గరుడపురాణమ్

దుష్టామాన్నైరతిశ్లైష్మగ్రహైర్జన్మర్క్షపీడనాత్ । మిథ్యాయోగాచ్చ వివిధాత్పాపానాఞ్చ నిషేవణాత్ । స్త్రీణాం ప్రసవవైషమ్యాత్తథా మిథ్యోపచారతః ॥ ౧,౧౪౬.

పాడైన ఆహారం, అధిక శ్లేష్మం, జన్మ సమయంలో గ్రహబాధ, తప్పు అలవాట్లు, పాపకార్యాలు, స్త్రీలకు ప్రసవ సమయంలో కలిగే అసమతుల్యత, తప్పుగా చేసిన చికిత్సలు ఇవన్నీ వ్యాధులకు కారణమవుతాయి.

ప్రతిరోగమితి క్రుద్ధా రోగవిధ్యనుగామినః । రసాయనం ప్రపద్యాశు దోషా దేహే వికుర్వతే ॥ ౧,౧౪౬.

ఈ రోగాలు దోషాలను కోపగించగా, అవి శరీరంలో వ్యాధి మార్గాన్ని అనుసరిస్తాయి. అప్పుడు వెంటనే రసాయన చికిత్సను ఆశ్రయించాలి, లేకపోతే దోషాలు త్వరగా కలవరపడి మరింత బాధిస్తాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౪౭ ధన్వన్తరిరువాచ । వక్ష్యే జ్వరనిదానం హి సర్వజ్వరవిబుద్ధయే । జ్వరో రోగపతిః పాప్మా మృత్యురాజోఽశనోఽన్తకః । క్రుద్ధదక్షాధ్వరధ్వంసిరుద్రోర్ధ్వనయనోద్భవః ॥ ౧,౧౪౭.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నారు: అన్ని జ్వరాల వివరంగా తెలుసుకోవడానికి ఇప్పుడు జ్వరానికి కారణాన్ని వివరించబోతున్నాను. జ్వరం అనేది అన్ని వ్యాధులకు అధిపతి, పాపం, మరణానికి రాజు, అన్నింటిని తినివేసే, అంతం చేసే శక్తి; ఇది దక్ష యజ్ఞాన్ని Rudra కోపంతో నాశనం చేసినప్పుడు పుట్టింది.

తత్సన్తాపో మోహమయః సన్తాపాత్మాపచారజః । వివిధైర్నామభిః క్రూరో నానాయోనిషు వర్తతే ॥ ౧,౧౪౭.

ఆ జ్వరం తాపంతో, మాయతో నిండినది, తప్పు పనుల వల్ల పుట్టింది, భయంకరంగా ఉంటుంది. ఇది ఎన్నో పేర్లతో, అన్ని జీవుల్లో అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.

పాకలో గజేష్వభితాపో వాజిష్వలర్కః కుక్రురేషు । ఇన్ద్రమదో జలదేష్వప్సు నీలికా జ్యోతిరోషధీషు భూమ్యామూషరో నామ ॥ ౧,౧౪౭.

ఏనుగుల్లో దీనిని పాకల అని, గుర్రాల్లో అభితాపం, గాడిదల్లో అలర్కం, కుక్కల్లో కుక్రురం అంటారు. మేఘాల్లో ఇంద్రమదం, నీటిలో నీలిక, ప్రకాశించే మొక్కల్లో జ్యోతి, భూమిలో ఊషరం అని పిలుస్తారు.

హృల్లాసశ్ఛర్దనం కాసః స్తంభః శైత్య త్వగాదిషు । అఙ్గేషు చ సముద్భూతాః పిడకాశ్చ కఫోద్భవే ॥ ౧,౧౪౭.

వాంతులు, మలబద్ధకం, దగ్గు, కండరాలు గట్టిపోవడం, చల్లదనం, చర్మంపై లేదా అవయవాల్లో పుండ్లు ఇవన్నీ శ్లేష్మం వల్ల కలిగే లక్షణాలు.

కాలే యథాస్వం సర్వేషాం ప్రవృత్తిర్వృద్ధిరేవ వా । నిదానోక్తోనుపశయో విపరీతోపశాయితా ॥ ౧,౧౪౭.

ప్రతి కాలంలో, వాటికి అనుగుణంగా ఇవన్నీ ప్రారంభమవుతాయి లేదా పెరుగుతాయి. కారణాల్లో చెప్పిన విధంగా ఉపశమనం కలుగుతుంది; దానికి విరుద్ధంగా చేయడం వల్ల ఉపశమనం కలుగుతుంది.

