గరుడపురాణమ్

యుధిష్ఠిరః సమాశ్వాస్య స్త్రీజనం శోకసంకులమ్ । స్నాత్వా సన్తర్ప్య దేవాంశ్చ పితౄనథ పితామహాన్ ॥ ౧,౧౪౫.

యుధిష్ఠిరుడు దుఃఖంతో ఉన్న స్త్రీలను ఓదార్చి, స్నానం చేసి, దేవతలకు, పితృదేవతలకు, తాతలకు తర్పణం చేశాడు.

ఆశ్వాసితోఽథ భీష్మేణ రాజ్యఞ్చైవాకరోన్మహత్ । విష్ణుమీజేఽశ్వమేధేన విధివద్దక్షిణావతా ॥ ౧,౧౪౫.

తర్వాత భీష్ముడు ధైర్యం చెప్పిన తరువాత, యుధిష్ఠిరుడు గొప్ప రాజ్యం స్థాపించాడు. నియమానుసారం, సముచిత దానాలతో విష్ణువును అశ్వమేధయాగంతో ఆరాధించాడు.

రాజ్యే పరీక్షితం స్థాప్య యాదవానాం వినాశనమ్ । శ్రుత్వా తు మౌసలే రాజా జప్త్వా నామసహస్రకమ్ ॥ ౧,౧౪౫.

రాజ్యాన్ని పరిచ్ఛితునికి అప్పగించాడు. మౌసలపర్వంలో యాదవుల వినాశనం జరిగినట్టు విని, రాజు విష్ణువు సహస్రనామాన్ని జపించాడు.

విష్ణోః స్వర్గం జగామాథ భీమాద్యైర్భ్రాతృభిర్యుతః । వాసుదేవః పునర్బుద్ధసంమోహాయ సురద్విషామ్ ॥ ౧,౧౪౫.

తర్వాత భీముడు మొదలైన సోదరులతో కలిసి యుధిష్ఠిరుడు విష్ణువు స్వర్గానికి చేరాడు. వాసుదేవుడు మళ్లీ దేవతలకు శత్రువులను మోసగించేందుకు బుద్ధుడిగా అవతరించాడు.

కల్కిర్విష్ణుశ్చ భవితా శంభలగ్రామకే పునః । అశ్వారూఢోఽఖిలాంల్లోకాంస్తదా భస్మీకరిష్యతి ॥ ౧,౧౪౫.

విష్ణువు మళ్లీ కల్కిగా, శంభల గ్రామంలో గుర్రంపై అవతరించి, అప్పటికి అన్ని లోకాలను బూడిదగా మార్చతాడు.

దేవాదీనాం రక్షణాయ హ్యధర్మహారణాయ చ । దుష్టానాఞ్చ వధార్థాయ హ్యవతారం కరోతి చ ॥ ౧,౧౪౫.

దేవతలు మొదలైనవారిని రక్షించేందుకు, అధర్మాన్ని తొలగించేందుకు, దుష్టులను సంహరించేందుకు ఆయన అవతారం ఎత్తుతాడు.

యథా ధన్వన్తరిర్వంశే జాతః క్షీరోదమన్థనే । దేవాదీనాం జీవనాయ హ్యాయుర్వేదమువాచ హ ॥ ౧,౧౪౫.

ఎలాగైతే క్షీరసాగర మథనంలో ధన్వంతరి ఆ వంశంలో జన్మించి, దేవతల జీవనార్థం ఆయుర్వేదాన్ని ఉపదేశించాడో, అలా.

విశ్వామిత్రసుతాయైవ శుశ్రుతాయ మహాత్మనే । భారతాంశ్చావతారాంశ్చ శ్రుత్వా స్వర్గం వ్రజేన్నరః ॥ ౧,౧౪౫.

విశ్వామిత్రుని కుమారుడైన మహాత్ముడు శుశ్రుతుని గురించి, భరతుల వంశావతారాల గురించి వినినవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౪౬ ధన్వన్తరిరువాచ । సర్వరోగనిదానఞ్చ వక్ష్యే సుశ్రుత తత్త్వతః । ఆత్రేయాద్యైర్మునివరైర్యథా పూర్వముదీరితమ్ ॥ ౧,౧౪౬.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: శుశ్రుతా! ఆత్రేయుడు మొదలైన మహర్షులు ముందుగా చెప్పినట్టు, అన్ని రకాల వ్యాధుల కారణాలను నేను నీకు పూర్తిగా వివరించబోతున్నాను.

రోగః పాప్మా జ్వరో వ్యాధిర్వికారో దుష్ట ఆమయః । యక్ష్మాతఙ్కగదా బాధాః శబ్దాః పర్యాయవాచినః ॥ ౧,౧౪౬.

వ్యాధి, పాపం, జ్వరం, వ్యాధి, లోపం, కలుషితమైన రోగం, క్షయము, బాధ, నొప్పి — ఇవన్నీ ఒకే అర్థాన్ని తెలిపే పదాలు.

