గరుడపురాణమ్

చతుర్థకో మలైర్మేదోమజ్జాస్థ్యన్యతరే స్థితః । మజ్జాస్థ ఏవ హ్యపరః ప్రభావమనుదర్శయేత్ ॥ ౧,౧౪౭.

నాలుగవ రకం మలాలు, కొవ్వు, మజ్జ, ఎముకలలో ఉంటుంది. ఇంకొకటి కేవలం మజ్జ, ఎముకల్లో ఉండి తన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది.

ద్విధా కఫోణిజఙ్ఘాభ్యాం స పూర్వం శిరసానిలాత్ । అస్థిమజ్జోరుపగతశ్చతుర్థకవిపర్యయః ॥ ౧,౧౪౭.

కఫం రెండు విధాలుగా, కాళ్లలో, ముందుగా తలలోని వాయువుతో ఏర్పడుతుంది. అది ఎముక, మజ్జలోకి చేరితే, నాలుగవ రకానికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది.

త్రిధా త్ర్యహం జ్వరయతి దినమేకన్తు ముఞ్చతి । బలా బలేన దోషణామన్యచేష్టాదిజన్మనామ్ ॥ ౧,౧౪౭.

మూడు విధాలుగా, మూడు రోజులు జ్వరం కలిగి, ఒక రోజు ఉపశమనం కలుగుతుంది. ఇది దోషాల బలాన్ని, ఇతర చర్యల కారణాన్ని బట్టి ఉంటుంది.

పక్రానామవిపర్యాసాత్సప్తరాత్రఞ్చ లఙ్ఘయేత్ । జ్వరః స్యాన్మనసస్తద్వత్కర్మణశ్చ తదాతదా ॥ ౧,౧౪౭.

జ్వరాల మార్పు లేకపోతే, ఏడు రాత్రులు ఉపవాసంగా ఉంటుంది. జ్వరం మనస్సును, ఆ సమయంలో మరియు ఇతర సమయాల్లో కర్మలను కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది.

గమ్భీరధాతుచారిత్వాత్సన్నిపాతేన సమ్భవాత్ । తుల్యోచ్ఛ్రయాచ్చ దోషాణాం దుశ్చికిత్స్యశ్చతుర్థకః ॥ ౧,౧౪౭.

ధాతువుల్లో లోతుగా ఉండటం, మిశ్రమంగా ఏర్పడటం, దోషాలు సమంగా పెరగడం వల్ల నాలుగవ రకం జ్వరం చికిత్సకు చాలా కష్టమైనది.

సూక్షామాత్సూక్ష్మజ్వరేష్వేషు దూరద్దూరతరేషు చ । దోషో రక్తాదిమార్గేషు శనైరల్పశ్చిరేణ యత్ ॥ ౧,౧౪౭.

సూక్ష్మత వల్ల, సూక్ష్మ జ్వరాల్లో, ఇంకా దూరంగా ఉన్నవాటిలో, దోషం రక్తం మొదలైన మార్గాల్లో నెమ్మదిగా, తక్కువగా, చాలా కాలం పాటు ఉంటుంది.

యాతి దేహఞ్చ నాశేషం సన్తాపాదీన్కరోత్యతః । క్రమో యత్నేన విచ్ఛిన్నః సతాపో లక్ష్యతే జ్వరః ॥ ౧,౧౪౭.

అది శరీరాన్ని పూర్తిగా ఆక్రమించి, తాపం మొదలైన బాధలు కలిగిస్తుంది. క్రమాన్ని శ్రద్ధతో భంగం చేస్తే, తాపంతో కూడిన జ్వరం కనిపిస్తుంది.

విషమో విషమారమ్భః క్షపాకాలానుసారవాన్ । యథోత్తరం మన్దగతిర్మన్దశక్తిర్యథాయథమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

ఈ వ్యాధి ప్రారంభం కష్టంగా, సమానంగా ఉండదు. రాత్రి సమయంలో అది ఎలా మారుతుందో అలాగే, దశ దశకూ అది మరింత మందగించి, బలహీనంగా మారుతుంది.

