు, ఒళ్లు వణుకుతుంది. మేఘాలు, చల్లని నీరు, తూర్పు గాలి, కఫం వృద్ధి వల్ల ఇది పెరుగుతుంది.

స యాప్యస్తమకః సాధ్యో నరస్య బలినో భవేత్ । జ్వరమూర్ఛావతః సీతైర్న శామ్యేత్ప్రథమస్తు సః ॥ ౧,౧౫౦.

ఈ దీర్ఘకాల చీకటి రకం బలమైన మనిషికి నయం అవుతుంది. కానీ జ్వరం, మూర్చ, చలితో ఉన్నవారికి మొదట్లో ఇది తగ్గదు.

కాసశ్వసితవచ్ఛీర్ణమర్మచ్ఛేదరుజార్దితః । సస్వేదమూర్ఛః సానాహో బస్తిదాహవిబోధవాన్ ॥ ౧,౧౫౦.

దగ్గు, ఊపిరితిత్తి వ్యాధిలా బాధపడుతూ, ముఖ్య అవయవాలకు గాయం వల్ల నొప్పి, చెమట, మూర్చ, పొత్తికడుపు ఉబ్బడం, మూత్రంలో కాలినట్టు ఉండటం, నిద్రలేమి కలుగుతాయి.

అధోదృష్టిః శుతాక్షస్తు స్నిహ్యద్రక్తైకలోచనః । శుష్కాస్యః ప్రలపన్దీనో నష్టచ్ఛాయో విచేతనః ॥ ౧,౧౫౦.

వాడి చూపు కిందకి, కళ్ళు లోపలకి పోయి, తెలుపు భాగం ఎరుపు కలిసినట్టు ఉంటుంది. నోరు ఎండిపోతుంది, అసంబద్ధంగా మాట్లాడతాడు, వర్ణం తగ్గిపోతుంది, జ్ఞానం కోల్పోతాడు.