గరుడపురాణమ్

వేగం కృత్వావిషం యద్వదాశయే నయతే బలమ్ । కుప్యత్యాప్తబలం భూయః కాలదోషవిషన్తథా ॥ ౧,౧౪౭.

విషం వేగంగా శరీరంలోకి వెళ్లి బలాన్ని చూపినట్టు, కాలంతో వ్యాధి, విషం కూడా బలాన్ని సంపాదించి, మరింత ఉగ్రంగా మారతాయి.

ఏవం జ్వరాః ప్రవర్తన్తే విషమాః సతతాదయః । ఉత్క్లేశో గౌరవం దైన్యం భఙ్గోఽఙ్గానాం విజృమ్భణమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

ఇలా జ్వరాలు అనియమంగా, నిరంతరం కలుగుతాయి. అవి కలవరాన్ని, భారాన్ని, నిరుత్సాహాన్ని, అవయవాల బలహీనతను, వాపును కలిగిస్తాయి.

అరోచకో వమిః శ్వాసః సర్వస్మిన్రసగే జ్వరే । రక్తనిష్ఠీవనం తృష్ణా రూక్షోష్ణం పీడకోద్యమః ॥ ౧,౧౪౭.

ప్రతి రకమైన జ్వరంలో ఆకలి లేకపోవడం, వాంతులు, ఉబ్బసం ఉంటాయి. రక్తం తుమ్మడం, దాహం, పొడి, వేడి, బాధ కలిగే ప్రయత్నం కనిపిస్తాయి.

దాహరాగభ్రమమదప్రలాపో రక్తసంశ్రితే । తృడ్గ్లానిః స్పృష్టవర్చస్కమన్తర్దాహో భ్రమస్తమః ॥ ౧,౧౪౭.

రక్త సంబంధిత జ్వరం ఉన్నవారిలో కాలినట్టుగా, ఎర్రదనంగా, తల తిరగడం, మూర్ఛ, అసంబద్ధంగా మాట్లాడటం కనిపిస్తాయి. దాహం, అలసట, రంగు మారడం, లోపల కాలినట్టుగా, తలనొప్పి, చీకటి కనిపించవచ్చు.

దౌర్గన్ధ్యం గాత్రవిక్షేపో మాంసస్థే మేదసి స్థితే । స్వేదోఽతితృష్ణా వమనం దౌర్గన్ధ్యం వా సహిష్ణుతా ॥ ౧,౧౪౭.

శరీరంలో మాంసం లేదా కొవ్వులో వ్యాధి ఉన్నప్పుడు దుర్గంధం, అవయవాలు ఊగిపోవడం, చెమట, అధిక దాహం, వాంతులు, దుర్వాసన లేదా సహనం కనిపిస్తాయి.

ప్రలాపో గ్లానిరరుచిరస్థిగే త్వస్థిభేదనమ్ । దోషప్రవృత్తిరుద్బోధః శ్వాసాంగక్షేపకూజనమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

అసంబద్ధంగా మాట్లాడటం, అలసట, ఆకలి లేకపోవడం, ఎముకల్లో నొప్పి, పగిలినట్టు ఉండటం, వ్యాధి ప్రభావం పెరగడం, మేలుకోవడం, ఉబ్బసం, అవయవాలు ఊగిపోవడం, నొప్పితో అరవడం ఉంటాయి.

అన్తర్దాహో బహిః శైత్యం శ్వాసో హిక్కా హి మజ్జమే । తమసో దర్శనం మర్మచ్ఛేదనం స్తబ్ధమేఢ్రతా ॥ ౧,౧౪౭.

లోపల కాలినట్టుగా, బయట చలిగా, ఉబ్బసం, మజ్జలో హిక్కా, చూపులో చీకటి, ముఖ్య అవయవాల్లో నొప్పి, లింగం కఠినంగా మారడం కనిపిస్తాయి.