అరుచిశ్చావిపాకశ్చ స్తంభమాలస్యమేవ చ । హృద్దాహశ్చ విపాకశ్చ తన్ద్రా చాలస్యమేవ చ । వస్తిర్విమర్దావనయా దోషాణామప్రవర్తనమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

రుచిలేకపోవడం, జీర్ణం కాకపోవడం, కండరాలు గట్టిపోవడం, అలసట, హృదయంలో కాలినట్టు ఉండడం, జీర్ణక్రియ సరిగా లేకపోవడం, నిద్ర ఎక్కువగా రావడం, శరీరం బరువుగా ఉండడం, కడుపు ఉబ్బడం, నొప్పి, దోషాలు పనిచేయకపోవడం ఇవన్నీ లక్షణాలు.

లాలాప్రసేకో హృల్లాసః క్షున్నాశో రసదం ముఖమ్ । స్వచ్ఛముష్ణగురుత్వఞ్చ గాత్రాణాం బహుమూత్రతా । న విజీర్ణం న చ మ్లానిర్జ్వరస్యామస్య లక్షణమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

నోటిలో లాలాజలం ఎక్కువగా రావడం, వాంతి, ఆకలి లేకపోవడం, నోటికి రుచి లేకపోవడం, శరీరం స్పష్టంగా ఉండడం, వేడి, బరువు, మలమూత్రాలు ఎక్కువగా రావడం—ఇవి అన్నీ జీర్ణమైన ఆహారానికి లేదా అలసటకు కాదు, జీర్ణం కాని జ్వరానికి లక్షణాలు.

క్షుత్క్షామతా లఘుత్వం చ గాత్రాణాం జ్వరమార్దవమ్ । దోషప్రవృత్తిరష్టాహాన్నిరామజ్వరలక్షణమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

ఆకలి, పొడి, శరీరం తేలికగా ఉండడం, జ్వరంలో మృదుత్వం, ఎనిమిది రోజులకు దోషాలు కదలడం—ఇవి జ్వరం పూర్తిగా జీర్ణమైనప్పుడు కనిపించే లక్షణాలు.

యథా స్వలిఙ్గం సంసర్గే జ్వరసంసర్గజోఽపి వా । శిరోర్తిమూర్ఛావమిదేహదాహకణ్ఠాస్యశోషారుచిపర్వభేదాః । ఉన్నిద్రతా సంభ్రమరోమహర్షా జృంభాతివాక్త్వం పవనాత్సపిత్తాత్ ॥ ౧,౧౪౭.

తన లక్షణాలతో గానీ, ఇతరుల ద్వారా అంటుకోవడం వల్ల గానీ వచ్చే జ్వరం—దానికి తలనొప్పి, మూర్చ, వాంతి, శరీరం కాలిపోవడం, గొంతు, నోరు పొడిబారడం, రుచి పోవడం, మడమలు నొప్పి, నిద్రపోకపోవడం, అయోమయం, రోమాలు నిక్కబొడుచుకోవడం, ఆవలేసుకోవడం, ఎక్కువగా మాట్లాడటం—ఇవి వాయు, పిత్తం వల్ల కలుగుతాయి.

తాపహాన్యరుచిపర్వశిరోరుక్ష్ఠీవనశ్వసనకాసవివర్ణాః । శీతజాడ్యతిమిరభ్రమితన్ద్రాశ్లేష్మవాతజనితజ్వరలిఙ్గమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

వేడి తగ్గిపోవడం, రుచిలేకపోవడం, మడమలు, తలనొప్పి, ఉమ్మి, ఊపిరాడకపోవడం, దగ్గు, వర్ణం తగ్గిపోవడం, చల్లదనం, కండరాలు గట్టిపోవడం, కళ్ల ముందు చీకటి, తల తిరగడం, నిద్ర ఎక్కువగా రావడం—ఇవి శ్లేష్మం, వాయువుతో కలిగే జ్వర లక్షణాలు.

శీతస్తమ్భస్వేదదాహావ్యవస్థాస్తృష్ణా కాసః శ్లేష్మపిత్తప్రవృత్తిః । మోహస్తన్ద్రాలిప్తతిక్తాస్యతా చ జ్ఞేయం రూపం శ్లేష్మపిత్తజ్వరస్య ॥ ౧,౧౪౭.

