అజ్ఞానేన యథా జ్ఞానం శౌచమాశౌచకం యథా । అశ్రద్ధయా యథా శ్రద్ధా సత్యఞ్చైవానృతైర్యథా ॥ ౧,౧౨౭.
అజ్ఞానం జ్ఞానాన్ని ఎలా నాశనం చేస్తుందో, అపవిత్రత పవిత్రతను ఎలా పోగొడుతుందో, విశ్వాసం లేకపోవడం విశ్వాసాన్ని ఎలా పోగొడుతుందో, అబద్ధం సత్యాన్ని ఎలా పోగొడుతుందో అలా.
హిమం యథోష్ణమాహన్యాదనర్థం చార్థసంచయః । యథా ప్రకీర్తనాద్దానం తపో వై విస్మయాద్యథా ॥ ౧,౧౨౭.
చలిని వేడి ఎలా పోగొడుతుందో, దౌర్భాగ్యాన్ని ధనం ఎలా పోగొడుతుందో, దానం గొప్పగా చెప్పుకోవడం దాన ఫలితాన్ని ఎలా పోగొడుతుందో, తపస్సు ఆశ్చర్యంతో ఎలా పోగొడుతుందో అలా.
అశిక్షయా యథా పుత్రో గావో దూరగతైర్యథా । క్రోధేన చ యథా శాన్తిర్యథా విత్తమవర్ద్ధనాత్ ॥ ౧,౧౨౭.
పిల్లవాడు విద్య లేక నాశనం అవుతాడు, ఆవులు దూరంగా ఉంటే నాశనం అవుతాయి, శాంతి కోపంతో పోతుంది, ధనం పెంచుకోకపోతే పోతుంది.
జ్ఞానేనైవ యథా విద్యా నిష్కామేన యథా ఫలమ్ । తథైవ పాపనాశాయ ప్రోక్తేయం ద్వాదశీ శుభా ॥ ౧,౧౨౭.
జ్ఞానంతో విద్య లభించుతుంది, ఫలితం కోరిక లేకపోతే లభిస్తుంది. అలాగే, పాపాలను నాశనం చేయడానికి ఈ పవిత్ర ద్వాదశి చెప్పబడింది.
బ్రహ్మహత్యా సురాపానం స్తేయం గుర్వఙ్గనాగమః । యుగపత్తుప్రజాతాని(?) న నిహన్తి త్రిపుష్కరమ్ ॥ ౧,౧౨౭.
బ్రాహ్మణ హత్య, మద్యం సేవించడం, దొంగతనం, గురువు భార్యను ఆశించడం — ఇవన్నీ ఒకేసారి వచ్చినా, మూడు పుష్కరాలు ఆచరించినా ఈ పాపాలు పోవు.
న చాపి నైమిషం క్షేత్రం కురుక్షేత్రం ప్రభాసకమ్ । కాలిన్దీ యమునా గఙ్గా న చైవ న సరస్వతీ ॥ ౧,౧౨౭.
నైమిశక్షేత్రం, కురుక్షేత్రం, ప్రభాసం, కాలిందీ, యమునా, గంగా, సరస్వతి — ఇవి కూడా ఆ పాపాలను తొలగించవు.
న చైవ సర్వతీర్థాని ఏకాదశ్యాః సమాని హి । న దానం న జపో హోమో న చాన్యత్సుకృతం క్వచిత్ ॥ ౧,౧౨౭.
ప్రపంచంలోని అన్ని తీర్థాలు కూడ ekādaśīకి సమానం కావు; దానం, జపం, హోమం, లేదా మరే మంచి పనైనా ekādaśīకి సమానంగా ఉండదు.
ఏకతః పృథివీదానమేకతో హరివాసరః । తతోఽప్యేకా మహాపుణ్యా ఇయమేకాదశీ వరా ॥ ౧,౧౨౭.
ఒకవైపు భూమిని దానం చేయడం, మరోవైపు హరి వాసరాన్ని ఆచరించడం ఉన్నా, వాటికన్నా గొప్పది ఈ పవిత్రమైన ekādaśī.
అస్మిన్వరాహపురుషం కృత్వా దేవం తు హాటకమ్ । ఘటోపరి నవే పాత్రే కృత్వా వై తామ్రభాజనే ॥ ౧,౧౨౭.
ఈ రోజు, బంగారం తో వరాహ స్వరూపాన్ని తయారు చేసి, కొత్త పాత్ర మీద లేదా రాగి పాత్రలో పెట్టాలి.
సర్వబీజభృతే విప్రాః సితవస్త్రావగుణ్ఠితే । సహిరణ్యప్రదీపాద్యైః కృత్వా పూజాం ప్రయత్ననః ॥ ౧,౧౨౭.
అన్ని రకాల విత్తనాలతో, తెల్ల వస్త్రంతో కప్పి, బంగారు దీపాలు మొదలైనవి ఉంచి, శ్రద్ధతో పూజ చేయాలి.