శుక్రప్రవృత్తౌ మృత్యుస్తు జాయతే శుక్రసంశ్రయే । ఉత్తరోత్తరదుః సాధ్యాః పఞ్చాన్యే తు విపర్యయే ॥ ౧,౧౪౭.

వ్యాధి శుక్రంలోకి వెళ్లినప్పుడు, శుక్ర సంబంధితవారికి మరణం సంభవిస్తుంది. తర్వాతి అయిదు రకాలు, తిరిగి వెళ్తే మరింత చికిత్సకు కష్టంగా మారతాయి.

ప్రలిమ్పన్నివ గాత్రాణి శ్లేష్మణా గౌరవేణ చ । మన్దజ్వరప్రలాపస్తు సశీతః స్యాత్ప్రలేపకః ॥ ౧,౧౪౭.

శరీర భాగాలపై శ్లేష్మం పూతలా ఉండి, భారంగా అనిపిస్తుంది. మృదువైన జ్వరంలో, చలితో కలసి అసంబద్ధంగా మాట్లాడటం, పూతలా ఉండటం కనిపిస్తుంది.

నిత్యం మన్దజ్వరో రూక్షః శీతకృచ్ఛ్రేణ గచ్ఛతి । స్తబ్ధాఙ్గః శ్లేష్మభూయిష్ఠో భవేదఙ్గబలాశకః ॥ ౧,౧౪౭.

మృదువైన జ్వరం ఎప్పుడూ పొడిగా, చలిలో కష్టంగా పోతుంది. శరీర భాగాలు కఠినంగా, శ్లేష్మం ఎక్కువగా, అవయవ బలహీనత కనిపిస్తుంది.

హరిద్రాభేదవర్ణాభస్తద్వల్లేపం ప్రమేహతి । స వై హారిద్రకో నామ జ్వరభేదోఽన్తకః స్మృతః ॥ ౧,౧౪౭.

పసుపు రంగు, అలాగే ప్రమేహంలో పూత కనిపిస్తే, దాన్ని హారిద్రక జ్వరంగా అంటారు. ఇది ప్రాణాంతకమైన జ్వరంగా గుర్తించబడింది.

కఫవాతౌ సమౌ యత్ర హీనపిత్తస్య దేహినః । తీక్ష్ణోఽథ వా దివా మన్దో జాయతే రాత్రిజో జ్వరః ॥ ౧,౧౪౭.

శరీరంలో శ్లేష్మం, వాతం రెండూ ఉండి, పిత్తం తక్కువగా ఉన్నప్పుడు, జ్వరం పగటిపూట తీవ్రమైనా, కొన్నిసార్లు మృదువుగా, రాత్రిపూట వస్తుంది.

దివాకరార్పితబలే వ్యాయామాచ్చ విశోషితే । శరీరే నియతం వాతాజ్జ్వరః స్యాత్పౌర్వరాత్రికః ॥ ౧,౧౪౭.

శరీర బలం సూర్యునికి అర్పించబడినప్పుడు, శ్రమతో అలసిపోయినప్పుడు, వాత కారణంగా జ్వరం తప్పకుండా రాత్రి ప్రారంభంలో వస్తుంది.

ఆమాశయే యదాత్మస్థే శ్లేష్మపిత్తే హ్యధః స్థితే । తదర్ధం శీతలం దేహే హ్యర్ధం చోష్ణం ప్రజాయతే ॥ ౧,౧౪౭.

ఆత్మం కడుపులో ఉండి, శ్లేష్మం, పిత్తం క్రింద ఉన్నప్పుడు, శరీరం అర భాగం చలిగా, మిగతా భాగం వేడిగా మారుతుంది.

కాయే పిత్తం యదా న్యస్తం శ్లేష్మా చాన్తే వ్యవస్థితః । ఉష్ణత్వం తేన దేహస్య శీతత్వం కరపాదయోః ॥ ౧,౧౪౭.

పిత్తం శరీరంలో ఉండి, శ్లేష్మం చేతులు, కాళ్లలో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, శరీరం వేడిగా, చేతులు, కాళ్లు చలిగా మారతాయి.

