గరుడపురాణమ్

శిఖణ్డ్యర్జునబాణైశ్చ భీష్మః శరశతైశ్చితః । ఉత్తరాయణమావీక్ష్య ధ్యాత్వా దేవం గదాధరమ్ ॥ ౧,౧౪౫.

శిఖండీ, అర్జునులు వదిలిన వందలాది బాణాలతో భీష్ముడు గాయపడ్డాడు. అప్పుడాయన ఉత్తరాయణం ప్రారంభమవుతున్నదని చూసి, గదాధరుడైన దేవుణ్ణి ధ్యానించాడు.

ఉక్త్వా ధర్మాన్బహువిధాంస్తర్పయిత్వా పితౄన్బహూన్ । ఆనన్దే తు పదే లీనో విమలే ముక్తకిల్బిషే ॥ ౧,౧౪౫.

అనేక విధాల ధర్మాలను వివరించి, అనేక పితృదేవతలను తృప్తిపరిచిన భీష్ముడు, అనంతమైన ఆనందమయమైన, పవిత్రమైన, పాపరహితమైన స్థితిలో లీనమయ్యాడు.

తతో ద్రోణో యయౌ యోద్ధుం ధృష్టద్యుమ్నేన బీర్యవాన్ । దినాని పఞ్చ తద్యుద్ధమాసీత్పరమదారుణమ్ ॥ ౧,౧౪౫.

ఆ తరువాత ధైర్యవంతుడైన ద్రోణుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడితో యుద్ధానికి వెళ్లాడు. ఆ యుద్ధం అయిదు రోజులు కొనసాగి, అత్యంత భయంకరంగా జరిగింది.

యత్ర తే పృథివీపాలా హతాః పార్థేన సంగరే । శోకసాగరమాసాద్య ద్రోణోఽపి స్వర్గమాప్తవాన్ ॥ ౧,౧౪౫.

ఆ యుద్ధంలో పృథ్వీరాజులు అర్జునునిచేత చంపబడ్డారు. ద్రోణుడు తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగి, చివరికి స్వర్గాన్ని పొందాడు.

తతః కర్ణా యయౌ యోద్ధుమర్జునేన మిహాత్మనా । దినద్వయం మహాయుద్ధం కృత్వా పార్థాస్త్రసాగరే । నిమగ్నః సూర్యలోకన్తు తతః ప్రాప స వీర్యవాన్ ॥ ౧,౧౪౫.

తర్వాత వీరుడైన కర్ణుడు అర్జునునితో యుద్ధానికి వెళ్లాడు. రెండు రోజులపాటు ఘోరమైన యుద్ధం జరిగి, అర్జునుని ఆయుధాల సముద్రంలో కర్ణుడు మునిగి, చివరికి సూర్యలోకాన్ని పొందాడు.

తతః శల్యో యయౌ యోద్ధుం ధర్మరాజేన ధీమతా । దినార్ధేన హతః శల్యో బాణైర్జ్వలనసన్నిభైః ॥ ౧,౧౪౫.

తర్వాత శల్యుడు, ధర్మరాజుతో యుద్ధానికి వెళ్లాడు. అర్ధదినంలోనే అగ్నిలా మండుతున్న బాణాలతో శల్యుడు హతమయ్యాడు.

దుర్యోధనోఽథ వేగేన గదామాదాయ వీర్యవాన్ । అభ్యధావత వై భీభం కాలాన్తకయమోపమః ॥ ౧,౧౪౫.

తర్వాత దుర్యోధనుడు, ఉత్సాహంతో తన గదను పట్టుకుని, కాలాంతకుడిలా భయంకరంగా యుద్ధానికి దూసుకెళ్లాడు.

అథ భీమేన వీరేణ గదయా వినిపాతితః । అశ్వత్థామా గతో ద్రౌణిః సుప్తసైన్యం తతో నిశి ॥ ౧,౧౪౫.

ఆ తరువాత వీరుడైన భీముడు గదతో దుర్యోధనుని పడగొట్టాడు. ద్రోణుని కుమారుడు అశ్వత్థాముడు రాత్రి సమయంలో నిద్రిస్తున్న సైన్యంపై దాడికి వెళ్లాడు.

జఘాన బాహువీర్యేణ పితుర్వధమనుస్మరన్ । ధృష్టద్యుమ్నం జఘానాథ ద్రౌపదేయాంశ్చ వీర్యవాన్ ॥ ౧,౧౪౫.

తండ్రి మరణాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, అశ్వత్థాముడు తన బలమైన చేతులతో ధృష్టద్యుమ్నుని, ద్రౌపదికి పుట్టిన కుమారులను చంపాడు.

ద్రౌపద్యాం రుద్యమానాయామశ్వత్థామ్నః శిరోమణిమ్ । ఐషికాస్త్రేణ తం జిత్వా జగ్రాహార్జున ఉత్తమమ్ ॥ ౧,౧౪౫.

