గరుడపురాణమ్

కామాద్భ్రమోఽరుచిర్దాహో హ్రీనిద్రాధీధృతిక్షయాః । గ్రహాదౌ సన్నిపాతస్య రూపాదౌ మరుతస్తయోః ॥ ౧,౧౪౭.

కామం వల్ల తల తిరుగుడు, ఆకలి లేకపోవడం, కాలినట్టు బాధ, సిగ్గు, నిద్ర, జ్ఞానం, స్మృతి తగ్గిపోవడం కలుగుతాయి. గ్రహప్రవేశం మొదలైన వాటిలో మూడు దోషాల లక్షణాలు, మొదట్లో వాయువు మొదలైన వాటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

కోపాత్కోపేఽపి పిత్తస్య యౌ తు శాపాభిచారజౌ । సన్నిపాతజ్వరౌ ఘోరౌ తావసహ్యతమౌ మతౌ ॥ ౧,౧౪౭.

కోపంతో లేదా తీవ్రమైన కోపంతో పిత్తం పెరిగినప్పుడు, శాపం లేదా మంత్రబలం వల్ల కలిగే రెండు భయంకరమైన జ్వరాలు సహించలేనివిగా భావించబడతాయి.

తన్త్రా భిచారికైర్మన్త్రైర్దూయమానఞ్చ తప్యతే । పూర్వఞ్చైతస్తతో దేహస్తతో విస్ఫోటదిగ్భ్రమైః ॥ ౧,౧౪౭.

మంత్రాలు, మాయాజాలం వల్ల బాధపడే శరీరం మొదట బాధపడుతుంది; తర్వాత దద్దుర్లు, మతిమరుపు వంటి లక్షణాలు వస్తాయి.

సదాహమూర్ఛాగ్రస్తస్య ప్రత్యహం వర్ధతే జ్వరః । ఇతి జ్వరోఽష్టధా దృష్టః సమాసాద్ద్విబిధస్తు సః ॥ ౧,౧౪౭.

ఎప్పుడూ కాలినట్టుగా, మూర్చతో బాధపడేవారికి జ్వరం రోజుకో రోజు పెరుగుతుంది. ఇలా జ్వరం ఎనిమిది విధాలుగా కనిపిస్తుంది కానీ మొత్తంగా రెండు రకాలుగా చెప్పబడింది.

శారీరో మానసః సౌమ్యస్తీక్ష్ణోంన్తర్బహిరాశ్రయః । ప్రాకృతో వైకృతః సాధ్యోఽసాధ్యః సామో నిరామకః ॥ ౧,౧౪౭.

జ్వరం శరీరానికి సంబంధించినదైనా, మనసుకు సంబంధించినదైనా, మృదువైనదైనా, తీవ్రమైనదైనా, లోపల నుంచైనా, బయట నుంచైనా, సహజమైనదైనా, అసహజమైనదైనా, నయం అయ్యేదైనా, నయం కానిదైనా, సులభమైనదైనా, సంక్లిష్టతలేనిదైనా ఉండవచ్చు.

పూర్వం శరిరే శరీరే తాపో మనసి మానసే । పవనైర్యోగవాహిత్వాచ్ఛీతం శ్లేష్మయుతే భవేత్ ॥ ౧,౧౪౭.

శరీరానికి సంబంధించిన జ్వరం మొదట శరీరంలో వేడి పెరుగుతుంది; మనసుకు సంబంధించిన జ్వరం అయితే మనసులో వేడి పెరుగుతుంది. గాలివల్ల కలిగిన జ్వరం, శ్లేష్మం కలిసినప్పుడు చల్లదనం కూడా కలుగుతుంది.

దాహః పిత్తయుతే మిశ్రం మిశ్రేఽన్తః సంశ్రయే పునః । జ్వరేఽధికం వికారాః స్యురన్తః క్షోభో మలగ్రహః ॥ ౧,౧౪౭.