రసరక్తాశ్రయః సాధ్యో మాంస మేదోగతశ్చ యః । అస్థిమజ్జాగతః కృచ్ఛ్రస్తైస్తైః స్వాఙ్గైర్హతప్రభః ॥ ౧,౧౪౭.

శరీరంలోని రసం, రక్తం, మాంసం, మెదస్సు, ఎముక, మజ్జలో వ్యాధి కలిగితే, ఆయా భాగాలు బలహీనమై, శరీర కాంతి తగ్గిపోతుంది.

విసంజ్ఞో జ్రవేగార్తః సక్రోధ ఇవ వీక్షతే । సదోషముష్ణఞ్చ సదా శకృన్ముఞ్చతి వేగవత్ ॥ ౧,౧౪౭.

అతడు చైతన్యం కోల్పోయి, మలవిసర్జన తీరని తప్తితో బాధపడుతూ, కోపంగా చుట్టూ చూస్తాడు. ఎప్పుడూ దుర్గంధమైన, వేడిగా, బలంగా మలాన్ని విడిచిపెడతాడు.

దేహో లఘుర్వ్యపగతక్లమమోహతాపః పాకో ముఖే కరణసౌష్ఠవమవ్యథత్వమ్ । స్వేదః క్షువః ప్రకృతియోగిమనోఽన్నలిప్సా కణ్డూశ్చ మూర్ధ్ని విగత్జ్వరలక్షణాని ॥ ౧,౧౪౭.

శరీరం తేలికగా, అలసట, మూర్ఛ, వేడి లేవు. ఆహారం నోటిలోనే జీర్ణమవుతుంది, ఇంద్రియాలు బాగా పనిచేస్తాయి, నొప్పి ఉండదు. చెమట, తుమ్ము, సహజమైన మనస్సు, ఆకలి, తలలో మురికిపట్టు లేకపోవడం ఇవన్నీ జ్వరం లేనిది అని సూచిస్తాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౪౮ ధన్వన్తరిరువాచ । అథాతో రక్తపిత్తస్య నిదానం ప్రవదామ్యహమ్ । భృశోష్ణతిక్తకట్వమ్లలవణాదివిదాహిభిః ॥ ౧,౧౪౮.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు రక్తపిత్తానికి కారణాలు చెబుతాను. ఎక్కువగా వేడి, చేదు, కారం, పులుపు, ఉప్పు, కాల్చే పదార్థాలు తీసుకోవడం వల్ల ఇది కలుగుతుంది.

కోద్రవోద్దాలకైశ్చాన్యైస్తదుక్తైరతి సేవితైః । కుపితం పైత్తికైః పిత్తం ద్రవం రక్తఞ్చ మూర్ఛతి ॥ ౧,౧౪౮.

కొద్రవ, ఉద్దాలక వంటి పదార్థాలు మళ్లీ మళ్లీ ఎక్కువగా తినడం వల్ల, పిత్తాన్ని పెంచే పదార్థాలు ఎక్కువగా వాడితే, పిత్తం ద్రవంగా మారి, రక్తం కూడా కలుషితమవుతుంది.

తైర్మిథస్తుల్యరూపత్వమాగమ్య వ్యాప్నువంస్తనుమ్ । పిత్తరక్తస్య వికృతేః సంసర్గాద్దషణాదపి ॥ ౧,౧౪౮.

అవి కలిసిపోతే, రూపంలో ఒకటిగా మారి, శరీరమంతా వ్యాపిస్తాయి. పిత్తం, రక్తం కలిసిపోతే, వాటి మిశ్రమం వల్ల, కొన్నిసార్లు కాటు వల్ల కూడా వ్యాధి వస్తుంది.

గన్ధవర్ణానువృత్తేషు రక్తేన వ్యపదిశ్యతే । ప్రభవత్యసృజః స్థానాత్ప్లీహతో యకృతశ్చ సః ॥ ౧,౧౪౮.

