గీతీమయం తన్తకాష్ఠం ఫాల్గునే గోమతీం యజేత్ । కున్దైః కృత్వా దన్తకాష్ఠం జీవాశః శష్కులీప్రదః ॥ ౧,౧౨౦.
ఫాల్గుణ మాసంలో తంతు కలిగిన వాద్యపరికరాలతో గోమతిని పూజించాలి. కుంద దంతకష్టాలు తయారు చేసి, జీవాన్ని ప్రసాదించే వాడు శష్కులీలు సమర్పించాలి.
విశాలాక్షీం దమనకైశ్చైత్రే చ కృసరప్రదః । దధిప్రాశో దన్తకాష్ఠం తగరం శ్రీముఖీం యజేత్ ॥ ౧,౧౨౦.
చైత్రమాసంలో విశాలాక్షిని దమనక పువ్వులతో పూజించి, అన్నపానము సమర్పించాలి. శ్రీముఖిని పెరుగు అన్నం, దంతకష్టం, తగరతో పూజించాలి.
వైశాఖే కర్ణికారైశ్చ అశోకాశో వటప్రదః । జ్యేష్ఠే నారాయణీమర్చేచ్ఛతపత్రైశ్చ ఖణ్డదః । లవఙ్గాశో భవేదేవ ఆషాఢే మాధవీం యజేత్ ॥ ౧,౧౨౦.
వైశాఖ మాసంలో కర్ణికార పువ్వులతో పూజించాలి. అశోకాన్ని సమర్పించి, వటవృక్షాన్ని ఇవ్వాలి. జ్యేష్ఠ మాసంలో నారాయణిని శతపత్ర పువ్వులతో పూజించి, ఖండాన్ని సమర్పించాలి. ఆషాఢ మాసంలో లవంగంతో మాధవిని పూజించాలి.
తిలాశో బిల్వపత్రైశ్చ క్షీరాన్నవటకప్రదః । ఔదుమ్బరం దన్తకాష్ఠం తగర్యాః శ్రావణే శ్రియమ్ ॥ ౧,౧౨౦.
శ్రావణ మాసంలో నువ్వులు, బిల్వపత్రాలు, పాలన్నం, వటవృక్షాన్ని సమర్పించాలి. ఔదుంభర దంతకష్టంతో, తగరతో శ్రీదేవిని పూజించి, ఐశ్వర్యాన్ని సమర్పించాలి.
దన్తకాష్ఠం మల్లికాయా క్షీరదో హ్యుత్తమాం యజేత్ । పద్మైర్యజేద్భాద్రపదే శృఙ్గదాశో గృడాదిదః ॥ ౧,౧౨౦.
శ్రావణ మాసంలో మల్లికా దంతకష్టంతో పూజించి, పాలను సమర్పించాలి. భాద్రపద మాసంలో పద్మపువ్వులతో పూజించి, శృంగదా మరియు గృడాది సమర్పించాలి.
రాజపుత్రీం చాశ్వయుజే జపాపుష్పైశ్చ జీరకమ్ । ప్రాశయేన్నిశి నైవేద్యైః కృసరైః కార్తికే యజేత్ ॥ ౧,౧౨౦.
ఆశ్వయుజ మాసంలో రాజకుమారిని జపా పువ్వులతో, జీలకర్రతో పూజించాలి. రాత్రి సమయములో నైవేద్యంగా అన్నపానము సమర్పించాలి. కార్తీక మాసంలో కూడా అన్నపానంతో పూజించాలి.
జాతీపుష్పైః పద్మజాం చ పఞ్చగవ్యాశనో యజేత్ । ఘృతోదనం చ వర్షాన్తే సపత్నీకాన్ద్విజాన్యజేత్ ॥ ౧,౧౨౦.
జాతిపువ్వులతో పద్మజను పూజించి, పంచగవ్యాన్ని సమర్పించాలి. వర్షాకాలం చివర నెయ్యి అన్నాన్ని సమర్పించి, బ్రాహ్మణ దంపతులను పూజించాలి.
ఉమామహేశ్వరం పూజ్య ప్రదద్యాచ్చ గుడాదికమ్ । వస్త్రచ్ఛత్రసువర్ణాద్యైః రాత్రౌ చ కృతజాగరః । గీతవాద్యైర్దదత్ప్రతర్గవాద్యం సర్వమాన్పుయాత్ ॥ ౧,౧౨౦.
