గరుడపురాణమ్

కఫో వసన్తే తమపి వాతపిత్తం భవేదను । బలవత్స్వల్పదోషేషు జ్వరః సాధ్యోఽనుపద్రవః ॥ ౧,౧౪౭.

వసంతంలో శ్లేష్మం ఎక్కువగా ఉంటుంది, తర్వాత వాయు, పిత్తం కూడా కలిసొచ్చు. తక్కువ దోషం ఉన్నప్పుడు జ్వరం సులభంగా నయం అవుతుంది, పెద్ద సమస్యలు ఉండవు.

సర్వథా వికృతిజ్ఞానే ప్రాగసాధ్య ఉదాహృతః । జ్వరోపద్రవతీక్ష్ణత్వం మన్దాగ్నిర్బహుమూత్రతా ॥ ౧,౧౪౭.

ఏ సందర్భంలోనైనా వ్యాధి లక్షణాలు ముందే గుర్తిస్తే, దాన్ని నయం చేయడం కష్టం అని చెబుతారు. జ్వరానికి సంబంధించిన తీవ్రమైన సమస్యల్లో జీర్ణశక్తి తగ్గిపోవడం, మూత్రం ఎక్కువగా రావడం ఉన్నాయి.

న ప్రవృత్తిర్న విజీర్ణా న క్షుత్సామజ్వరాకృతిః । జ్వరవేగోఽధికస్తృష్ణా ప్రలాపః శ్వసనం భ్రమః ॥ ౧,౧౪౭.

ఆహారం తినాలనే ఆసక్తి ఉండదు, జీర్ణం బాగా జరగదు, ఆకలి ఉండదు, జ్వరం ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది. జ్వర తీవ్రత పెరిగి, దాహం, మూర్ఛ, ఊపిరాడకపోవడం, తలనెత్తు వంటి లక్షణాలు వస్తాయి.

మలప్రవృత్తిరుత్క్లేశః పచ్యమానస్య లక్షణమ్ । జీర్ణతామవిపర్యాసాత్సప్తరాత్రం చ లఙ్ఘనమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

మల విసర్జన కావడం లేదా మలంలో కలతలు రావడం జ్వరం పండుతున్నదని సూచిస్తుంది. తిరుగుబాటు లేకపోతే, ఏడు రాత్రులు ఉపవాసం ఉంటే జ్వరం తగ్గిపోతుంది.

జ్వరః పఞ్చవిధః ప్రోక్తో మలకాలబలాబలాత్ । ప్రాయశః సన్నిపాతేన భూయసాముపదిశ్యతే ॥ ౧,౧౪౭.

మల, కాలం, బలహీనత, బలాన్ని బట్టి జ్వరం ఐదు రకాలుగా చెప్పబడింది. కానీ ఎక్కువగా మూడు దోషాలు కలిసినప్పుడే జ్వరం వస్తుందని వివరించబడింది.

సన్తతః సతతోఽన్యేద్యుస్తృతీయకచతుర్థకౌ । ధాతుమూత్రశకృద్వాహిస్నోత సాం వ్యాపినో మలాః ॥ ౧,౧౪౭.

నిరంతరం, ఎప్పుడూ, ఒక రోజు విడిచి ఒక రోజు, మూడవ రోజు, నాలుగవ రోజు వచ్చే జ్వరాలు — ఇవి ధాతువులు, మూత్రం, మలంతో కలిసిపోయి, శరీరమంతా వ్యాపిస్తాయి.

తాపయన్తస్తనుం సర్వాం తుల్యదృష్ట్యాదివర్ధితాః । బలినో గురవస్తస్యావిశేషేణ రసాశ్రితాః ॥ ౧,౧౪౭.

ఇవి శరీరమంతా వేడెక్కిస్తాయి, మొదటి నుంచే సమానంగా పెరుగుతాయి. ఇవి బలంగా, భారంగా ఉండి, రసాదులు అన్నింటిలోనూ తేడా లేకుండా వ్యాపిస్తాయి.

సతతం నిష్ప్రతిద్వన్ద్వాజ్వరం కుర్యుః సుదుః సహమ్ । మలం జ్వరోష్ణధాతూన్వా స శీఘ్రం క్షపయేత్తతః ॥ ౧,౧౪౭.

ఇలాంటి జ్వరం ఎప్పుడూ నిరంతరం ఉండి, ఎదుర్కొనడం చాలా కష్టం. జ్వరం లేదా వేడి, లేదా ధాతువుల కలత వల్ల శరీరం త్వరగా క్షీణిస్తుంది.

సర్వాకారం రసాదీనాం శుద్ధ్యాసుద్ధ్యాపి వా క్రమాత్ । వాతపిత్తకఫైః సప్తద శద్వాదశవాసరాత్ ॥ ౧,౧౪౭.

ఏ రూపంలోనైనా, రసాదులు శుద్ధమైనా, అశుద్ధమైనా, వాయు, పిత్తం, శ్లేష్మం వల్ల ఏడు, ఆరు, పన్నెండు రోజుల్లో జ్వరం కలుగుతుంది.

