గరుడపురాణమ్

కషాయశ్చ హితస్తస్య మధురా ఏవ కేవలమ్ । కఫమారుతసంస్పృష్టమసాధ్యముపనామనమ్ ॥ ౧,౧౪౮.

కషాయం, తీపి పదార్థాలు అతనికి మంచివి. కఫం, వాయువు కలిసినప్పుడు, అది నయం చేయలేని వ్యాధిగా పిలుస్తారు.

అసహ్యం ప్రతిలోమత్వాదసాధ్యాదౌషధస్య చ । న హి సంశోధనం కిఞ్చిదస్య చ ప్రతిలోమినః ॥ ౧,౧౪౮.

అసహ్యంగా, వ్యతిరేక దిశగా ఉండి, ఔషధం పనిచేయని వ్యాధికి శుద్ధి చేయడం సాధ్యం కాదు.

శోధనం ప్రతిలోమఞ్చ రక్తపిత్తేఽభిసర్జితమ్ । ఏవమేవోపశమనం సంశోధనమిహేష్యతే ॥ ౧,౧౪౮.

వ్యతిరేక దిశలో శుద్ధి చేయడం రక్తపిత్తానికి సూచించబడింది. అలాగే, ఉపశమనంతో పాటు శుద్ధి కూడా అవసరం.

సంసృష్టేషు హి దోషేషు సర్వథా ఛర్దనం హితమ్ । తత్ర దోషోఽత్ర గమనం శివాస్త్ర ఇవ లక్ష్యతే ॥ ౧,౧౪౮.

దోషాలు కలిసిపోయినప్పుడు, ఎలాగైనా బయటకు పంపడం మంచిదని చెప్పబడింది. అలాంటి సందర్భంలో అక్కడ ఉండటం కూడా పెద్ద తప్పే, అది శివుని ఆయుధంలా ప్రమాదకరంగా ఉంటుంది.

ఉపద్రవాశ్చ వికృతిం ఫలతస్తేషు సాధితమ్ ॥ ౧,౧౪౮.

ఇలాంటి సందర్భాల్లో కలిగే ఇబ్బందులు మరింత గందరగోళాన్ని కలిగిస్తాయి, వాటి ఫలితాలు కూడా అంతే భయంకరంగా ఉంటాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౪౯ ధన్వన్తరిరువాచ । ఆశుకారీ యతః కాసః స ఏవాతః ప్రవక్ష్యతే । పఞ్చ కాసాః స్మృతా వాతపిత్తశ్లేష్మక్షతక్షయైః ॥ ౧,౧౪౯.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నారు: దగ్గు త్వరగా వస్తుంది కనుక దాని గురించి ఇప్పుడు చెబుతాను. దగ్గుకు అయిదు రకాలున్నాయి — అవి వాతము, పిత్తము, శ్లేష్మము, గాయం, క్షయం వల్ల కలిగేవి.

క్షయాయోపేక్షితాః సర్వే బలినశ్చోత్తరోత్తరమ్ । తేషాం భవిష్యతాం రూపం కణ్ఠే కణ్డూరరోచకః ॥ ౧,౧౪౯.

క్షయం ఉన్నవారు ఈ లక్షణాలను పట్టించుకోకుండా వదిలేస్తే, అవి ఒక్కొక్కటిగా బలంగా పెరుగుతాయి. అవి మొదట గొంతులో మంట, రుచి పోవడం వంటి లక్షణాలతో కనిపిస్తాయి.

శుష్కకర్ణాస్యకణ్ఠత్వం తత్రాధోవిహితోఽనిలః । ఊర్ధ్వం ప్రవృత్తః ప్రాప్యో రస్తస్మిన్కణ్ఠే చ సంసృజన్ ॥ ౧,౧౪౯.

అక్కడ చెవులు, నోరు, గొంతు పొడిగా మారతాయి; అది క్రిందికి పోయే వాయువుతో వస్తుంది. ఆ వాయువు పైకి వచ్చి గొంతులో చేరి అక్కడే చేరిపోతుంది.