ఉమా మహేశ్వరులను పూజించి, బెల్లం మొదలైన ప్రసాదాలు, వస్త్రం, గొడుగు, బంగారం వంటి దానాలు ఇవ్వాలి. రాత్రంతా జాగరణ చేసి, పాటలు, వాద్యాలతో పూజించి, కావలసిన దానాన్ని సమర్పించి, పవిత్రుడవ్వాలి.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౨౧ బ్రహ్మోవాచ । చాతుర్మాస్యవ్రతాన్యూచే ఏకాదశ్యాం సమాచరేత్ । ఆషాఢ్యాం పౌర్ణమాస్యాం వా సర్వేణహరిమర్చ్యచ ॥ ౧,౧౨౧.
బ్రహ్ముడు ఇలా అన్నాడు: చాతుర్మాస్య వ్రతాలను వివరించబోతున్నాను. ఇవి ఏకాదశి నాడు చేయాలి. ఆషాఢ పౌర్ణమి లేదా ఎప్పుడైనా హరిని సమస్త ఉపచారాలతో పూజించాలి.
ఇదం వ్రతం మయా దేవ గృహీతం పురతస్తవ । నిర్విఘ్నం సిద్ధిమాప్నోతు ప్రసన్నే త్వయి కేశవ ॥ ౧,౧౨౧.
ప్రభూ! ఈ వ్రతాన్ని నీ ముందు స్వీకరించాను. నీ అనుగ్రహంతో ఇది నిరవధిగా, విజయవంతంగా పూర్తవాలని కోరుకుంటున్నాను, కేశవా!
గృహీతేఽస్మిన్వ్రతే దేవ యద్యపూర్ణే మ్రియామ్యహమ్ । తన్మే భవతు సమ్పూర్ణం త్వత్ప్రసాదాజ్జనార్దన ॥ ౧,౧౨౧.
ప్రభూ! ఈ వ్రతాన్ని పూర్తి చేయకముందే నేను మరణించినా, నీ కృపవల్ల ఇది పూర్తయినదిగా భావించాలి, జనార్ధనా!
ఏవమభ్యర్చ్య గృహ్ణీయాద్వ్రతార్చనజపాదికమ్ । సర్వాఘం చ క్షయం యాతి చికీర్షేద్యో హరేర్వ్రతమ్ ॥ ౧,౧౨౧.
ఈ విధంగా పూజ చేసి, వ్రతాన్ని, పూజను, జపాన్ని స్వీకరించాలి. హరివ్రతాన్ని చేయువారికి అన్ని పాపాలు నశించిపోతాయి.
స్నాత్వాయోభ్యచ్య గృహ్ణీయాద్వ్రతార్చనజపాదికమ్ । స్నాత్వా యచ్చతురో మాసానేకభక్తేన పూజయేత్ । విష్ణుం స యాతి విష్ణోర్వ లోకం మలవివర్జితమ్ ॥ ౧,౧౨౧.
స్నానం చేసి, వ్రతార్చన, జపం వంటి పనులు చేయాలి. స్నానం చేసిన తర్వాత, నాలుగు నెలలు ఒక్క భోజనం మాత్రమే చేసి విష్ణువును భక్తితో పూజిస్తే, అతడు విష్ణువును చేరి, కలుషరహితమైన విష్ణు లోకాన్ని పొందుతాడు.
మద్యమాంససురాత్యగీ వేదవిద్ధరిపూజనాత్ । తైలవర్జి విష్ణులోకం విష్ణుభాక్కృచ్ఛ్రపాదకృత్ ॥ ౧,౧౨౧.
మద్యం, మాంసం, మదిరా త్యజించి, వేదజ్ఞానంతో రాక్షస శత్రువైన విష్ణువును పూజించి, నూనెను వాడకుండా వ్రతాలు పాటిస్తే, అతడు విష్ణు లోకాన్ని చేరి, విష్ణుతో కలిసిపోతాడు.
ఏకరాత్రోపవాసాచ్చ దేవో వైమానికో భవేత్ । శ్వేతద్వీపం త్రిరాత్రాత్తు వ్రజేత్షష్ఠాన్నకృన్నరః ॥ ౧,౧౨౧.
