గరుడపురాణమ్

ద్విగుణా సప్తమీ యా చ నవమ్యేకాదశీ తథా । ఏషా త్రిదోషమర్యాదా మోక్షాయ చ వధాయ చ ॥ ౧,౧౪౭.

రెండు రెట్లు వచ్చే ఏడవ తేదీ, తొమ్మిదవది, పదకొండవది—ఇవి మూడు దోషాల హద్దులు. ఇవి మోక్షానికీ, నాశనానికీ కారణమవుతాయి.

శుద్ధ్యాశుద్ధ్యా జ్వరః కాలం దీర్ఘమప్యత్ర వర్తతే । కృశానాం వ్యాధియుక్తానాం మిథ్యాహారాదిసేవినామ్ ॥ ౧,౧౪౭.

శుద్ధి, అశుద్ధుల వల్ల జ్వరం ఎక్కువ కాలం ఉండొచ్చు. ముఖ్యంగా బలహీనులైనవారు, వ్యాధిగ్రస్తులు, తప్పు ఆహారం తీసుకునే వారు దీని బారిన పడతారు.

అల్పోఽపి దోషో దుష్ట్యాదేర్లబ్ధ్వాన్యతమతో బలమ్ । స ప్రత్యనీకో విషమం యస్మాద్వృద్ధిక్షయాన్వితః ॥ ౧,౧౪౭.

చిన్న దోషం అయినా, మలినత వల్ల బలపడితే, అది ప్రతికూలంగా మారి, ఎప్పుడూ పెరుగుతూ, తగ్గుతూ అనియమంగా ప్రవర్తిస్తుంది.

సవిక్షేపో జ్వరం కుర్యాద్విషమక్షయవృద్ధిభాక్ । దోషః ప్రవర్తతే తేషాం స్వే కాలే జ్వరయన్బలీ ॥ ౧,౧౪౭.

దోషం కలవరంతో, పెరుగుదల తగ్గుదలతో కూడిన జ్వరాన్ని కలిగిస్తుంది. ఆ దోషం తన సమయానికి బలంగా జ్వరాన్ని కలిగిస్తుంది.

నివర్తతే పునశ్చైవ ప్రత్యనీకబలాబలః । క్షీణదోషో జ్వరః సూక్ష్మో రసాదిష్వేవ లీయతే ॥ ౧,౧౪౭.

ప్రతికూల దోషం బలాన్ని బట్టి, జ్వరం మళ్లీ తగ్గిపోతుంది. దోషం తగ్గినప్పుడు, సూక్ష్మమైన జ్వరం రసాదులలో కలిసిపోతుంది.

లీనత్వాత్కార్శ్యవైవర్ణ్యజాడ్యాదీనాం దధాతి సః । ఆసన్నవికృతాస్యత్వాత్స్రోతసాం రసవాహినామ్ ॥ ౧,౧౪౭.

అలా కలిసిపోవడం వల్ల, క్షీణత, వర్ణహీనత, మాంద్యం లాంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి. ఇది రసాన్ని మోయే నాళాలు మారినప్పుడు దగ్గరగా ఉన్నందున జరుగుతుంది.

ఆశు సర్వస్య వపుషో వ్యాప్తిదోషో న జాయతే । సన్తః సతతస్తేన విపరీతో విపర్యయాత్ ॥ ౧,౧౪౭.

దోషం త్వరగా శరీరమంతా వ్యాపించదు. మంచి వారు ఎప్పుడూ ఇలానే ఉంటారు. కానీ వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారిలో మాత్రం విరుద్ధంగా జరుగుతుంది.

విషమో విషమారమ్భః క్షపాకాలేన సఙ్గవాన్ । దోషో రక్తాశ్రయః ప్రాయః కరోతి సన్తతం జ్వరమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

అనియతంగా, రాత్రి సమయానికి కలిసినప్పుడు, రక్తంలో ఉండే దోషం సాధారణంగా నిరంతర జ్వరాన్ని కలిగిస్తుంది.

అహోరాత్రస్య సన్ధౌ స్యాత్సకృదన్యేద్యురాశ్రితః । తస్మిన్మాంసవహా నాడీ మేదోనాడీ తృతీయకే ॥ ౧,౧౪౭.

పగలు-రాత్రి మార్పు సమయంలో ఒకసారి వస్తుంది, మరొక రోజు ఆధారపడి ఉంటుంది. అప్పుడు మాంసాన్ని మోయే నాళం, కొవ్వు నాళం, మూడవ సారి ఉంటాయి.

గ్రాహీ పిత్తానిలాన్మూర్ధ్నస్త్రికస్య కఫపిత్తతః । సపృష్ఠస్యానిలకఫాత్స చైకాహాన్తరః స్మృతః ॥ ౧,౧౪౭.

గ్రాహి జ్వరం తలలో పిత్తం, వాయువుతో, త్రిక ప్రాంతంలో కఫం, పిత్తంతో, వెనక భాగంలో వాయు, కఫంతో ఏర్పడుతుంది. ఇది ఒక రోజు విడతగా వస్తుంది.