కాలేనాప్నోతి సదృశాన్స రసాదీంస్తథాతథా । దోషో జ్వరయతి క్రుద్ధశ్చిరాచ్చిరతరేణ చ ॥ ౧,౧౪౭.

కాలక్రమంలో అది తగిన రుచులు, లక్షణాలు సంపాదిస్తుంది. వ్యాధి కోపంగా ఉన్నప్పుడు, కొన్నిసార్లు చాలా ఆలస్యంగా, శక్తివంతంగా బాధిస్తుంది.

భూమౌ స్థితం జలైః సిక్తం కాలం నైవ ప్రతీక్షతే । అఙ్కురాయ యథా బీజం దోషబీజం భవేత్తథా ॥ ౧,౧౪౭.

భూమిలో వేసిన విత్తనం నీటితో తడిపినప్పుడు మొలకెత్తడానికి సమయాన్ని ఎదురు చూడదు. అలాగే, వ్యాధి విత్తనం కూడా వెంటనే ప్రభావం చూపుతుంది.

వేగం కృత్వావిషం యద్వదాశయే నయతే బలమ్ । కుప్యత్యాప్తబలం భూయః కాలదోషవిషన్తథా ॥ ౧,౧౪౭.

విషం వేగంగా శరీరంలోకి వెళ్లి బలాన్ని చూపినట్టు, కాలంతో వ్యాధి, విషం కూడా బలాన్ని సంపాదించి, మరింత ఉగ్రంగా మారతాయి.

ఏవం జ్వరాః ప్రవర్తన్తే విషమాః సతతాదయః । ఉత్క్లేశో గౌరవం దైన్యం భఙ్గోఽఙ్గానాం విజృమ్భణమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

ఇలా జ్వరాలు అనియమంగా, నిరంతరం కలుగుతాయి. అవి కలవరాన్ని, భారాన్ని, నిరుత్సాహాన్ని, అవయవాల బలహీనతను, వాపును కలిగిస్తాయి.

అరోచకో వమిః శ్వాసః సర్వస్మిన్రసగే జ్వరే । రక్తనిష్ఠీవనం తృష్ణా రూక్షోష్ణం పీడకోద్యమః ॥ ౧,౧౪౭.

ప్రతి రకమైన జ్వరంలో ఆకలి లేకపోవడం, వాంతులు, ఉబ్బసం ఉంటాయి. రక్తం తుమ్మడం, దాహం, పొడి, వేడి, బాధ కలిగే ప్రయత్నం కనిపిస్తాయి.

దాహరాగభ్రమమదప్రలాపో రక్తసంశ్రితే । తృడ్గ్లానిః స్పృష్టవర్చస్కమన్తర్దాహో భ్రమస్తమః ॥ ౧,౧౪౭.

రక్త సంబంధిత జ్వరం ఉన్నవారిలో కాలినట్టుగా, ఎర్రదనంగా, తల తిరగడం, మూర్ఛ, అసంబద్ధంగా మాట్లాడటం కనిపిస్తాయి. దాహం, అలసట, రంగు మారడం, లోపల కాలినట్టుగా, తలనొప్పి, చీకటి కనిపించవచ్చు.

దౌర్గన్ధ్యం గాత్రవిక్షేపో మాంసస్థే మేదసి స్థితే । స్వేదోఽతితృష్ణా వమనం దౌర్గన్ధ్యం వా సహిష్ణుతా ॥ ౧,౧౪౭.

శరీరంలో మాంసం లేదా కొవ్వులో వ్యాధి ఉన్నప్పుడు దుర్గంధం, అవయవాలు ఊగిపోవడం, చెమట, అధిక దాహం, వాంతులు, దుర్వాసన లేదా సహనం కనిపిస్తాయి.