ఒక రాత్రి ఉపవాసం చేస్తే, ఆ మనిషి దేవతల వలె వైమానికుడవుతాడు. మూడు రాత్రులు ఉపవాసం చేసి, ఆరో భోజనం మానినవాడు శ్వేతద్వీపానికి వెళ్తాడు.
చాన్ద్రాయణాద్ధరేర్ధామ లభేన్ముక్తిమయాచితామ్ । ప్రాజాపత్యం విష్ణులోకం పరాకవ్రతకృద్ధరిమ్ ॥ ౧,౧౨౧.
చాంద్రాయణ వ్రతం వల్ల హరిధామాన్ని, కోరిన మోక్షాన్ని పొందుతాడు. ప్రజాపత్య వ్రతం వల్ల విష్ణు లోకాన్ని, పరాక వ్రతం వల్ల హరిని పొందుతాడు.
సక్తుయావకభిక్షాశీ పయోదధిఘృతాశనః । గోమూత్రయావకాహారః పఞ్చగవ్యకృతాశనః । శాకమలఫలాద్యాశీ రసవర్జో చ విష్ణుభాక్ ॥ ౧,౧౨౧.
సక్తు, యవలు మాత్రమే తినేవాడు, భిక్షతో జీవించేవాడు, పాలు, పెరుగు, నెయ్యి మాత్రమే తినేవాడు, ఆవు మూత్రంతో యవలు తినేవాడు, పంచగవ్యంతో చేసిన ఆహారం తినేవాడు, కూరగాయలు, మూలికలు, పండ్లు తినేవాడు, రసాలు మానినవాడు — వీరు అందరూ విష్ణు భాగ్యాన్ని పొందుతారు.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౨౨ బ్రహ్మోవాచ । వ్రతం మాసోపవాసాఖ్యం సర్వోత్కృష్టం వదామితే । వానప్రస్థో యతిర్నారీ కుర్యాన్మాసోపవాసకమ్ ॥ ౧,౧౨౨.
బ్రహ్మ చెప్పాడు: మాసోపవాసం అనే వ్రతం గురించి చెబుతాను. ఇది అన్ని వ్రతాల్లో ఉత్తమమైనది. వానప్రస్థుడు, యతి, స్త్రీ — వీరు మాసోపవాస వ్రతాన్ని చేయాలి.
ఆశ్వినస్య సితే పక్షే ఏకాదశ్యాముపోషితః । వ్రతమేతత్తు గృహ్ణీయాద్యావత్త్రింశద్దినాని తు ॥ ౧,౧౨౨.
ఆశ్వయుజ మాసంలో శుక్లపక్ష ఏకాదశి రోజున ఉపవాసం చేసి, ఈ వ్రతాన్ని ముప్పై రోజులు పాటించాలి.
అద్యప్రభృత్యహం విష్ణో యావదుత్థానకం తవ । అర్చయేత్వామనశ్రంస్తు దినాని త్రింశదేవ తు ॥ ౧,౧౨౨.
ఈ రోజు నుండి, ఓ విష్ణువూ, నీ ఉత్థానం వరకు, నేను ముప్పై రోజులు అలసత్వం లేకుండా నిన్ను పూజిస్తాను.
కార్తికాశ్వినయోర్విష్ణో ద్వాదశ్యోః శుక్లయోరహమ్ । మ్రియేయద్యన్తరాలే తు వ్రతభఙ్గో న మే భవేత్ ॥ ౧,౧౨౨.
కార్తీక, ఆశ్వయుజ మాసాల్లో శుక్ల ద్వాదశి మధ్యలో నేను మరణించినా, నా వ్రతం భంగం కాకూడదు, ఓ విష్ణువూ.
హరిం యజోత్త్రిషవణస్నాయీ గన్ధాదిభిర్వ్రతీ । గాత్రాభ్యఙ్గం గన్ధలేపం దేవతాయతనే త్యజేత్ ॥ ౧,౧౨౨.
వ్రతధారి రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేసి, గంధాదులతో హరిని పూజించాలి. కానీ దేవాలయంలో శరీరానికి సుగంధ ద్రవ్యాలు రాయకూడదు.