చల్లదనం, కండరాలు గట్టిపోవడం, చెమట, కాలినట్టు ఉండడం, స్థిరంగా లేకపోవడం, దాహం, దగ్గు, శ్లేష్మం, పిత్తం పెరగడం, అయోమయం, నిద్ర, నోటిలో పూత, చేదు రుచి—ఇవి శ్లేష్మం, పిత్తం కలిసిన జ్వర లక్షణాలు.

సర్వజో లక్షణైః సర్వైర్దాహోఽత్ర చ ముహుర్ముహుః । తదుచ్ఛీతం మహా నిద్రా దివా జాగరణం నిశి ॥ ౧,౧౪౭.

అన్ని లక్షణాలతో కూడిన, అన్నిటిని తెలిసిన వాడు ఇక్కడ మళ్లీ మళ్లీ కాలుతున్నట్టు బాధను అనుభవిస్తాడు. ఆ తర్వాత తీవ్రమైన నిద్ర, పగలు మేలుకొనడం, రాత్రి నిద్రపోకపోవడం కలుగుతాయి.

సదా వా నైవ వా నిద్రా మహాస్వేదో హి నైవ వా । గీతనర్తనహాస్యాదిః ప్రకృతేహాప్రవర్తనమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

ఎప్పుడూ నిద్ర ఉండొచ్చు, లేకపోవచ్చు. తీవ్రమైన చెమటలు రావొచ్చు, రావకపోవచ్చు. పాటలు పాడటం, నాట్యం చేయడం, నవ్వడం లాంటి పనులు సహజంగా జరగవు.

సాశ్రుణీ కలుషే రక్తే భుగ్నే లులితపక్ష్మణీ । అక్షిణీ పిణ్డికాపార్శ్వశిరః పర్వాస్థిరుగ్భ్రమః ॥ ౧,౧౪౭.

కళ్లలో కన్నీళ్లు, మలినత, ఎరుపు, లోపలికి పోయినట్టు ఉండటం, పిప్పి వణికిపోవడం కనిపిస్తాయి. కళ్ల పక్కన, తలలో, మణికట్టు, ఎముకల్లో నొప్పి, తల తిరుగుడు కలుగుతుంది.

సస్వనౌ సరుజౌ కర్ణౌ మహాశీతౌ హి నైవ వా । పరిదగ్ధా ఖరా జిహ్వా గురుస్త్రస్తాఙ్గసన్ధితా ॥ ౧,౧౪౭.

చెవుల్లో గుండు మోగడం, నొప్పి, చాలా చల్లగా ఉండటం లేదా ఉండకపోవచ్చు. నాలుక కాలినట్టు, గట్టిగా, భారంగా, మాంసపేశుల సంధులు బలహీనంగా వణికిపోవడం జరుగుతుంది.

ష్ఠీవనం రక్తపిత్తస్య లోఠనం శిరసోఽతితృట్ । కోష్ఠానాం శ్యావరక్తానాం మణ్డలానాం చ దర్శనమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

రక్తపిత్తాన్ని ఉమ్మడం, తల తిరుగుడు, తీవ్రమైన దాహం కలుగుతాయి. శరీరంలో నలుపు లేదా ఎరుపు మచ్చలు, వలయాలు కనిపిస్తాయి.

హృద్వ్యథా మలంససర్గః ప్రవృత్తిర్వాల్పశోఽతి వా । స్నిగ్ధాస్యతా బలభ్రంశః స్వరసాదః ప్రలాపితః ॥ ౧,౧౪౭.

హృదయంలో నొప్పి, మలవిసర్జన ఎక్కువగా, తక్కువగా లేదా ఎక్కువగా జరగడం, నోటిలో కొవ్వు తడ, బలహీనత, గొంతు గట్టిపోవడం, తికమక మాటలు మాట్లాడటం జరుగుతాయి.

దోషపాకశ్చిరం తన్ద్రా ప్రతతం కణ్ఠకూజనమ్ । సన్నిపాతమభిన్యాసం తం బ్రూయాచ్చ హతౌజసమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

దోషాలు ఎక్కువగా పండిపోవడం, నిరంతర మత్తు, గొంతులో ఎప్పుడూ గుండు మోగడం కనిపిస్తాయి. మూడు దోషాలు కలిసిపోతే, అది బలాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేస్తుంది అంటారు.

వాయునా కణ్ఠరుద్ధేన పిత్తమన్తః సుపీడితమ్ । వ్యవాయిత్వాచ్చ సౌఖ్యాచ్చ బహిర్మర్గం ప్రపద్యతే । తేన హారిద్రనేత్రత్వం సన్నిపాతోద్భవేజ్వరే ॥ ౧,౧౪౭.