పిత్తం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు కాలినట్టు అనిపిస్తుంది; మిశ్రమంగా ఉన్నప్పుడు అది లోపల దాగి ఉంటుంది. జ్వరంలో ఎక్కువ రుగ్మతలు, లోపల కలవరం, మలాలు నిలిచిపోవడం వంటి సమస్యలు వస్తాయి.

బహిరేవ బహిర్వేగే తాపోఽపి చ స సాధితః । వర్షాశరద్వసన్తేషు వాతాద్యైః ప్రకృతః క్రమాత్ ॥ ౧,౧౪౭.

బయట నుంచి ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంటే, వేడి కూడా బయటే ఉంటుంది. వర్షాకాలం, శరదృతువు, వసంతంలో వాయు మొదలైన దోషాల వల్ల క్రమంగా జ్వరం వస్తుంది.

వైకృతోఽన్యః స దుః సాధ్యః ప్రాయశ్చ ప్రాకృతోఽనిలాత్ । వర్షాసు మారుతో దుష్టః పిత్తశ్లేష్మాన్వితం జ్వరమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

అసహజమైన జ్వరం వేరుగా ఉండి, దాన్ని నయం చేయడం చాలా కష్టం. సహజమైన జ్వరం ఎక్కువగా వాయువుల వల్ల వస్తుంది. వర్షాకాలంలో వాయు దోషం పెరిగి, పిత్తం, శ్లేష్మం కలిసిన జ్వరం కలుగుతుంది.

కుర్యాచ్చ పిత్తం శరది తస్య చానుచరః కఫః । తత్ప్రకృత్యా విసర్గాచ్చ తత్ర నానశనాద్భయమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

శరదృతువులో పిత్తం పెరుగుతుంది, దానికి వెంటనే శ్లేష్మం కూడా వస్తుంది. వాటి స్వభావం, విడుదల వల్ల ఆ సమయంలో ఏదైనా తినడంలో భయం ఉండదు.

కఫో వసన్తే తమపి వాతపిత్తం భవేదను । బలవత్స్వల్పదోషేషు జ్వరః సాధ్యోఽనుపద్రవః ॥ ౧,౧౪౭.

వసంతంలో శ్లేష్మం ఎక్కువగా ఉంటుంది, తర్వాత వాయు, పిత్తం కూడా కలిసొచ్చు. తక్కువ దోషం ఉన్నప్పుడు జ్వరం సులభంగా నయం అవుతుంది, పెద్ద సమస్యలు ఉండవు.

సర్వథా వికృతిజ్ఞానే ప్రాగసాధ్య ఉదాహృతః । జ్వరోపద్రవతీక్ష్ణత్వం మన్దాగ్నిర్బహుమూత్రతా ॥ ౧,౧౪౭.

ఏ సందర్భంలోనైనా వ్యాధి లక్షణాలు ముందే గుర్తిస్తే, దాన్ని నయం చేయడం కష్టం అని చెబుతారు. జ్వరానికి సంబంధించిన తీవ్రమైన సమస్యల్లో జీర్ణశక్తి తగ్గిపోవడం, మూత్రం ఎక్కువగా రావడం ఉన్నాయి.

న ప్రవృత్తిర్న విజీర్ణా న క్షుత్సామజ్వరాకృతిః । జ్వరవేగోఽధికస్తృష్ణా ప్రలాపః శ్వసనం భ్రమః ॥ ౧,౧౪౭.

ఆహారం తినాలనే ఆసక్తి ఉండదు, జీర్ణం బాగా జరగదు, ఆకలి ఉండదు, జ్వరం ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది. జ్వర తీవ్రత పెరిగి, దాహం, మూర్ఛ, ఊపిరాడకపోవడం, తలనెత్తు వంటి లక్షణాలు వస్తాయి.

మలప్రవృత్తిరుత్క్లేశః పచ్యమానస్య లక్షణమ్ । జీర్ణతామవిపర్యాసాత్సప్తరాత్రం చ లఙ్ఘనమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

మల విసర్జన కావడం లేదా మలంలో కలతలు రావడం జ్వరం పండుతున్నదని సూచిస్తుంది. తిరుగుబాటు లేకపోతే, ఏడు రాత్రులు ఉపవాసం ఉంటే జ్వరం తగ్గిపోతుంది.