శిరాస్రోతాంసి సంపూర్య తతోఽఙ్గాన్యుత్క్షిపన్తి చ । క్షిపన్నివాక్షిణీ క్లిష్టస్వరః పార్శ్వే చ పీడయన్ ॥ ౧,౧౪౯.

అది నాడులను నింపి, దేహాన్ని పైకి లేపుతుంది. కళ్లలో నొప్పి, గొంతు బిగుసుకుపోవడం, ప్రక్కవైపు నొప్పి కలుగుతాయి.

ప్రవర్తతే సవక్రేణ భిన్నకాంస్యోపమధ్వనిః । హృత్పార్శ్వేరుశిరః శూలమోహక్షోభస్వరక్షయాన్ ॥ ౧,౧౪౯.

దగ్గు వంకరగా, పగిలిన కంచు వాద్యంలా శబ్దంతో వస్తుంది. అది హృదయం, ప్రక్క, తలలో నొప్పి, మతిమరుపు, అసహనం, గొంతు శబ్దం పోవడం కలిగిస్తుంది.

కరోతి శుష్కకాసఞ్చ మహావేగరుజాస్వనమ్ । సోంగహర్షో కఫం శుష్కం కృఛ్రాన్ముక్త్వాల్పతాం వ్రజేత్ ॥ ౧,౧౪౯.

ఇది పొడి దగ్గును, తీవ్రమైన నొప్పిని, గట్టిగా వినిపించే శబ్దాన్ని కలిగిస్తుంది. ఒళ్ళు జలదరించిపోవడం, కష్టం మీద పొడి శ్లేష్మం బయటకు రావడం, ఆ తర్వాత దగ్గు తగ్గిపోతుంది.

పిత్తాత్పీతాక్షికత్వం చ తిక్తాస్యత్వం జ్వరో భ్రమః । పిత్తాసృగ్వమనం తృష్ణా వైస్వర్యం ధూమకో మదః ॥ ౧,౧౪౯.

పిత్తం వల్ల కళ్లకు పసుపు రంగు, నోటిలో చేదు రుచి, జ్వరం, తలనుప్పి, పిత్తం లేదా రక్తం వాంతి, దాహం, గొంతు బిగుసుకుపోవడం, పొగమయం, మత్తు వస్తాయి.

ప్రతతం కాసవేగే చ జ్యోతిషామివ దర్శనమ్ । కఫాదురోఽల్పరుఙ్మూర్ధి హృదయం స్తిమితే గురు ॥ ౧,౧౪౯.

దగ్గు ఎక్కువగా ఉంటే, కళ్లకు వెలుతురు కనిపించినట్టు ఉంటుంది. శ్లేష్మం వల్ల తలకు తక్కువ నొప్పి, హృదయం బరువుగా, మందంగా అనిపిస్తుంది.

కణ్ఠే ప్రలేపమదజం పీనసచ్ఛర్ద్యరోచకాః । రోమహర్షో ధనస్నిగ్ధంశ్లేష్మణాఞ్చ ప్రవర్తనమ్ ॥ ౧,౧౪౯.

గొంతులో పూత, ఆకలి లేకపోవడం, ముక్కు కారడం, వాంతులు, రుచి పోవడం, ఒళ్ళు జలదరించిపోవడం, మందంగా, కొవ్వుగా ఉండే శ్లేష్మం ఎక్కువగా ఉత్పత్తి అవుతుంది.

యుద్ధాద్యైః సాహసైస్తైస్తైః సేవితైరయథాబలమ్ । ఉపస్యన్తః క్షతో వాయుః పిత్తేనానుగతో బలీ ॥ ౧,౧౪౯.

యుద్ధం వంటి కష్టమైన పనులు, శక్తికి మించి చేసే ప్రయత్నాలు వలన వాయువు బాధపడుతుంది. అది పిత్తంతో కలసి బలంగా మారుతుంది.