వాయువు గొంతులో ఆగిపోతే, పిత్తం లోపల బాగా బాధపడితే, సంయోగం లేదా ఆనందం తర్వాత అది బయటకు పోయే మార్గాన్ని వెతుకుతుంది. అందువల్ల మూడు దోషాల కలయికతో వచ్చే జ్వరంలో కళ్లకు పసుపు రంగు వస్తుంది.

దోషే వివృద్ధే నష్టేఽగ్నౌ సర్వసంపూర్ణలక్షణః । సాన్నిపాతజ్వరోఽసాధ్యః కృచ్ఛ్రసాధ్యస్తతోఽన్యథా ॥ ౧,౧౪౭.

దోషాలు పెరిగి, జఠరాగ్ని తగ్గిపోయి, అన్ని లక్షణాలు కలిసివుంటే, మూడు దోషాల కలయికతో వచ్చే జ్వరం నయం చేయలేనిది. లేకపోతే, నయం చేయడం కష్టం అయినా సాధ్యమే.

అన్యత్ర సన్నిపాతోత్థం యత్ర పిత్తం పృథక్స్థితమ్ । త్వచి కోష్ఠే చ వా దాహం విదధాతి పురోఽను వా ॥ ౧,౧౪౭.

ఇంకెక్కడైనా మూడు దోషాల కలయికతో జ్వరం వచ్చినప్పుడు, పిత్తం వేరుగా ఉంటే, చర్మంలో లేదా కడుపులో కాలినట్టు బాధ ముందుగా లేదా తర్వాత కలుగుతుంది.

తద్వద్వాతకఫే శీతం దాహాదిర్దుస్తరస్తయోః । శీతాదౌ తత్ర పిత్తేన కఫే స్యాన్దితశోషితే ॥ ౧,౧౪౭.

అలాగే, వాతకఫాల కలయికలో చల్లదనం ఉంటుంది. కాలినట్టు బాధలు రెండూ కలిసినప్పుడు అధికంగా బాధిస్తాయి. చల్లదనం మొదట్లో పిత్తం ఉంటుంది; కఫంతో కలిసినప్పుడు తడ మరియు ఎండుదనం కనిపిస్తాయి.

పిత్తే శాన్తేఽథ వై మూర్ఛా మదస్తృష్ణా చ జాయతే । దాహాదౌ పునరన్తేషు తన్ద్రాలస్యే వమిః క్రమాత్ ॥ ౧,౧౪౭.

పిత్తం శాంతించినప్పుడు, మూర్చ, మత్తు, దాహం కలుగుతాయి. కాలినట్టు బాధ మొదట్లో, మిగతా వాటిలో మత్తు, అలసట, వాంతులు వరుసగా వస్తాయి.

ఆగన్తురభిగాతాభిషఙ్గశాపాభిచారతః । చతుర్ధా తు కృతః స్వేదో దాహాద్యైరభిఘాతజః ॥ ౧,౧౪౭.

బయటి గాయాలు, సంయోగం, శాపం, మంత్రదోషం వల్ల నాలుగు రకాల జ్వరం వస్తుంది. గాయాల వల్ల వచ్చే జ్వరం కాలినట్టు బాధతో మొదలవుతుంది.

శ్రమాచ్చ తస్మిన్పవనః ప్రాయో రక్తం ప్రదూషయన్ । సవ్యథాశోకవైవర్ణ్యం సరుజం కురుతే జ్వరమ్ ॥ ౧,౧౪౭.

శ్రమ వల్ల అక్కడ వాయువు రక్తాన్ని కలుషితం చేస్తుంది. దాంతో నొప్పి, దుఃఖం, రంగు మారడం, నొప్పితో కూడిన జ్వరం కలుగుతుంది.

గ్రహావేశౌషధివిషక్రోధభీశోకకామజః ॥ ౧,౧౪౭.

గ్రహప్రవేశం, మందులు, విషం, కోపం, భయం, దుఃఖం, కామం వల్ల కూడా జ్వరం కలుగుతుంది.

అభిషఙ్గగ్రహోఽప్యస్మిన్నకస్మాద్వాసరోదనే । ఓషధీగన్ధజే మూర్ఛా శిరోరుగ్వమథుః క్షయః ॥ ౧,౧౪౭.

ఈ జ్వరంలో అకస్మాత్తుగా గ్రహప్రవేశం లేదా సంయోగం, మందుల వాసన వల్ల మూర్చ, తలనొప్పి, వాంతులు, క్షయం కలుగుతాయి.