నిదానం పూర్వరూపాణి రూపాణ్యుపశయస్తథా । సంప్రాప్తిశ్చైతి విజ్ఞానం రోగాణాం పఞ్చధా స్మృతమ్ ॥ ౧,౧౪౬.

వ్యాధుల జ్ఞానం ఐదు విధాలుగా చెప్పబడింది: కారణం, ముందస్తు లక్షణాలు, లక్షణాలు, ఉపశమనం, వ్యాధి ప్రగతి.

నిమిత్తహేత్వాయతనప్రత్యయోత్థానకారణైః । నిదానమాహుః పర్యాయైః ప్రాగ్రూపం యేన లక్ష్యతే ॥ ౧,౧౪౬.

కారణాన్ని సూచించే పదాలు — సంకేతం, హేతువు, స్థానం, పరిస్థితి, ఉత్పత్తి — ఇవన్నీ సమానార్థకాలు. ముందుగా తెలిసే లక్షణమే ముందస్తు సూచన.

ఉత్పిత్సురామయో దోషవిశేషేణానధిష్ఠితః । లిఙ్గమవ్యక్తమల్పత్వాద్వ్యాధీనాం తద్యథాయథమ్ ॥ ౧,౧౪౬.

వ్యాధి ఇంకా పూర్తిగా ఏర్పడక ముందు, దోషాలలో ఒకటి కలుషితమై ఉన్నప్పుడు, దాని లక్షణాలు స్పష్టంగా ఉండవు, స్వల్పంగా ఉంటాయి. అవి వ్యాధి ప్రకారం మారుతూ ఉంటాయి.

తదేవ వ్యక్తతాం యాతం రూపమిత్యభిధీయతే । సంస్థానాం వ్యఞ్జనం లిఙ్గం లక్షణం చిహ్నమాకృతిః ॥ ౧,౧౪౬.

ఆ లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపించేటప్పుడు, వాటిని లక్షణమని అంటారు. ఆకారం, సూచన, గుర్తు, గుర్తింపు, రూపం — ఇవన్నీ దానికి సమానార్థకాలు.

హేతువ్యాధివిపర్యస్తవిపర్యస్తార్థకారిణామ్ । ఔషధాన్నవిహారాణాముపయోగం సుఖావహమ్ ॥ ౧,౧౪౬.

కారణాన్ని, వ్యాధిని ప్రతికూలంగా మార్చే ఔషధాలు, ఆహారం, జీవనశైలి సరైన విధంగా వాడితే బాధ తగ్గి, సుఖం కలుగుతుంది.

విద్యాదుపశయం వ్యాధేః స హి సాత్మ్యమితి స్మృతః । విపరీతోఽనుపశయో వ్యాధ్యసాత్మ్యేతిసంజ్ఞితః ॥ ౧,౧౪౬.

వ్యాధి ఉపశమనం అనేది అనుకూలత అని తెలుసుకోవాలి. వ్యాధిని పెంచేది అననుకూలతగా పిలవబడుతుంది.

యథా దుష్టేన దోషేణ యథా చానువిసర్పతా । నిర్వృత్తిరామయస్యాసౌ సంప్రాప్తిరభిధీయతే ॥ ౧,౧౪౬.

దోషం కలుషితమై వ్యాపించేటప్పుడు, వ్యాధి పూర్తిగా ఏర్పడే ప్రక్రియను వ్యాధి ప్రగతి అంటారు.

సంఖ్యావికల్పప్రాధాన్యబలకాలవిశేషతః । సా భిద్యతే యథాత్రైవ వక్ష్యన్తేఽష్టౌ జ్వరా ఇతి ॥ ౧,౧౪౬.

వ్యాధి ప్రగతి సంఖ్య, భేదం, ప్రాముఖ్యత, బలము, కాలము మొదలైన వాటి ద్వారా వేరుచేయబడుతుంది. ఉదాహరణకు, ఎనిమిది రకాల జ్వరాలు ఇక్కడ వివరించబడతాయి.

దోషాణాం సమవేతానాం వికల్పోశాంశకల్పనా । స్వాతన్త్ర్యపారతన్త్ర్యాభ్యాం వ్యాధేః ప్రాధాన్యమాదిశేత్ ॥ ౧,౧౪౬.

దోషాల భేదం, వాటి కలయికలు, వాటి భాగాల అంచనా, స్వతంత్రత లేదా ఆధీనత ద్వారా వ్యాధి ప్రాముఖ్యతను తెలుసుకోవచ్చు.

హేత్వాదికార్త్స్న్యావయవైర్బలాబలవిశేషషణమ్ । నక్తన్దినార్ధభుక్తాంశైర్వ్యాధికాలో యథామలమ్ ॥ ౧,౧౪౬.

కారణం మొదలైనవి పూర్తిగా లేదా కొంతవరకు ఉండటం, బలహీనతలు, బలాలు, పగలు, రాత్రి, భోజనం తరువాత వంటి కాల భాగాల ద్వారా వ్యాధి కాలాన్ని నిర్ణయిస్తారు.