జ్వరః పఞ్చవిధః ప్రోక్తో మలకాలబలాబలాత్ । ప్రాయశః సన్నిపాతేన భూయసాముపదిశ్యతే ॥ ౧,౧౪౭.

మల, కాలం, బలహీనత, బలాన్ని బట్టి జ్వరం ఐదు రకాలుగా చెప్పబడింది. కానీ ఎక్కువగా మూడు దోషాలు కలిసినప్పుడే జ్వరం వస్తుందని వివరించబడింది.

సన్తతః సతతోఽన్యేద్యుస్తృతీయకచతుర్థకౌ । ధాతుమూత్రశకృద్వాహిస్నోత సాం వ్యాపినో మలాః ॥ ౧,౧౪౭.

నిరంతరం, ఎప్పుడూ, ఒక రోజు విడిచి ఒక రోజు, మూడవ రోజు, నాలుగవ రోజు వచ్చే జ్వరాలు — ఇవి ధాతువులు, మూత్రం, మలంతో కలిసిపోయి, శరీరమంతా వ్యాపిస్తాయి.

తాపయన్తస్తనుం సర్వాం తుల్యదృష్ట్యాదివర్ధితాః । బలినో గురవస్తస్యావిశేషేణ రసాశ్రితాః ॥ ౧,౧౪౭.

ఇవి శరీరమంతా వేడెక్కిస్తాయి, మొదటి నుంచే సమానంగా పెరుగుతాయి. ఇవి బలంగా, భారంగా ఉండి, రసాదులు అన్నింటిలోనూ తేడా లేకుండా వ్యాపిస్తాయి.

సతతం నిష్ప్రతిద్వన్ద్వాజ్వరం కుర్యుః సుదుః సహమ్ । మలం జ్వరోష్ణధాతూన్వా స శీఘ్రం క్షపయేత్తతః ॥ ౧,౧౪౭.

ఇలాంటి జ్వరం ఎప్పుడూ నిరంతరం ఉండి, ఎదుర్కొనడం చాలా కష్టం. జ్వరం లేదా వేడి, లేదా ధాతువుల కలత వల్ల శరీరం త్వరగా క్షీణిస్తుంది.

సర్వాకారం రసాదీనాం శుద్ధ్యాసుద్ధ్యాపి వా క్రమాత్ । వాతపిత్తకఫైః సప్తద శద్వాదశవాసరాత్ ॥ ౧,౧౪౭.

ఏ రూపంలోనైనా, రసాదులు శుద్ధమైనా, అశుద్ధమైనా, వాయు, పిత్తం, శ్లేష్మం వల్ల ఏడు, ఆరు, పన్నెండు రోజుల్లో జ్వరం కలుగుతుంది.

ప్రాయోఽనుయాతి మర్యాదాం మోక్షాయ చ వధాయ చ । ఇత్యగ్నివేశస్య మతం హారీతస్య పునః స్మృతిః ॥ ౧,౧౪౭.

సాధారణంగా, నియమాలు పాటించడమే మోక్షానికీ, నాశనానికీ కారణమవుతుందని అగ్నివేశుడు చెప్పాడు. హారీతుడు కూడా ఇదే విషయాన్ని గుర్తు చేశాడు.

ద్విగుణా సప్తమీ యా చ నవమ్యేకాదశీ తథా । ఏషా త్రిదోషమర్యాదా మోక్షాయ చ వధాయ చ ॥ ౧,౧౪౭.

రెండు రెట్లు వచ్చే ఏడవ తేదీ, తొమ్మిదవది, పదకొండవది—ఇవి మూడు దోషాల హద్దులు. ఇవి మోక్షానికీ, నాశనానికీ కారణమవుతాయి.