వరాహాయ నమః పాదౌ క్రోడాకృతయే నమః కటిమ్ । నాభిం గంభీరఘోషాా ఉరః శ్రీవత్సధారిణే ॥ ౧,౧౨౭.
పాదాలకు వరాహాయ నమః, నడుముకు కూర్మాకృతయే నమః, నాభికి గంభీరధ్వని, ఛాతికి శ్రీవత్సాన్ని ధరించినవాడవు అని పూజించాలి.
బాహుం సహస్రశిరసే గ్రీవాం సర్వేశ్వరాయ చ । ముఖం సర్వాత్మనే పూజ్యం లలాటం ప్రభవాయ చ ॥ ౧,౧౨౭.
వెయ్యి తలల చేతులకు, సమస్త లోకాధిపతికి మెడకు, సర్వాంతర్యామికి ముఖానికి, శక్తి మూలమైన額ానికి పూజ చేయాలి.
కేశాః శతమయూఖాయ పూజ్యా దేవస్య చక్రిణః । విధినా పూజయిత్వా తు కృత్వా జాగరణం నిశి ॥ ౧,౧౨౭.
వంద కిరణాల వలె ప్రకాశించే జుట్టును చక్రధారి దేవునికి అర్పణగా పూజించాలి; విధిగా పూజ చేసి, రాత్రంతా జాగరణ చేయాలి.
శ్రుత్వా పురాణం దేవస్య మాహాత్మ్యప్రతిపాదకమ్ । ప్రాతర్విప్రాయ దత్త్వా చ యాచకాయ శుభాయ తత్ ॥ ౧,౧౨౭.
దేవుని మహిమను వివరించే పురాణాన్ని వినిన తరువాత, ఉదయాన్నే దానిని మంచి బ్రాహ్మణుడికి లేదా యోగ్యుడైన యాచకునికి ఇవ్వాలి.
కనకక్రోడసహితం సన్నివేద్య పరిచ్ఛదమ్ । పశ్చాత్తు పారణం కుర్యాన్నాతితృప్తః సకృద్వ్రతః ॥ ౧,౧౨౭.
బంగారు వరాహంతో పాటు అవసరమైన వస్తువులు సమర్పించి, ఆ తరువాత ఉపవాసాన్ని పూర్తిచేయాలి; ఒక్కసారి వ్రతం చేసినవాడు ఎక్కువ తృప్తిగా తినకూడదు.
ఏవం కృత్వా నరో విద్యాన్న భూయ స్తనపో భవేత్ । ఉపోష్యైకాదశీం పుణ్యాం ముచ్యతే వై ఋణత్రయాత్ । మనోఽభిలషితావాప్తిః కృత్వా సర్వవ్రతాదికమ్ ॥ ౧,౧౨౭.
ఇలా చేసినవాడు విద్యావంతుడవుతాడు, మళ్లీ చిన్నవాడిగా ఉండడు; ekādaśī ఉపవాసం వల్ల మూడురకాల ఋణాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు, అన్ని వ్రతాలు చేసి మనసు కోరినది పొందుతాడు.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౨౮ బ్రహ్మోవాచ । వ్రతాని వ్యాస వక్ష్యామి యైస్తుష్టః సర్వదో హరిః । శాస్త్రోదితో హి నియమో వ్రతం తచ్చ తపో మతమ్ ॥ ౧,౧౨౮.
బ్రహ్మ చెప్పాడు: వేదవ్యాసా! అన్ని వ్రతాలను నేను చెప్పుతాను. వాటి వల్ల సమస్తాన్ని ప్రసాదించే హరి సంతోషిస్తాడు. శాస్త్రంలో చెప్పిన నియమమే వ్రతం, అదే తపస్సు.
నియమాస్తు విశేషాః స్యుః వ్రతస్యాస్య దమాదయః । నిత్యం త్రిషవణం స్నాయాదధః శయీ జితేన్ద్రియః ॥ ౧,౧౨౮.
ఈ వ్రతానికి ముఖ్యమైన నియమాలు — మనస్సు నియంత్రణ మొదలైనవి. ప్రతిరోజూ మూడుసార్లు స్నానం చేయాలి, నేలమీద పడుకోవాలి, ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టుకోవాలి.
స్త్రీశూద్రపతితానాం తు వర్జయేదభిభాషణమ్ । పవిత్రాణి చ పఞ్చైవ జుహుయాచ్చైవ శక్తితః ॥ ౧,౧౨౮.
స్త్రీలు, శూద్రులు, పతితులతో మాట్లాడకూడదు. ఐదు పవిత్ర పదార్థాలను శక్తిమేరకు హోమం చేయాలి.
కృచ్ఛ్రాణ్యేతాని సర్వాణి చరేత్సుకృతవాన్నరః । కేశానాం రక్షణార్థం తు ద్విగుణం వ్రతమాచరేత్ ॥ ౧,౧౨౮.
ధర్మబద్ధుడైనవాడు ఇవన్నీ కఠినంగా ఆచరించాలి. జుట్టు సంరక్షణ కోసం వ్రతాన్ని రెట్టింపు చేయాలి.