కుపితః కురుతే కాసం కఫం తేన సశోణితమ్ । పీతం శ్యావఞ్చ శుష్కఞ్చ గ్రథితం కుపితం బహు ॥ ౧,౧౪౯.

అది కుదిరిపోతే దగ్గు వస్తుంది. అందులో రక్తం కలిసిన శ్లేష్మం, పసుపు, నలుపు, పొడి, ముద్దగా, ఎక్కువగా, తీవ్రంగా బయటకు వస్తుంది.

ష్ఠీవేత్కణ్ఠేన రుజతా విభిన్నేనైవ చోరసా । సూచీభిరివ తీక్ష్ణాభిస్తుద్యమానేన శూలినా ॥ ౧,౧౪౯.

వాడు గొంతులో నుంచి నొప్పితో ఉమ్ముతాడు. ఛాతీ చీలిపోయినట్టు అనిపిస్తుంది. పదునైన సూదులతో పొడిచినట్టు, కత్తితో గాయపరిచినట్టు బాధ కలుగుతుంది.

దుః ఖస్పర్శేన శూలేన భేదపీడాహితాపినా । పర్వభేదజ్వరశ్వాసతృష్ణావైస్వర్యకమ్పవాన్ ॥ ౧,౧౪౯.

దేహాన్ని తాకినప్పుడు నొప్పి, చీల్చే నొప్పి, ముక్కలు అయ్యే బాధ, మడమలు విరిగినట్టు, జ్వరం, ఊపిరాడకపోవడం, దాహం, గొంతు బిగుసుకుపోవడం, ఒళ్ళు వణికిపోవడం కలుగుతాయి.

పారావత ఇవోత్కూజన్పార్శ్వశూలీ తతోఽస్య చ । కఫాద్యైర్వమనం పక్తిబలవర్ణఞ్చ హీయతే ॥ ౧,౧౪౯.

పావురం లాగా గుగ్గులాడుతూ, ప్రక్కవైపు నొప్పితో బాధపడతాడు. శ్లేష్మం మొదలైన కారణాల వల్ల వాంతులు వస్తాయి. శక్తి, రంగు, జీర్ణశక్తి తగ్గిపోతాయి.

క్షీణస్య సాసృఙ్మూత్రత్వం శ్వాసపృష్టకటిగ్రహః । షాయుప్రధానాః కుపితా ధావతో రాజయక్ష్మణః ॥ ౧,౧౪౯.

క్షీణించినవారిలో మూత్రంలో రక్తం, ఊపిరాడకపోవడం, వెన్ను, నడుము బిగుసుకుపోవడం కనిపిస్తాయి. ఇవి తీవ్రమైతే, రాజయక్ష్మ లక్షణాలుగా ఉంటాయి.

కర్వన్తి యక్ష్మాయతనే కాసం ష్ఠీవత్కఫం తతః । పూతిపూయోపమం వీతం మిశ్రం హరితలోహితమ్ ॥ ౧,౧౪౯.

యక్ష్మ స్థలంలో దగ్గు వస్తుంది. దాంతో పాటు ఉమ్మి, శ్లేష్మం బయటకు వస్తుంది. అది పాడైన మాసంలా, పసుపు, ఎరుపు కలిసినట్టు బయటకు పోతుంది.

సుప్యతే తుద్యత ఇవ హృదయం పచతీవ చ । అకస్మాదుష్ణశీతేచ్ఛా బహ్వాశిత్వం బలక్షయః ॥ ౧,౧౪౯.

ఒకవేళ నిద్రపోతున్నప్పుడు ఎవరో కొట్టినట్టు అనిపిస్తుంది, హృదయం కాలుతున్నట్టు బాధిస్తుంది. ఆకస్మాత్తుగా వేడి లేదా చలికి కోరిక కలుగుతుంది, ఎక్కువగా తింటారు, బలహీనత వస్తుంది.