చతుర్థకో మలైర్మేదోమజ్జాస్థ్యన్యతరే స్థితః । మజ్జాస్థ ఏవ హ్యపరః ప్రభావమనుదర్శయేత్ ॥ ౧,౧౪౭.

నాలుగవ రకం మలాలు, కొవ్వు, మజ్జ, ఎముకలలో ఉంటుంది. ఇంకొకటి కేవలం మజ్జ, ఎముకల్లో ఉండి తన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది.

ద్విధా కఫోణిజఙ్ఘాభ్యాం స పూర్వం శిరసానిలాత్ । అస్థిమజ్జోరుపగతశ్చతుర్థకవిపర్యయః ॥ ౧,౧౪౭.

కఫం రెండు విధాలుగా, కాళ్లలో, ముందుగా తలలోని వాయువుతో ఏర్పడుతుంది. అది ఎముక, మజ్జలోకి చేరితే, నాలుగవ రకానికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది.

త్రిధా త్ర్యహం జ్వరయతి దినమేకన్తు ముఞ్చతి । బలా బలేన దోషణామన్యచేష్టాదిజన్మనామ్ ॥ ౧,౧౪౭.

మూడు విధాలుగా, మూడు రోజులు జ్వరం కలిగి, ఒక రోజు ఉపశమనం కలుగుతుంది. ఇది దోషాల బలాన్ని, ఇతర చర్యల కారణాన్ని బట్టి ఉంటుంది.

పక్రానామవిపర్యాసాత్సప్తరాత్రఞ్చ లఙ్ఘయేత్ । జ్వరః స్యాన్మనసస్తద్వత్కర్మణశ్చ తదాతదా ॥ ౧,౧౪౭.

జ్వరాల మార్పు లేకపోతే, ఏడు రాత్రులు ఉపవాసంగా ఉంటుంది. జ్వరం మనస్సును, ఆ సమయంలో మరియు ఇతర సమయాల్లో కర్మలను కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది.

గమ్భీరధాతుచారిత్వాత్సన్నిపాతేన సమ్భవాత్ । తుల్యోచ్ఛ్రయాచ్చ దోషాణాం దుశ్చికిత్స్యశ్చతుర్థకః ॥ ౧,౧౪౭.

ధాతువుల్లో లోతుగా ఉండటం, మిశ్రమంగా ఏర్పడటం, దోషాలు సమంగా పెరగడం వల్ల నాలుగవ రకం జ్వరం చికిత్సకు చాలా కష్టమైనది.

సూక్షామాత్సూక్ష్మజ్వరేష్వేషు దూరద్దూరతరేషు చ । దోషో రక్తాదిమార్గేషు శనైరల్పశ్చిరేణ యత్ ॥ ౧,౧౪౭.

సూక్ష్మత వల్ల, సూక్ష్మ జ్వరాల్లో, ఇంకా దూరంగా ఉన్నవాటిలో, దోషం రక్తం మొదలైన మార్గాల్లో నెమ్మదిగా, తక్కువగా, చాలా కాలం పాటు ఉంటుంది.

యాతి దేహఞ్చ నాశేషం సన్తాపాదీన్కరోత్యతః । క్రమో యత్నేన విచ్ఛిన్నః సతాపో లక్ష్యతే జ్వరః ॥ ౧,౧౪౭.

అది శరీరాన్ని పూర్తిగా ఆక్రమించి, తాపం మొదలైన బాధలు కలిగిస్తుంది. క్రమాన్ని శ్రద్ధతో భంగం చేస్తే, తాపంతో కూడిన జ్వరం కనిపిస్తుంది.

విషమో విషమారమ్భః క్షపాకాలానుసారవాన్ । యథోత్తరం మన్దగతిర్మన్దశక్తిర్యథాయథమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

ఈ వ్యాధి ప్రారంభం కష్టంగా, సమానంగా ఉండదు. రాత్రి సమయంలో అది ఎలా మారుతుందో అలాగే, దశ దశకూ అది మరింత మందగించి, బలహీనంగా మారుతుంది.

కాలేనాప్నోతి సదృశాన్స రసాదీంస్తథాతథా । దోషో జ్వరయతి క్రుద్ధశ్చిరాచ్చిరతరేణ చ ॥ ౧,౧౪౭.

కాలక్రమంలో అది తగిన రుచులు, లక్షణాలు సంపాదిస్తుంది. వ్యాధి కోపంగా ఉన్నప్పుడు, కొన్నిసార్లు చాలా ఆలస్యంగా, శక్తివంతంగా బాధిస్తుంది.

భూమౌ స్థితం జలైః సిక్తం కాలం నైవ ప్రతీక్షతే । అఙ్కురాయ యథా బీజం దోషబీజం భవేత్తథా ॥ ౧,౧౪౭.

భూమిలో వేసిన విత్తనం నీటితో తడిపినప్పుడు మొలకెత్తడానికి సమయాన్ని ఎదురు చూడదు. అలాగే, వ్యాధి విత్తనం కూడా వెంటనే ప్రభావం చూపుతుంది.