ప్రాయోఽనుయాతి మర్యాదాం మోక్షాయ చ వధాయ చ । ఇత్యగ్నివేశస్య మతం హారీతస్య పునః స్మృతిః ॥ ౧,౧౪౭.

సాధారణంగా, నియమాలు పాటించడమే మోక్షానికీ, నాశనానికీ కారణమవుతుందని అగ్నివేశుడు చెప్పాడు. హారీతుడు కూడా ఇదే విషయాన్ని గుర్తు చేశాడు.

ద్విగుణా సప్తమీ యా చ నవమ్యేకాదశీ తథా । ఏషా త్రిదోషమర్యాదా మోక్షాయ చ వధాయ చ ॥ ౧,౧౪౭.

రెండు రెట్లు వచ్చే ఏడవ తేదీ, తొమ్మిదవది, పదకొండవది—ఇవి మూడు దోషాల హద్దులు. ఇవి మోక్షానికీ, నాశనానికీ కారణమవుతాయి.

శుద్ధ్యాశుద్ధ్యా జ్వరః కాలం దీర్ఘమప్యత్ర వర్తతే । కృశానాం వ్యాధియుక్తానాం మిథ్యాహారాదిసేవినామ్ ॥ ౧,౧౪౭.

శుద్ధి, అశుద్ధుల వల్ల జ్వరం ఎక్కువ కాలం ఉండొచ్చు. ముఖ్యంగా బలహీనులైనవారు, వ్యాధిగ్రస్తులు, తప్పు ఆహారం తీసుకునే వారు దీని బారిన పడతారు.

అల్పోఽపి దోషో దుష్ట్యాదేర్లబ్ధ్వాన్యతమతో బలమ్ । స ప్రత్యనీకో విషమం యస్మాద్వృద్ధిక్షయాన్వితః ॥ ౧,౧౪౭.

చిన్న దోషం అయినా, మలినత వల్ల బలపడితే, అది ప్రతికూలంగా మారి, ఎప్పుడూ పెరుగుతూ, తగ్గుతూ అనియమంగా ప్రవర్తిస్తుంది.

సవిక్షేపో జ్వరం కుర్యాద్విషమక్షయవృద్ధిభాక్ । దోషః ప్రవర్తతే తేషాం స్వే కాలే జ్వరయన్బలీ ॥ ౧,౧౪౭.

దోషం కలవరంతో, పెరుగుదల తగ్గుదలతో కూడిన జ్వరాన్ని కలిగిస్తుంది. ఆ దోషం తన సమయానికి బలంగా జ్వరాన్ని కలిగిస్తుంది.

నివర్తతే పునశ్చైవ ప్రత్యనీకబలాబలః । క్షీణదోషో జ్వరః సూక్ష్మో రసాదిష్వేవ లీయతే ॥ ౧,౧౪౭.

ప్రతికూల దోషం బలాన్ని బట్టి, జ్వరం మళ్లీ తగ్గిపోతుంది. దోషం తగ్గినప్పుడు, సూక్ష్మమైన జ్వరం రసాదులలో కలిసిపోతుంది.

లీనత్వాత్కార్శ్యవైవర్ణ్యజాడ్యాదీనాం దధాతి సః । ఆసన్నవికృతాస్యత్వాత్స్రోతసాం రసవాహినామ్ ॥ ౧,౧౪౭.

అలా కలిసిపోవడం వల్ల, క్షీణత, వర్ణహీనత, మాంద్యం లాంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి. ఇది రసాన్ని మోయే నాళాలు మారినప్పుడు దగ్గరగా ఉన్నందున జరుగుతుంది.

ఆశు సర్వస్య వపుషో వ్యాప్తిదోషో న జాయతే । సన్తః సతతస్తేన విపరీతో విపర్యయాత్ ॥ ౧,౧౪౭.

దోషం త్వరగా శరీరమంతా వ్యాపించదు. మంచి వారు ఎప్పుడూ ఇలానే ఉంటారు. కానీ వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారిలో మాత్రం విరుద్ధంగా జరుగుతుంది.

విషమో విషమారమ్భః క్షపాకాలేన సఙ్గవాన్ । దోషో రక్తాశ్రయః ప్రాయః కరోతి సన్తతం జ్వరమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

అనియతంగా, రాత్రి సమయానికి కలిసినప్పుడు, రక్తంలో ఉండే దోషం సాధారణంగా నిరంతర జ్వరాన్ని కలిగిస్తుంది.

అహోరాత్రస్య సన్ధౌ స్యాత్సకృదన్యేద్యురాశ్రితః । తస్మిన్మాంసవహా నాడీ మేదోనాడీ తృతీయకే ॥ ౧,౧౪౭.

పగలు-రాత్రి మార్పు సమయంలో ఒకసారి వస్తుంది, మరొక రోజు ఆధారపడి ఉంటుంది. అప్పుడు మాంసాన్ని మోయే నాళం, కొవ్వు నాళం, మూడవ సారి ఉంటాయి.