ప్రలాపో గ్లానిరరుచిరస్థిగే త్వస్థిభేదనమ్ । దోషప్రవృత్తిరుద్బోధః శ్వాసాంగక్షేపకూజనమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

అసంబద్ధంగా మాట్లాడటం, అలసట, ఆకలి లేకపోవడం, ఎముకల్లో నొప్పి, పగిలినట్టు ఉండటం, వ్యాధి ప్రభావం పెరగడం, మేలుకోవడం, ఉబ్బసం, అవయవాలు ఊగిపోవడం, నొప్పితో అరవడం ఉంటాయి.

అన్తర్దాహో బహిః శైత్యం శ్వాసో హిక్కా హి మజ్జమే । తమసో దర్శనం మర్మచ్ఛేదనం స్తబ్ధమేఢ్రతా ॥ ౧,౧౪౭.

లోపల కాలినట్టుగా, బయట చలిగా, ఉబ్బసం, మజ్జలో హిక్కా, చూపులో చీకటి, ముఖ్య అవయవాల్లో నొప్పి, లింగం కఠినంగా మారడం కనిపిస్తాయి.

శుక్రప్రవృత్తౌ మృత్యుస్తు జాయతే శుక్రసంశ్రయే । ఉత్తరోత్తరదుః సాధ్యాః పఞ్చాన్యే తు విపర్యయే ॥ ౧,౧౪౭.

వ్యాధి శుక్రంలోకి వెళ్లినప్పుడు, శుక్ర సంబంధితవారికి మరణం సంభవిస్తుంది. తర్వాతి అయిదు రకాలు, తిరిగి వెళ్తే మరింత చికిత్సకు కష్టంగా మారతాయి.

ప్రలిమ్పన్నివ గాత్రాణి శ్లేష్మణా గౌరవేణ చ । మన్దజ్వరప్రలాపస్తు సశీతః స్యాత్ప్రలేపకః ॥ ౧,౧౪౭.

శరీర భాగాలపై శ్లేష్మం పూతలా ఉండి, భారంగా అనిపిస్తుంది. మృదువైన జ్వరంలో, చలితో కలసి అసంబద్ధంగా మాట్లాడటం, పూతలా ఉండటం కనిపిస్తుంది.

నిత్యం మన్దజ్వరో రూక్షః శీతకృచ్ఛ్రేణ గచ్ఛతి । స్తబ్ధాఙ్గః శ్లేష్మభూయిష్ఠో భవేదఙ్గబలాశకః ॥ ౧,౧౪౭.

మృదువైన జ్వరం ఎప్పుడూ పొడిగా, చలిలో కష్టంగా పోతుంది. శరీర భాగాలు కఠినంగా, శ్లేష్మం ఎక్కువగా, అవయవ బలహీనత కనిపిస్తుంది.

హరిద్రాభేదవర్ణాభస్తద్వల్లేపం ప్రమేహతి । స వై హారిద్రకో నామ జ్వరభేదోఽన్తకః స్మృతః ॥ ౧,౧౪౭.

పసుపు రంగు, అలాగే ప్రమేహంలో పూత కనిపిస్తే, దాన్ని హారిద్రక జ్వరంగా అంటారు. ఇది ప్రాణాంతకమైన జ్వరంగా గుర్తించబడింది.

కఫవాతౌ సమౌ యత్ర హీనపిత్తస్య దేహినః । తీక్ష్ణోఽథ వా దివా మన్దో జాయతే రాత్రిజో జ్వరః ॥ ౧,౧౪౭.

శరీరంలో శ్లేష్మం, వాతం రెండూ ఉండి, పిత్తం తక్కువగా ఉన్నప్పుడు, జ్వరం పగటిపూట తీవ్రమైనా, కొన్నిసార్లు మృదువుగా, రాత్రిపూట వస్తుంది.

