గరుడపురాణమ్

న సా సభా యత్ర న సన్తి వృద్ధాః వృద్ధా న తే యే న వదన్తి ధర్మమ్ । ధర్మః స నో యత్ర న సత్యమస్తి నైతత్సత్యం యచ్ఛలేనానువిద్ధమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

పెద్దలు లేని చోట సభ కాదు; ధర్మం చెప్పని వారు పెద్దలు కాదు; నిజం లేని చోట ధర్మం లేదు; మోసంతో కలిసినది నిజం కాదు.

బ్రాహ్మణోఽపి మనుష్యాణామాదిత్యశ్చైవ తేజసామ్ । శిరోఽపి సర్వగాత్రాణాం వ్రతానాం సత్యముత్తమమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

మనుషుల్లో బ్రాహ్మణుడు ముఖ్యుడు; వెలుగుల్లో సూర్యుడు ప్రథముడు; శరీరంలో తల ప్రధానమైనది; వ్రతాలలో సత్యమే ఉత్తమం.

తన్మఙ్గలం యత్ర మనః ప్రసన్నం తజ్జీవనం యన్న పరస్య సేవా । తదర్జితం యత్స్వజనేన భుక్తం తద్గర్జితం యత్సమరే రిపూణామ్ ॥ ౧,౧౧౫.

మనసు ప్రశాంతంగా ఉన్నదే శుభం; ఇతరులకు సేవ చేయకుండా జీవించడమే నిజమైన జీవితం; స్వజనులతో అనుభవించేది సంపద; శత్రువులను యుద్ధంలో గెలవడమే మహిమ.

సా స్త్రీయా న మదం కుర్యాత్స సుఖీ తృష్ణయోజ్ఝితః । తన్మిత్రం యత్ర విశ్వాసః పురుషః స జితేన్ద్రియః ॥ ౧,౧౧౫.

స్త్రీల వల్ల మత్తుకు లోనుకాని, తృష్ణను విడిచినవాడే సుఖంగా ఉంటాడు; విశ్వాసమున్నదే స్నేహం; ఇంద్రియాలను జయించినవాడే నిజమైన పురుషుడు.

తత్ర ముక్తాదరస్నేహో విలుప్తం యత్ర సౌహృదమ్ । తదేవ కేవలం శ్లఘ్యం యస్యాత్మా క్రియతే స్తుతౌ ॥ ౧,౧౧౫.

ముత్యాలు, బంగారంపై మమకారం లేకుండా, స్నేహం పోయిన చోటే నిజమైన ప్రశంస; తనను తానే ప్రశంసించుకునే స్థితి మాత్రమే గొప్పది.

నదీనామగ్నిహోత్రాణాం భారతస్య కలస్య చ । మూలాన్వేషో న కర్తవ్యో మూలాద్దోషో న హీయతే ॥ ౧,౧౧౫.

నదుల మూలం, అగ్నిహోత్రాల మూలం, భారత వంశ మూలం, కాలం యొక్క ఆదిని వెతకకూడదు; మూలాన్ని తెలుసుకున్నా లోపం తగ్గదు.

లవణజలాన్తా నద్యః స్త్రీభేదాన్తం చ మైథునమ్ । షైశున్యం జనవార్తాన్తం విత్తం దుః ఖత్రయాన్తకమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

నదులు ఉప్పు నీటిలో కలుస్తాయి; సాంగత్యం వేర్పాటుతో ముగుస్తుంది; యవ్వనం ముసలితనంతో ముగుస్తుంది; ధనం మూడు రకాల బాధలతో అంతమవుతుంది.

రాజ్యశ్రీర్బ్రహ్మశాపాన్తా పాపాన్తం బ్రహ్మవర్చసమ్ । ఆచాన్తం ఘోషవాసాన్తం కులస్యాన్తం స్త్రియా ప్రభో (భుః) ॥ ౧,౧౧౫.

రాజ్యసంపద బ్రాహ్మణుడి శాపంతో అంతమవుతుంది; పాపం బ్రాహ్మణ తేజంతో పోతుంది; ఆచారం శంఖనాదంతో ముగుస్తుంది; వంశానికి అంతం స్త్రీ వల్ల వస్తుంది, ప్రభూ.

సర్వే క్షయాన్తా నిలయాః పతనాన్తాః సముచ్ఛ్రయాః । సంయోగా విప్రయోగాన్తా మరణాన్తం హి జీవితమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

ప్రతి నివాసానికి క్షయం ఉంది; ఎత్తైనది పడిపోవడం తప్పదు; కలయిక వేర్పాటుతో ముగుస్తుంది; జీవితం మరణంతో ముగుస్తుంది.

యదీచ్ఛేత్పునరాగన్తుం నాతిదూరమనువ్రజేత్ । ఉదకాన్తాన్నివర్తేత స్నిగ్ధవర్ణాచ్చ పాదపాత్ ॥ ౧,౧౧౫.