వేగం కృత్వావిషం యద్వదాశయే నయతే బలమ్ । కుప్యత్యాప్తబలం భూయః కాలదోషవిషన్తథా ॥ ౧,౧౪౭.

విషం వేగంగా శరీరంలోకి వెళ్లి బలాన్ని చూపినట్టు, కాలంతో వ్యాధి, విషం కూడా బలాన్ని సంపాదించి, మరింత ఉగ్రంగా మారతాయి.

ఏవం జ్వరాః ప్రవర్తన్తే విషమాః సతతాదయః । ఉత్క్లేశో గౌరవం దైన్యం భఙ్గోఽఙ్గానాం విజృమ్భణమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

ఇలా జ్వరాలు అనియమంగా, నిరంతరం కలుగుతాయి. అవి కలవరాన్ని, భారాన్ని, నిరుత్సాహాన్ని, అవయవాల బలహీనతను, వాపును కలిగిస్తాయి.

అరోచకో వమిః శ్వాసః సర్వస్మిన్రసగే జ్వరే । రక్తనిష్ఠీవనం తృష్ణా రూక్షోష్ణం పీడకోద్యమః ॥ ౧,౧౪౭.

ప్రతి రకమైన జ్వరంలో ఆకలి లేకపోవడం, వాంతులు, ఉబ్బసం ఉంటాయి. రక్తం తుమ్మడం, దాహం, పొడి, వేడి, బాధ కలిగే ప్రయత్నం కనిపిస్తాయి.

దాహరాగభ్రమమదప్రలాపో రక్తసంశ్రితే । తృడ్గ్లానిః స్పృష్టవర్చస్కమన్తర్దాహో భ్రమస్తమః ॥ ౧,౧౪౭.

రక్త సంబంధిత జ్వరం ఉన్నవారిలో కాలినట్టుగా, ఎర్రదనంగా, తల తిరగడం, మూర్ఛ, అసంబద్ధంగా మాట్లాడటం కనిపిస్తాయి. దాహం, అలసట, రంగు మారడం, లోపల కాలినట్టుగా, తలనొప్పి, చీకటి కనిపించవచ్చు.

దౌర్గన్ధ్యం గాత్రవిక్షేపో మాంసస్థే మేదసి స్థితే । స్వేదోఽతితృష్ణా వమనం దౌర్గన్ధ్యం వా సహిష్ణుతా ॥ ౧,౧౪౭.

శరీరంలో మాంసం లేదా కొవ్వులో వ్యాధి ఉన్నప్పుడు దుర్గంధం, అవయవాలు ఊగిపోవడం, చెమట, అధిక దాహం, వాంతులు, దుర్వాసన లేదా సహనం కనిపిస్తాయి.

ప్రలాపో గ్లానిరరుచిరస్థిగే త్వస్థిభేదనమ్ । దోషప్రవృత్తిరుద్బోధః శ్వాసాంగక్షేపకూజనమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

అసంబద్ధంగా మాట్లాడటం, అలసట, ఆకలి లేకపోవడం, ఎముకల్లో నొప్పి, పగిలినట్టు ఉండటం, వ్యాధి ప్రభావం పెరగడం, మేలుకోవడం, ఉబ్బసం, అవయవాలు ఊగిపోవడం, నొప్పితో అరవడం ఉంటాయి.

అన్తర్దాహో బహిః శైత్యం శ్వాసో హిక్కా హి మజ్జమే । తమసో దర్శనం మర్మచ్ఛేదనం స్తబ్ధమేఢ్రతా ॥ ౧,౧౪౭.

లోపల కాలినట్టుగా, బయట చలిగా, ఉబ్బసం, మజ్జలో హిక్కా, చూపులో చీకటి, ముఖ్య అవయవాల్లో నొప్పి, లింగం కఠినంగా మారడం కనిపిస్తాయి.

శుక్రప్రవృత్తౌ మృత్యుస్తు జాయతే శుక్రసంశ్రయే । ఉత్తరోత్తరదుః సాధ్యాః పఞ్చాన్యే తు విపర్యయే ॥ ౧,౧౪౭.

వ్యాధి శుక్రంలోకి వెళ్లినప్పుడు, శుక్ర సంబంధితవారికి మరణం సంభవిస్తుంది. తర్వాతి అయిదు రకాలు, తిరిగి వెళ్తే మరింత చికిత్సకు కష్టంగా మారతాయి.

ప్రలిమ్పన్నివ గాత్రాణి శ్లేష్మణా గౌరవేణ చ । మన్దజ్వరప్రలాపస్తు సశీతః స్యాత్ప్రలేపకః ॥ ౧,౧౪౭.

శరీర భాగాలపై శ్లేష్మం పూతలా ఉండి, భారంగా అనిపిస్తుంది. మృదువైన జ్వరంలో, చలితో కలసి అసంబద్ధంగా మాట్లాడటం, పూతలా ఉండటం కనిపిస్తుంది.