గ్రాహీ పిత్తానిలాన్మూర్ధ్నస్త్రికస్య కఫపిత్తతః । సపృష్ఠస్యానిలకఫాత్స చైకాహాన్తరః స్మృతః ॥ ౧,౧౪౭.

గ్రాహి జ్వరం తలలో పిత్తం, వాయువుతో, త్రిక ప్రాంతంలో కఫం, పిత్తంతో, వెనక భాగంలో వాయు, కఫంతో ఏర్పడుతుంది. ఇది ఒక రోజు విడతగా వస్తుంది.

చతుర్థకో మలైర్మేదోమజ్జాస్థ్యన్యతరే స్థితః । మజ్జాస్థ ఏవ హ్యపరః ప్రభావమనుదర్శయేత్ ॥ ౧,౧౪౭.

నాలుగవ రకం మలాలు, కొవ్వు, మజ్జ, ఎముకలలో ఉంటుంది. ఇంకొకటి కేవలం మజ్జ, ఎముకల్లో ఉండి తన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది.

ద్విధా కఫోణిజఙ్ఘాభ్యాం స పూర్వం శిరసానిలాత్ । అస్థిమజ్జోరుపగతశ్చతుర్థకవిపర్యయః ॥ ౧,౧౪౭.

కఫం రెండు విధాలుగా, కాళ్లలో, ముందుగా తలలోని వాయువుతో ఏర్పడుతుంది. అది ఎముక, మజ్జలోకి చేరితే, నాలుగవ రకానికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది.

త్రిధా త్ర్యహం జ్వరయతి దినమేకన్తు ముఞ్చతి । బలా బలేన దోషణామన్యచేష్టాదిజన్మనామ్ ॥ ౧,౧౪౭.

మూడు విధాలుగా, మూడు రోజులు జ్వరం కలిగి, ఒక రోజు ఉపశమనం కలుగుతుంది. ఇది దోషాల బలాన్ని, ఇతర చర్యల కారణాన్ని బట్టి ఉంటుంది.

పక్రానామవిపర్యాసాత్సప్తరాత్రఞ్చ లఙ్ఘయేత్ । జ్వరః స్యాన్మనసస్తద్వత్కర్మణశ్చ తదాతదా ॥ ౧,౧౪౭.

జ్వరాల మార్పు లేకపోతే, ఏడు రాత్రులు ఉపవాసంగా ఉంటుంది. జ్వరం మనస్సును, ఆ సమయంలో మరియు ఇతర సమయాల్లో కర్మలను కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది.

గమ్భీరధాతుచారిత్వాత్సన్నిపాతేన సమ్భవాత్ । తుల్యోచ్ఛ్రయాచ్చ దోషాణాం దుశ్చికిత్స్యశ్చతుర్థకః ॥ ౧,౧౪౭.

ధాతువుల్లో లోతుగా ఉండటం, మిశ్రమంగా ఏర్పడటం, దోషాలు సమంగా పెరగడం వల్ల నాలుగవ రకం జ్వరం చికిత్సకు చాలా కష్టమైనది.

సూక్షామాత్సూక్ష్మజ్వరేష్వేషు దూరద్దూరతరేషు చ । దోషో రక్తాదిమార్గేషు శనైరల్పశ్చిరేణ యత్ ॥ ౧,౧౪౭.

సూక్ష్మత వల్ల, సూక్ష్మ జ్వరాల్లో, ఇంకా దూరంగా ఉన్నవాటిలో, దోషం రక్తం మొదలైన మార్గాల్లో నెమ్మదిగా, తక్కువగా, చాలా కాలం పాటు ఉంటుంది.

యాతి దేహఞ్చ నాశేషం సన్తాపాదీన్కరోత్యతః । క్రమో యత్నేన విచ్ఛిన్నః సతాపో లక్ష్యతే జ్వరః ॥ ౧,౧౪౭.

అది శరీరాన్ని పూర్తిగా ఆక్రమించి, తాపం మొదలైన బాధలు కలిగిస్తుంది. క్రమాన్ని శ్రద్ధతో భంగం చేస్తే, తాపంతో కూడిన జ్వరం కనిపిస్తుంది.

విషమో విషమారమ్భః క్షపాకాలానుసారవాన్ । యథోత్తరం మన్దగతిర్మన్దశక్తిర్యథాయథమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

ఈ వ్యాధి ప్రారంభం కష్టంగా, సమానంగా ఉండదు. రాత్రి సమయంలో అది ఎలా మారుతుందో అలాగే, దశ దశకూ అది మరింత మందగించి, బలహీనంగా మారుతుంది.

కాలేనాప్నోతి సదృశాన్స రసాదీంస్తథాతథా । దోషో జ్వరయతి క్రుద్ధశ్చిరాచ్చిరతరేణ చ ॥ ౧,౧౪౭.

కాలక్రమంలో అది తగిన రుచులు, లక్షణాలు సంపాదిస్తుంది. వ్యాధి కోపంగా ఉన్నప్పుడు, కొన్నిసార్లు చాలా ఆలస్యంగా, శక్తివంతంగా బాధిస్తుంది.