స్నిగ్ధప్రసన్నవక్రత్వం శ్రీమద్దర్శననేత్రతా । తతోఽస్య క్షయరూపాణి సర్వాణ్యావిర్భవన్తి చ ॥ ౧,౧౪౯.

ముఖం కొంత మెరుగు, మృదువుగా, వంకరగా మారుతుంది; కళ్ళు ప్రకాశంగా, ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తాయి. ఆ తరువాత, క్షయానికి సంబంధించిన లక్షణాలు అన్నీ వ్యక్తమవుతాయి.

ఇత్యేష క్షయజః కాస క్షీణానాం దేహనాశనః । యాప్యౌ వా బలినాం తద్వత్క్షతజోఽపి నవౌ తు తౌ ॥ ౧,౧౪౯.

ఇలా, క్షయంతో వచ్చే దగ్గు బలహీనుల శరీరాన్ని నాశనం చేస్తుంది. బలమైనవారిలో కూడా క్షయం, గాయం రెండూ కొత్తగా కనిపిస్తాయి.

సిధ్యేతామపి సామర్థ్యాత్సాధ్యాదౌ చ పృథక్క్రమః । మిశ్రా యాప్యాశ్చ యే సర్వే జరసః స్థవిరస్య చ ॥ ౧,౧౪౯.

సామర్థ్యం ఉంటే రెండింటినీ నయం చేయవచ్చు. కానీ నయం అయ్యే వ్యాధుల ప్రారంభంలో వాటి మార్గం వేరుగా ఉంటుంది. మిశ్రమంగా, దీర్ఘకాలంగా ఉండే రకాలు వృద్ధాప్యానికి, వృద్ధులకు సంబంధించినవే.

కాసశ్వాసక్షయచ్ఛర్దిస్వరసాదాదయో గదాః । భవన్త్యుపేక్షయా యస్మాత్తస్మాత్తాస్త్వరయా జయేత్ ॥ ౧,౧౪౯.

దగ్గు, ఊపిరితిత్తి సమస్య, క్షయం, వాంతులు, గొంతు బలహీనత వంటి వ్యాధులు నిర్లక్ష్యంతో వస్తాయి. అందుకే వాటిని త్వరగా జయించాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౦ ధన్వన్తరిరువాచ । అథాతః శ్వాసరోగస్య నిదానం ప్రవదామ్యహమ్ । కాసవృద్ధ్యా భవేచ్ఛ్వాసః పూర్వైర్వా దోషకోపనైః ॥ ౧,౧౫౦.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నారు: ఇప్పుడు ఊపిరితిత్తి వ్యాధికి కారణాలు చెబుతాను. దగ్గు పెరగడం వల్ల, లేదా ముందుగా దోషాలు ప్రబలడం వల్ల ఇది కలుగుతుంది.

ఆమాతిసారవమథువిషపాణ్డుజ్వరైరపి । రజోధూమానిలైర్మర్మఘాతాదపి హిమామ్బునా ॥ ౧,౧౫౦.

అజీర్ణం, విరేచనం, వాంతులు, విషం, రక్తహీనత, జ్వరం, ధూళి, పొగ, గాలి, ముఖ్యమైన అవయవాలకు గాయం, చల్లని నీరు ఇవన్నీ కూడా దీనికి కారణాలు.

క్షుద్రకస్తమకశ్ఛిన్నో మహానూర్ధ్వశ్చ పఞ్చమః । కఫోపరుద్ధగమనపవనో విష్వగాస్థితః ॥ ౧,౧౫౦.

ఇందులో ఐదు రకాలు ఉంటాయి: చిన్నది, చీకటి, తెగిపోయినది, పెద్దది, పైకి పోయేది. కఫం అడ్డుపడిన వాయువు అన్ని దిశలలో తిరుగుతూ స్థిరపడుతుంది.