దివాకరార్పితబలే వ్యాయామాచ్చ విశోషితే । శరీరే నియతం వాతాజ్జ్వరః స్యాత్పౌర్వరాత్రికః ॥ ౧,౧౪౭.

శరీర బలం సూర్యునికి అర్పించబడినప్పుడు, శ్రమతో అలసిపోయినప్పుడు, వాత కారణంగా జ్వరం తప్పకుండా రాత్రి ప్రారంభంలో వస్తుంది.

ఆమాశయే యదాత్మస్థే శ్లేష్మపిత్తే హ్యధః స్థితే । తదర్ధం శీతలం దేహే హ్యర్ధం చోష్ణం ప్రజాయతే ॥ ౧,౧౪౭.

ఆత్మం కడుపులో ఉండి, శ్లేష్మం, పిత్తం క్రింద ఉన్నప్పుడు, శరీరం అర భాగం చలిగా, మిగతా భాగం వేడిగా మారుతుంది.

కాయే పిత్తం యదా న్యస్తం శ్లేష్మా చాన్తే వ్యవస్థితః । ఉష్ణత్వం తేన దేహస్య శీతత్వం కరపాదయోః ॥ ౧,౧౪౭.

పిత్తం శరీరంలో ఉండి, శ్లేష్మం చేతులు, కాళ్లలో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, శరీరం వేడిగా, చేతులు, కాళ్లు చలిగా మారతాయి.

రసరక్తాశ్రయః సాధ్యో మాంస మేదోగతశ్చ యః । అస్థిమజ్జాగతః కృచ్ఛ్రస్తైస్తైః స్వాఙ్గైర్హతప్రభః ॥ ౧,౧౪౭.

శరీరంలోని రసం, రక్తం, మాంసం, మెదస్సు, ఎముక, మజ్జలో వ్యాధి కలిగితే, ఆయా భాగాలు బలహీనమై, శరీర కాంతి తగ్గిపోతుంది.

విసంజ్ఞో జ్రవేగార్తః సక్రోధ ఇవ వీక్షతే । సదోషముష్ణఞ్చ సదా శకృన్ముఞ్చతి వేగవత్ ॥ ౧,౧౪౭.

అతడు చైతన్యం కోల్పోయి, మలవిసర్జన తీరని తప్తితో బాధపడుతూ, కోపంగా చుట్టూ చూస్తాడు. ఎప్పుడూ దుర్గంధమైన, వేడిగా, బలంగా మలాన్ని విడిచిపెడతాడు.

దేహో లఘుర్వ్యపగతక్లమమోహతాపః పాకో ముఖే కరణసౌష్ఠవమవ్యథత్వమ్ । స్వేదః క్షువః ప్రకృతియోగిమనోఽన్నలిప్సా కణ్డూశ్చ మూర్ధ్ని విగత్జ్వరలక్షణాని ॥ ౧,౧౪౭.

శరీరం తేలికగా, అలసట, మూర్ఛ, వేడి లేవు. ఆహారం నోటిలోనే జీర్ణమవుతుంది, ఇంద్రియాలు బాగా పనిచేస్తాయి, నొప్పి ఉండదు. చెమట, తుమ్ము, సహజమైన మనస్సు, ఆకలి, తలలో మురికిపట్టు లేకపోవడం ఇవన్నీ జ్వరం లేనిది అని సూచిస్తాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౪౮ ధన్వన్తరిరువాచ । అథాతో రక్తపిత్తస్య నిదానం ప్రవదామ్యహమ్ । భృశోష్ణతిక్తకట్వమ్లలవణాదివిదాహిభిః ॥ ౧,౧౪౮.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు రక్తపిత్తానికి కారణాలు చెబుతాను. ఎక్కువగా వేడి, చేదు, కారం, పులుపు, ఉప్పు, కాల్చే పదార్థాలు తీసుకోవడం వల్ల ఇది కలుగుతుంది.