రక్తానికి పిత్తంలా వాసన, రంగు ఉంటే, అది రక్తపిత్తం అని గుర్తించాలి. ఇది రక్తం ఉన్న చోట్ల, ప్లీహ, కాలేయం నుంచి ఉత్పన్నమవుతుంది.

శిరోగురుత్వమరుచిః శీతేచ్ఛా ధూమకోఽమ్లకః । ఛర్ధితశ్ఛర్దిబై భత్స్యం కాసః శ్వాసో భ్రమః క్లమః ॥ ౧,౧౪౮.

తల బరువుగా ఉండటం, రుచి లేకపోవడం, చల్లదనం కోరిక, పొగ లేదా పులుపు ఉబ్బసం, వాంతులు, ఆహారంపై విరక్తి, దగ్గు, ఊపిరితిత్తి, తల తిరగడం, అలసట ఇవన్నీ కలుగుతాయి.

లోహితో న హితో మత్స్యగన్ధాస్యాత్వఞ్చ విజ్వరే । రక్తహారిద్రహరితవర్ణతా నయనాదిషు ॥ ౧,౧౪౮.

రక్తం ఆరోగ్యంగా ఉండదు, నోటి నుంచి చేప వాసన వస్తుంది. జ్వరం లేకపోయినా, కళ్లలో, ఇతర అవయవాల్లో ఎరుపు, పసుపు లేదా ఆకుపచ్చ రంగు కనిపిస్తుంది.

నీలలోహిత పీతానాం వర్ణానామవివేచనమ్ । స్వప్నే ఇన్మాదధర్మిత్వం భవత్యస్మిన్భవిష్యతి ॥ ౧,౧౪౮.

నీలం, ఎరుపు, పసుపు రంగులను వేరు చేయలేరు. కలలో పిచ్చితనం, ధర్మానికి విరుద్ధమైన ప్రవర్తన కనిపిస్తుంది.

ఉర్ధ్వం నాసాక్షికర్ణాస్యైర్మేఢ్రయోనిగుదైరధః । కుపితం రోమకూపైశ్చ సమస్తైస్తత్ప్రవర్తతే ॥ ౧,౧౪౮.

పైకి చూస్తే ముక్కు, కళ్ళు, చెవులు, నోటి ద్వారా; కిందకి చూస్తే లింగం, యోని, గుదం ద్వారా; ఇంకా రోమకూపాల ద్వారా కూడా వ్యాధి బయటపడుతుంది.

ఊర్ధ్వం సాధ్యం కఫాద్యస్మాత్తద్విరేచనసాధితమ్ । బహ్వౌషధాని పిత్తస్య విరేకో హి వరౌషధమ్ ॥ ౧,౧౪౮.

కఫం కలిసినప్పుడు, విరేచనంతో నయం చేయవచ్చు. పిత్తానికి ఎన్నో ఔషధాలు ఉన్నా, విరేచనమే ఉత్తమమైన ఔషధం.

అనుబన్ధీ కఫో యత్ర తత్ర తస్యాపి శుద్ధికృత్ । కషాయాః స్వాదవో యస్య విశుద్ధౌ శ్లేష్మలా హితాః ॥ ౧,౧౪౮.

కఫం కూడా ఉంటే, శుద్ధి చేయడం మంచిది. కషాయం, తీపి రుచులు కఫాన్ని శుద్ధి చేయడంలో ఉపయోగపడతాయి.

కటుతిక్తకషాయా వా యే నిసర్గాత్కఫావహాః । అధో యాప్యఞ్చ నాయుష్మాంస్తత్ప్రచ్ఛర్దనసాధకమ్ ॥ ౧,౧౪౮.

సహజంగా కారం, చేదు, కషాయం రుచులు కఫాన్ని తగ్గిస్తాయి. ఇవి కిందకి పోయే, దీర్ఘకాలిక వ్యాధులకు, వాంతి ద్వారా చికిత్స చేయవచ్చు.