ద్రౌపది కన్నీళ్లు కారుస్తుండగా, అర్జునుడు ఐషికాస్త్రంతో అశ్వత్థాముని జయించి, అతని శిరోమణిని తీసుకున్నాడు.

యుధిష్ఠిరః సమాశ్వాస్య స్త్రీజనం శోకసంకులమ్ । స్నాత్వా సన్తర్ప్య దేవాంశ్చ పితౄనథ పితామహాన్ ॥ ౧,౧౪౫.

యుధిష్ఠిరుడు దుఃఖంతో ఉన్న స్త్రీలను ఓదార్చి, స్నానం చేసి, దేవతలకు, పితృదేవతలకు, తాతలకు తర్పణం చేశాడు.

ఆశ్వాసితోఽథ భీష్మేణ రాజ్యఞ్చైవాకరోన్మహత్ । విష్ణుమీజేఽశ్వమేధేన విధివద్దక్షిణావతా ॥ ౧,౧౪౫.

తర్వాత భీష్ముడు ధైర్యం చెప్పిన తరువాత, యుధిష్ఠిరుడు గొప్ప రాజ్యం స్థాపించాడు. నియమానుసారం, సముచిత దానాలతో విష్ణువును అశ్వమేధయాగంతో ఆరాధించాడు.

రాజ్యే పరీక్షితం స్థాప్య యాదవానాం వినాశనమ్ । శ్రుత్వా తు మౌసలే రాజా జప్త్వా నామసహస్రకమ్ ॥ ౧,౧౪౫.

రాజ్యాన్ని పరిచ్ఛితునికి అప్పగించాడు. మౌసలపర్వంలో యాదవుల వినాశనం జరిగినట్టు విని, రాజు విష్ణువు సహస్రనామాన్ని జపించాడు.

విష్ణోః స్వర్గం జగామాథ భీమాద్యైర్భ్రాతృభిర్యుతః । వాసుదేవః పునర్బుద్ధసంమోహాయ సురద్విషామ్ ॥ ౧,౧౪౫.

తర్వాత భీముడు మొదలైన సోదరులతో కలిసి యుధిష్ఠిరుడు విష్ణువు స్వర్గానికి చేరాడు. వాసుదేవుడు మళ్లీ దేవతలకు శత్రువులను మోసగించేందుకు బుద్ధుడిగా అవతరించాడు.

కల్కిర్విష్ణుశ్చ భవితా శంభలగ్రామకే పునః । అశ్వారూఢోఽఖిలాంల్లోకాంస్తదా భస్మీకరిష్యతి ॥ ౧,౧౪౫.

విష్ణువు మళ్లీ కల్కిగా, శంభల గ్రామంలో గుర్రంపై అవతరించి, అప్పటికి అన్ని లోకాలను బూడిదగా మార్చతాడు.

దేవాదీనాం రక్షణాయ హ్యధర్మహారణాయ చ । దుష్టానాఞ్చ వధార్థాయ హ్యవతారం కరోతి చ ॥ ౧,౧౪౫.

దేవతలు మొదలైనవారిని రక్షించేందుకు, అధర్మాన్ని తొలగించేందుకు, దుష్టులను సంహరించేందుకు ఆయన అవతారం ఎత్తుతాడు.

యథా ధన్వన్తరిర్వంశే జాతః క్షీరోదమన్థనే । దేవాదీనాం జీవనాయ హ్యాయుర్వేదమువాచ హ ॥ ౧,౧౪౫.

ఎలాగైతే క్షీరసాగర మథనంలో ధన్వంతరి ఆ వంశంలో జన్మించి, దేవతల జీవనార్థం ఆయుర్వేదాన్ని ఉపదేశించాడో, అలా.

విశ్వామిత్రసుతాయైవ శుశ్రుతాయ మహాత్మనే । భారతాంశ్చావతారాంశ్చ శ్రుత్వా స్వర్గం వ్రజేన్నరః ॥ ౧,౧౪౫.

విశ్వామిత్రుని కుమారుడైన మహాత్ముడు శుశ్రుతుని గురించి, భరతుల వంశావతారాల గురించి వినినవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౪౬ ధన్వన్తరిరువాచ । సర్వరోగనిదానఞ్చ వక్ష్యే సుశ్రుత తత్త్వతః । ఆత్రేయాద్యైర్మునివరైర్యథా పూర్వముదీరితమ్ ॥ ౧,౧౪౬.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: శుశ్రుతా! ఆత్రేయుడు మొదలైన మహర్షులు ముందుగా చెప్పినట్టు, అన్ని రకాల వ్యాధుల కారణాలను నేను నీకు పూర్తిగా వివరించబోతున్నాను.

రోగః పాప్మా జ్వరో వ్యాధిర్వికారో దుష్ట ఆమయః । యక్ష్మాతఙ్కగదా బాధాః శబ్దాః పర్యాయవాచినః ॥ ౧,౧౪౬.