ఇతి ప్రోక్తో నిదానార్థః స వ్యాసేనోపదేక్ష్యతే । సర్వేషామేవ రోగాణాం నిదానం కుపితా మలాః ॥ ౧,౧౪౬.

ఇలా కారణం అర్థం వివరించబడింది. వ్యాసుడు దీనిని ఇంకా వివరంగా చెప్పబోతున్నాడు. అన్ని వ్యాధులకు కారణం దోషాల ప్రబలతే.

తత్ప్రకోపస్య తు ప్రోక్తం వివిధాహితసేవనమ్ । అహితస్త్రివిధో యోగస్త్రయాణాం ప్రాగుదాహృతః ॥ ౧,౧౪౬.

దోషాలు ప్రబలడానికి కారణమైన వివిధ అనుచితమైన అలవాట్లు వివరించబడ్డాయి. మూడు దోషాల అనుచితమైన కలయికలు కూడా ముందుగా చెప్పబడ్డాయి.

తిక్తోషణకషాయామ్లరూక్షాప్రమితయోజనైః । ధావనోదీరణనిశాజాగరాత్యుచ్చభాషణైః ॥ ౧,౧౪౬.

తీవ్రంగా చేదు, ఉప్పు, పులుపు, రూక్షమైనవి లేదా తక్కువగా తినడం, పరుగెత్తడం, ఉల్లాసం, రాత్రిపూట మేలుకోవడం, గట్టిగా మాట్లాడడం వల్ల,

క్రియాభియోగబీశోకచిన్తావ్యాయామమైథునైః । గ్రీష్మాహోరాత్రభుక్త్యన్తే ప్రకుప్యతి సమీరణః ॥ ౧,౧౪౬.

చాలా పని చేయడం, భయం, దుఃఖం, ఆందోళన, వ్యాయామం, మైతునం, వేసవి రోజులు, రాత్రి చివర భోజనం చేయడం వల్ల వాయువు ప్రబలుతుంది.

పిత్తం కట్వాలతీక్ష్ణోష్ణకటుక్రోధవిదాహిభిః । శరన్మధ్యాహ్నరాత్ర్యర్ధవిదాహసమయేషు చ ॥ ౧,౧౪౬.

పులుపు, ఉప్పు, మసాలా, వేడి, మసాలా పదార్థాలు, కోపం, కాలిన అనుభూతి, శరదృతువు, మధ్యాహ్నం, అర్ధరాత్రి సమయంలో పిత్తం ప్రబలుతుంది.

స్వాద్వమ్లలవణస్నిగ్ధగుర్వభిష్యన్దిశీతలైః । ఆస్యాస్వప్నసుఖాజీర్ణదివాస్వప్నాదిబృంహణైః ॥ ౧,౧౪౬.

తీపి, పులుపు, ఉప్పు, నూనెగల, బరువుగా ఉండే, శరీరంలో తడిపించే, చల్లదనం కలిగించే, నోటికి రుచిగా ఉండే, నిద్రను కలిగించే, జీర్ణం కాకపోయే, పగలు లేదా నిద్రకు ముందు తినే ఆహారాలు శరీరాన్ని బలపరుస్తాయి.

ప్రిచ్ఛర్దనాద్యయోగేన భుక్తాన్నస్యాప్యజీర్ణకే । పూర్వాహ్నే పూర్వరాత్రే చ శ్లేష్మా వక్ష్యామి సఙ్కరాన్ ॥ ౧,౧౪౬.

తినిన ఆహారం జీర్ణం కాకముందే ఉలికిపారేసే అలవాటు వంటివి, ముఖ్యంగా ఉదయం లేదా రాత్రి ప్రారంభంలో చేస్తే, వాటివల్ల శ్లేష్మం పెరిగి కలిగే రుగ్మతలను నేను చెప్పబోతున్నాను.

మిశ్రీభావాత్సమస్తానాం సన్నిపాతస్తథా పునః । సంకీర్ణాజీర్ణవిషమవిరుద్ధాద్యశనాదిభిః ॥ ౧,౧౪౬.

ఈ అన్నీ కలిపి తినడం వల్ల కలిసిన వ్యాధి వస్తుంది. అలాగే, జీర్ణం కాని, అసమంజసమైన, పరస్పర విరుద్ధమైన ఆహారాలు తినడం వల్ల కూడా ఇలాంటి సమస్యలు వస్తాయి.

వ్యాపన్నమద్యపానీయశుష్కశాకామమూలకైః । పిణ్యాకమృత్యవసరపూతిశుష్కకృశమిషైః ॥ ౧,౧౪౬.

పాడిపోయిన మద్యం, నీరు, ఎండిన కూరగాయలు, మూలికలు, నూనెపిండులు, పాడైన మాంసం, పాడిపోయిన, ఎండిన లేదా బలహీనమైన చేపలు తినడం వల్ల కూడా వ్యాధులు కలుగుతాయి.