మళ్లీ తిరిగి రావాలనుకుంటే, ఎక్కువ దూరం వెళ్లకుండా, నీటి అంచు దగ్గర నుంచే, మెరిసే ఆకులున్న చెట్ల దగ్గర నుంచే వెనక్కి తిరగాలి.

అనాయకే న వస్తవ్యం న చైవ బహునాయకే । స్త్రీనాయకే న వస్తవ్యం వస్తవ్యం బాలనాయకే ॥ ౧,౧౧౫.

నాయకుడు లేని చోట నివసించకూడదు; ఎక్కువ నాయకులు ఉన్న చోట కూడా ఉండకూడదు. మహిళ నాయకురాలిగా ఉన్న చోట నివసించకూడదు; పిల్లవాడు నాయకుడిగా ఉన్న చోటే నివసించాలి.

పితా రక్షతి కౌమారే భత్తా రక్షతి యౌవనే । పుత్రస్తు స్థవిరే కాలే న స్త్రీ స్వాతన్త్ర్యమర్హతి ॥ ౧,౧౧౫.

బాల్యంలో తండ్రి రక్షిస్తాడు, యవ్వనంలో భర్త రక్షిస్తాడు, వృద్ధాప్యంలో కుమారుడు రక్షిస్తాడు; స్త్రీకి స్వాతంత్ర్యం అనర్హం.

త్యజేద్వన్ధ్యామష్టమేఽబ్దే నవమే తు మృతప్రిజామ్ । ఏకాదశే స్త్రీజననీం సద్యశ్చాప్రియావాదినీమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

ఎనిమిదవ ఏడాది వరకు సంతానం లేని స్త్రీని, తొమ్మిదవ ఏడాదిలో పిల్లలు చనిపోయిన స్త్రీని, పదకొండవ ఏడాదిలో కూతుళ్లను మాత్రమే కనిన స్త్రీని, వెంటనే అసహ్యంగా మాట్లాడే స్త్రీని వదిలేయాలి.

అనర్థిత్వాన్మనుష్యాణాం భియా పరిజనస్య చ । అర్థాదపేతమర్యాదాస్త్రయస్తిష్ఠన్తి భర్తృషు ॥ ౧,౧౧౫.

ప్రయోజనం లేకపోవడం వల్ల, ఇంటివారి భయంతో, ధనంతో నియమాలు తప్పిన మూడు రకాల స్త్రీలు భర్తలతోనే ఉంటారు.

అశ్వం శ్రాన్తం గజం మత్తం గావః ప్రథమసూతికాః । అనూదకే చ మణ్డూకాన్ప్రాజ్ఞో దూరేణ వర్జయేత్ ॥ ౧,౧౧౫.

పండితుడు అలసిన గుర్రాన్ని, పిచ్చి ఏనుగును, మొదటి సారి కునికిన ఆవులను, నీరు లేని చోట ఉండే కప్పలను దూరంగా నివారించాలి.

అర్థాతురాణాం న సుహృన్న బన్ధుః కామాతురాణాం న భయం న లజ్జా । చిన్తాతురాణాం న సుఖం న నిద్రా క్షుధాతురాణాం న బలం న తేజః ॥ ౧,౧౧౫.

పేదరికంతో బాధపడేవారికి స్నేహితుడు లేదా బంధువు ఉండరు; కామంతో ఉన్నవారికి భయం లేదా లజ్జా ఉండదు; ఆందోళనతో ఉన్నవారికి సుఖం లేదా నిద్ర ఉండదు; ఆకలితో ఉన్నవారికి బలం లేదా తేజస్సు ఉండదు.

కుతో నిద్రా దరిద్రస్య పరప్రేష్యవరస్య చ । పరనారీప్రసక్తస్య పరద్రవ్యహరస్య చ ॥ ౧,౧౧౫.

పేదవాడికి, పరుల పనులు చేసే వాడికి, పరస్త్రీపై ఆసక్తి ఉన్నవాడికి, పరధనం దొంగిలించే వాడికి నిద్ర ఎలా వస్తుంది?

సుఖం స్వపిత్యనృణవాన్వ్యాధిముక్తశ్చ యో నరః । సావకాశస్తు వై భుఙ్క్తే యస్తు దారైర్న సఙ్గతః ॥ ౧,౧౧౫.

ఋణం లేకుండా, వ్యాధిలేని మనిషి ఆనందంగా నిద్రపోతాడు; భార్యతో కలిసిపోలేని వాడు మాత్రం ఇబ్బందిగా భోజనం చేస్తాడు.

అమ్భసః పరిమాణే ఉన్నతం కమలం భవేత్ । స్వస్వామినా బలవతా భృత్యో భవతి గర్వితః ॥ ౧,౧౧౫.