శుద్ధ్యాశుద్ధ్యా జ్వరః కాలం దీర్ఘమప్యత్ర వర్తతే । కృశానాం వ్యాధియుక్తానాం మిథ్యాహారాదిసేవినామ్ ॥ ౧,౧౪౭.

శుద్ధి, అశుద్ధుల వల్ల జ్వరం ఎక్కువ కాలం ఉండొచ్చు. ముఖ్యంగా బలహీనులైనవారు, వ్యాధిగ్రస్తులు, తప్పు ఆహారం తీసుకునే వారు దీని బారిన పడతారు.

అల్పోఽపి దోషో దుష్ట్యాదేర్లబ్ధ్వాన్యతమతో బలమ్ । స ప్రత్యనీకో విషమం యస్మాద్వృద్ధిక్షయాన్వితః ॥ ౧,౧౪౭.

చిన్న దోషం అయినా, మలినత వల్ల బలపడితే, అది ప్రతికూలంగా మారి, ఎప్పుడూ పెరుగుతూ, తగ్గుతూ అనియమంగా ప్రవర్తిస్తుంది.

సవిక్షేపో జ్వరం కుర్యాద్విషమక్షయవృద్ధిభాక్ । దోషః ప్రవర్తతే తేషాం స్వే కాలే జ్వరయన్బలీ ॥ ౧,౧౪౭.

దోషం కలవరంతో, పెరుగుదల తగ్గుదలతో కూడిన జ్వరాన్ని కలిగిస్తుంది. ఆ దోషం తన సమయానికి బలంగా జ్వరాన్ని కలిగిస్తుంది.

నివర్తతే పునశ్చైవ ప్రత్యనీకబలాబలః । క్షీణదోషో జ్వరః సూక్ష్మో రసాదిష్వేవ లీయతే ॥ ౧,౧౪౭.

ప్రతికూల దోషం బలాన్ని బట్టి, జ్వరం మళ్లీ తగ్గిపోతుంది. దోషం తగ్గినప్పుడు, సూక్ష్మమైన జ్వరం రసాదులలో కలిసిపోతుంది.

లీనత్వాత్కార్శ్యవైవర్ణ్యజాడ్యాదీనాం దధాతి సః । ఆసన్నవికృతాస్యత్వాత్స్రోతసాం రసవాహినామ్ ॥ ౧,౧౪౭.

అలా కలిసిపోవడం వల్ల, క్షీణత, వర్ణహీనత, మాంద్యం లాంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి. ఇది రసాన్ని మోయే నాళాలు మారినప్పుడు దగ్గరగా ఉన్నందున జరుగుతుంది.

ఆశు సర్వస్య వపుషో వ్యాప్తిదోషో న జాయతే । సన్తః సతతస్తేన విపరీతో విపర్యయాత్ ॥ ౧,౧౪౭.

దోషం త్వరగా శరీరమంతా వ్యాపించదు. మంచి వారు ఎప్పుడూ ఇలానే ఉంటారు. కానీ వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారిలో మాత్రం విరుద్ధంగా జరుగుతుంది.

విషమో విషమారమ్భః క్షపాకాలేన సఙ్గవాన్ । దోషో రక్తాశ్రయః ప్రాయః కరోతి సన్తతం జ్వరమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

అనియతంగా, రాత్రి సమయానికి కలిసినప్పుడు, రక్తంలో ఉండే దోషం సాధారణంగా నిరంతర జ్వరాన్ని కలిగిస్తుంది.

అహోరాత్రస్య సన్ధౌ స్యాత్సకృదన్యేద్యురాశ్రితః । తస్మిన్మాంసవహా నాడీ మేదోనాడీ తృతీయకే ॥ ౧,౧౪౭.

పగలు-రాత్రి మార్పు సమయంలో ఒకసారి వస్తుంది, మరొక రోజు ఆధారపడి ఉంటుంది. అప్పుడు మాంసాన్ని మోయే నాళం, కొవ్వు నాళం, మూడవ సారి ఉంటాయి.