వ్యాధి, పాపం, జ్వరం, వ్యాధి, లోపం, కలుషితమైన రోగం, క్షయము, బాధ, నొప్పి — ఇవన్నీ ఒకే అర్థాన్ని తెలిపే పదాలు.

నిదానం పూర్వరూపాణి రూపాణ్యుపశయస్తథా । సంప్రాప్తిశ్చైతి విజ్ఞానం రోగాణాం పఞ్చధా స్మృతమ్ ॥ ౧,౧౪౬.

వ్యాధుల జ్ఞానం ఐదు విధాలుగా చెప్పబడింది: కారణం, ముందస్తు లక్షణాలు, లక్షణాలు, ఉపశమనం, వ్యాధి ప్రగతి.

నిమిత్తహేత్వాయతనప్రత్యయోత్థానకారణైః । నిదానమాహుః పర్యాయైః ప్రాగ్రూపం యేన లక్ష్యతే ॥ ౧,౧౪౬.

కారణాన్ని సూచించే పదాలు — సంకేతం, హేతువు, స్థానం, పరిస్థితి, ఉత్పత్తి — ఇవన్నీ సమానార్థకాలు. ముందుగా తెలిసే లక్షణమే ముందస్తు సూచన.

ఉత్పిత్సురామయో దోషవిశేషేణానధిష్ఠితః । లిఙ్గమవ్యక్తమల్పత్వాద్వ్యాధీనాం తద్యథాయథమ్ ॥ ౧,౧౪౬.

వ్యాధి ఇంకా పూర్తిగా ఏర్పడక ముందు, దోషాలలో ఒకటి కలుషితమై ఉన్నప్పుడు, దాని లక్షణాలు స్పష్టంగా ఉండవు, స్వల్పంగా ఉంటాయి. అవి వ్యాధి ప్రకారం మారుతూ ఉంటాయి.

తదేవ వ్యక్తతాం యాతం రూపమిత్యభిధీయతే । సంస్థానాం వ్యఞ్జనం లిఙ్గం లక్షణం చిహ్నమాకృతిః ॥ ౧,౧౪౬.

ఆ లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపించేటప్పుడు, వాటిని లక్షణమని అంటారు. ఆకారం, సూచన, గుర్తు, గుర్తింపు, రూపం — ఇవన్నీ దానికి సమానార్థకాలు.

హేతువ్యాధివిపర్యస్తవిపర్యస్తార్థకారిణామ్ । ఔషధాన్నవిహారాణాముపయోగం సుఖావహమ్ ॥ ౧,౧౪౬.

కారణాన్ని, వ్యాధిని ప్రతికూలంగా మార్చే ఔషధాలు, ఆహారం, జీవనశైలి సరైన విధంగా వాడితే బాధ తగ్గి, సుఖం కలుగుతుంది.

విద్యాదుపశయం వ్యాధేః స హి సాత్మ్యమితి స్మృతః । విపరీతోఽనుపశయో వ్యాధ్యసాత్మ్యేతిసంజ్ఞితః ॥ ౧,౧౪౬.

వ్యాధి ఉపశమనం అనేది అనుకూలత అని తెలుసుకోవాలి. వ్యాధిని పెంచేది అననుకూలతగా పిలవబడుతుంది.

యథా దుష్టేన దోషేణ యథా చానువిసర్పతా । నిర్వృత్తిరామయస్యాసౌ సంప్రాప్తిరభిధీయతే ॥ ౧,౧౪౬.

దోషం కలుషితమై వ్యాపించేటప్పుడు, వ్యాధి పూర్తిగా ఏర్పడే ప్రక్రియను వ్యాధి ప్రగతి అంటారు.

సంఖ్యావికల్పప్రాధాన్యబలకాలవిశేషతః । సా భిద్యతే యథాత్రైవ వక్ష్యన్తేఽష్టౌ జ్వరా ఇతి ॥ ౧,౧౪౬.

వ్యాధి ప్రగతి సంఖ్య, భేదం, ప్రాముఖ్యత, బలము, కాలము మొదలైన వాటి ద్వారా వేరుచేయబడుతుంది. ఉదాహరణకు, ఎనిమిది రకాల జ్వరాలు ఇక్కడ వివరించబడతాయి.

దోషాణాం సమవేతానాం వికల్పోశాంశకల్పనా । స్వాతన్త్ర్యపారతన్త్ర్యాభ్యాం వ్యాధేః ప్రాధాన్యమాదిశేత్ ॥ ౧,౧౪౬.

దోషాల భేదం, వాటి కలయికలు, వాటి భాగాల అంచనా, స్వతంత్రత లేదా ఆధీనత ద్వారా వ్యాధి ప్రాముఖ్యతను తెలుసుకోవచ్చు.