కాంస్యం మాషం మసూరం చచణకం కోరదూషకమ్ । శాకం మధు పరాన్నం చ వర్జయేదుపవాసవాన్ ॥ ౧,౧౨౮.
కాంస్య పాత్రలు, మినుములు, మసూర్లు, శనగలు, కొర్రలు, ఆకుకూరలు, తేనె, ఇతర భోజనాలు ఉపవాసం చేసేవాడు తినకూడదు.
పుష్పాలఙ్కారవస్త్రాణి ధూపగన్ధానులేపనమ్ । ఉపవాసేన దుష్యేత్తు దన్తధావనమఞ్జనమ్ ॥ ౧,౧౨౮.
పువ్వులు, అలంకారాలు, వస్త్రాలు, ధూపం, సువాసనల లేపనాలు, పళ్ళు తోమడం, కాజల్ వాడడం — ఇవన్నీ ఉపవాసంతో కలుషితమవుతాయి.
దన్తకాష్ఠం పఞ్చగవ్యం కృత్వా ప్రాతర్వ్రతం చరేత్ । అసకృజ్జలపానాచ్చ తామ్బూలస్య చ భక్షణాత్ ॥ ౧,౧౨౮.
ఉదయాన్నాడు, పంచగవ్యంతో తయారైన దంతకష్టాన్ని ఉపయోగించి వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. తరచూ నీరు తాగడం, తాంబూలం తినడం వలన ఆ వ్రతం భంగమవుతుంది.
ఉపవాసః ప్రదుష్యేత దివాస్వప్నా క్షమైథునాత్ । క్షమా సత్యం దయా దానం శౌచమిన్ద్రియనిగ్రహః ॥ ౧,౧౨౮.
పగలు నిద్రపోవడం లేదా సంయోగం వల్ల ఉపవాసం అపవిత్రమవుతుంది. సహనం, సత్యం, దయ, దానం, శౌచం, ఇంద్రియ నిగ్రహం ఇవన్నీ పాటించాలి.
దేవపూజాగ్నిహవనే సన్తోషోస్తేయమేవ చ । సర్వవ్రతేష్వయం ధర్మః సామాన్యో దశధాస్మృతః ॥ ౧,౧౨౮.
దేవతలను పూజించడం, అగ్నికి హోమం చేయడం, సంతృప్తిగా ఉండడం, దొంగతనానికి దూరంగా ఉండడం — ఇవి అన్ని వ్రతాలకు సాధారణంగా చెప్పిన పది విధాల ధర్మాలు.
నక్షత్రదర్శనాన్నక్తమనక్తం నిశి భోజనమ్ । గోమూత్రం చ పల దద్యాదర్ధాఙ్గుష్ఠం తు గోమయమ్ ॥ ౧,౧౨౮.
నక్షత్రాలను చూడడం, రాత్రి లేదా పగలు భోజనం చేయడం, ఒక పళం గోమూత్రం, అరవేల గోమయం ఇవ్వడం నియమించబడింది.
క్షీరం సప్తపలం దద్యాద్దధ్నశ్చైవ పలత్రయమ్ । ఘృతమేకఫలం దద్యాత్పలమేకం కుశోదకమ్ ॥ ౧,౧౨౮.
ఏడు పళాలు పాలు, మూడు పళాలు పెరుగు, ఒక పళం నెయ్యి, ఒక పళం కుశఋషి నీరు ఇవ్వాలి.
గాయత్త్ర్యా చైవ గన్ధేతి ఆప్యాయస్వ దృ దధిగ్రహః । తేజోఽసీతి చ దేవస్య బ్రహ్మకూర్చవ్రతం చరేత్ ॥ ౧,౧౨౮.
గాయత్రీతో పాటు గంధేతి మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి, పెరుగు తీసుకుని, 'తేజోఽసి' అని దేవునికి అర్పణ చేసి బ్రహ్మకూర్చ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.
అగ్న్యాధానం ప్రతిష్ఠాం తు యజ్ఞదానవ్రతాని చ । వేదవ్రతవృషోత్సర్గచూడాకరణమేఖలాః ॥ ౧,౧౨౮.
అగ్ని ప్రతిష్ఠ, స్థాపన, యజ్ఞం, దానం, వేదవ్రతాలు, వృషభాన్ని విడిచిపెట్టడం, శిరస్సు ముండనం, మెడకు కట్టే మేఖల — ఇవన్నీ ఆచరించాలి.
మాఙ్గల్యమభిషేకం చ మలమాసే వివర్జయత్ । దర్శాద్దర్శస్య చాన్ద్రః స్యాత్త్రింశాహోభిస్తు సావనః ॥ ౧,౧౨౮.
మలిన మాసంలో మంగళకార్యాలు, అభిషేకాలు చేయకూడదు. అమావాస్య నుండి అమావాస్య వరకు చంద్రమాసం ముప్పై రోజులు ఉంటుంది.