ద్వాదశ్యామథ సంపూజ్య ప్రదద్యాద్ద్విజభోజనమ్ । తతశ్చ పారణం కుర్యాద్ధరేర్మాసోపవాసకృత్ ॥ ౧,౧౨౨.
తర్వాత, ద్వాదశి రోజున పూజ చేసి, బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి. ఆ తరువాత హరి మాసోపవాస వ్రతధారి ఉపవాసాన్ని విరమించాలి.
దుగ్ధాదిప్రాశనం కుర్యాద్వ్రతస్థో మూర్ఛితోఽన్తరా । దుగ్ధాద్యైర్న వ్రతం నశ్యేద్భుక్తిముక్తిమవాప్నుయాత్ ॥ ౧,౧౨౨.
వ్రతం పాటిస్తూ మధ్యలో బలహీనత వచ్చినప్పుడు, పాలు మొదలైనవి తాగవచ్చు. పాలు తాగినద్వారా వ్రతం భంగం కాదు, భోగమూ మోక్షమూ రెండూ లభిస్తాయి.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౨౩ బ్రహ్మోవాచ । వ్రతాని కార్తికే వక్ష్యే స్నాత్వా విష్ణుం ప్రపూజయేత్ । ఏకభక్తేన నక్తేన మాసం వాయాచితేన వా ॥ ౧,౧౨౩.
బ్రహ్మ చెప్పాడు: కార్తీక మాసంలో వ్రతాలు చెబుతాను. స్నానం చేసి, ఒక్క భోజనం చేసి లేదా రాత్రి భోజనం చేసి, లేదా నెల రోజుల పాటు భిక్షతో జీవించి, విష్ణువును పూజించాలి.
దుగ్ధశాకఫలాద్యైర్వా ఉపవాసేన వా పునః । సర్వపాపవినిర్ముక్తః ప్రాప్తకామో హరిం వ్రజేత్ ॥ ౧,౧౨౩.
లేదా పాలు, కూరగాయలు, పండ్లు వంటి వాటితో, లేదా ఉపవాసంతో కూడా చేయవచ్చు. అప్పుడు అన్ని పాపాలు తొలగి, కోరిక నెరవేరి, హరిని చేరుతాడు.
సదా హరేర్వ్రతం శ్రేష్ఠం తతః స్యాద్దక్షిణాయనే । చాతుర్మాస్యే తతస్తస్మాత్కార్తికే భీష్మపఞ్చకమ్ ॥ ౧,౧౨౩.
ఎప్పుడూ హరివ్రతమే శ్రేష్ఠం. తరువాత దక్షిణాయనం, ఆ తరువాత చాతుర్మాస్యం, తరువాత కార్తీక మాసంలో భీష్మపంచకం వ్రతం వస్తుంది.
తతః శ్రేష్ఠవ్రతం శుక్లస్యైకాదశ్యాం సమాచరేత్ । స్నాత్వా త్రికాలం పిత్రాదీన్యవాద్యైరర్చయేద్ధరిమ్ ॥ ౧,౧౨౩.
తర్వాత, శుక్లపక్ష ఏకాదశి రోజున శ్రేష్ఠ వ్రతాన్ని చేయాలి. స్నానం చేసి, త్రికాలంలో పితృదేవతలతో పాటు హరిని పూజించాలి.
యజేన్మౌనీ ఘృతాద్యైశ్చ పఞ్చగవ్యేన వారిభిః । స్నాపయిత్వాథ కర్పూరముఖైశ్చైవానులేపయేత్ ॥ ౧,౧౨౩.
మౌనవ్రతధారి నెయ్యి మొదలైనవి, పంచగవ్య, నీటితో పూజ చేసి, స్నానం చేసిన తర్వాత కర్పూరం వంటి సుగంధ ద్రవ్యాలతో అభిషేకం చేయాలి.
ఘృతాక్తగుగ్గులైర్ధూపం ద్విజః పఞ్చదినం దహేత్ । నైవేద్యం పరమాన్నం తు జపేదష్టోత్తరం శతమ్ ॥ ౧,౧౨౩.
ద్విజుడు నెయ్యితో కలిపిన గుగ్గిలాన్ని అయిదు రోజులు ధూపం చేయాలి. నైవేద్యంగా ఉత్తమమైన అన్నం సమర్పించి, వంద ఎనిమిది సార్లు జపం చేయాలి.