నీరు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు కమలం పైకి ఎదుగుతుంది; తన యజమాని బలవంతుడైతే పనివాడు గర్వంగా మారతాడు.

స్థానస్థితస్య పద్మస్య మిత్రే వరుణభాస్కరౌ । స్థానచ్యుతస్య తస్యైవ క్లేదశోషణకారకౌ ॥ ౧,౧౧౫.

తన స్థానం లో ఉన్న కమలానికి సూర్యుడు, వరుణుడు మిత్రులు; అదే కమలం పాత స్థానం నుండి పోతే, వారు ఆ కమలాన్ని ఎండబెట్టే వారు అవుతారు.

యే పదస్థస్య మిత్త్రాణి తే తస్య రిపుతాం గతాః । భానోః పద్మే జలే ప్రీతిః స్థలోద్ధరణశోషణః ॥ ౧,౧౧౫.

స్థిరంగా ఉన్నవారికి మిత్రులు, స్థానం కోల్పోయినవారికి శత్రువులు అవుతారు; నీటిలో ఉన్న కమలాన్ని సూర్యుడు ప్రేమిస్తాడు, నేలపై పెట్టినప్పుడు ఎండబెడతాడు.

స్థానస్థితాని పూజ్యన్తే పూజ్యన్తే చ పదే స్థితాః । స్థానభ్రష్టా న పూజ్యన్తే కేశా దన్తా నఖా నరాః ॥ ౧,౧౧౫.

తమ స్థానంలో ఉన్నవారు గౌరవింపబడతారు; స్థానం కోల్పోయిన వెంట్రుకలు, పళ్లూ, మేకలు, మనుష్యులు గౌరవించబడరు.

ఆచారః కులమాఖ్యతి దేశమాఖ్యాతి భాషితమ్ । సమ్భ్రమః స్నేహమాఖ్యాతి వపురాఖ్యాతి భోజనమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

ఆచారం వంశాన్ని తెలియజేస్తుంది, మాట ప్రదేశాన్ని తెలియజేస్తుంది, మర్యాద అనురాగాన్ని తెలియజేస్తుంది, రూపం ఆహారాన్ని తెలియజేస్తుంది.

వృథా వృష్టిః సముద్రస్య వృథా తృప్తస్య భోజనమ్ । వృథా దానం సమృద్ధస్య నీచస్య సుకృతం వథా ॥ ౧,౧౧౫.

సముద్రంపై వర్షం వృథా, తృప్తి చెందినవాడికి భోజనం వృథా, ధనికుడికి దానం వృథా, నీచుడికి చేసిన మేలూ వృథానే.

దూరస్థోఽపి సమీపస్థో యో యస్య హృదయే స్థితః । హృదయాదపి నిష్క్రాన్తః సమీపస్థోఽపి దూరతః ॥ ౧,౧౧౫.

దూరంలో ఉన్నా, హృదయంలో ఉన్నవాడు దగ్గరగా ఉంటాడు; హృదయం నుండి దూరమైనవాడు దగ్గరగా ఉన్నా దూరంగా ఉంటాడు.

ముఖభఙ్గః స్వరో దీనో గాత్రస్వేదో మహద్భయమ్ । మరణే యాని చిహ్నాని తాని చిహ్నాని యాచకే ॥ ౧,౧౧౫.

ముఖం క్షీణించడం, స్వరం బలహీనంగా మారడం, అవయవాల్లో చెమట రావడం, పెద్ద భయం – ఇవి మరణానికి సూచనలు, అలాగే యాచకుడికీ ఇవే లక్షణాలు.

కుబ్జస్య కీటఘాతస్య వాతాన్నిష్కాసితస్య చ । శిఖరే వసతస్తస్య వరం జన్మ న యాచితమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

కుబ్జుడికి, పురుగులు చంపేవాడికి, గాలి తోడై పోయినవాడికి, కొండపై నివసించేవాడికి, యాచించడంకన్నా మరణమే మేలైనది.

జగత్పతిర్హి యాచిత్వా విష్ణుర్వామనతాం యతః । కాన్యోఽధికతరస్తస్య యోర్ఽథో యాతి న లాఘవమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

ఈ లోకానికి అధిపతి అయిన విష్ణువు కూడా, ఒకసారి వామనరూపం ధరించి దానం అడిగాడు. ఆయనకన్నా గొప్ప పని ఏదైనా ఉంటే, దానికి వినయం అవసరం కాకుండా ఉండదు.

మాతా శత్రుః పితా వైరీ బాలా యేన న పాఠితాః । సభామధ్యే న శోభన్తే హంసమధ్యే బకాయథా ॥ ౧,౧౧౫.

తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలకు విద్య బోధించకపోతే, వాళ్లు శత్రువులే. అలాంటి పిల్లలు సభలో మెరుగు చూపరు; హంసల మధ్య బకంలా కనిపిస్తారు.