గరుడపురాణమ్

యథాయథా హి పురుషః శాస్త్రం సమధిగచ్ఛతి । తథాతథాస్య మేధా స్యాద్విజ్ఞానం చాస్య రోచతే ॥ ౧,౧౧౫.

మనిషి ఎంతగా శాస్త్రాలు చదువుతాడో, అంతగా అతని బుద్ధి పెరుగుతుంది. జ్ఞానం కూడా అతనికి ఇష్టంగా మారుతుంది.

యథాయథా హి పురుషః కల్యాణే కురుతే మతిమ్ । తథాతథా హి సర్వత్ర శ్లిష్యతే లోకసుప్రియః ॥ ౧,౧౧౫.

మనిషి మంచి విషయాల్లో మనసు పెట్టినంత మాత్రాన, అతడు అందరికీ ఇష్టమైనవాడవుతాడు.

లోభప్రమాదవిశ్వాసైః పురుషో నశ్యతి త్రిభిః । తస్మాల్లోభో న కర్తవ్యః ప్రమాదో నోన విశ్వసేత్ ॥ ౧,౧౧౫.

లోభం, జాగ్రత్తలేమి, అనవసర విశ్వాసం — ఈ మూడు వల్ల మనిషి నశిస్తాడు. అందుకే లోభపడకూడదు, నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు, ఎవ్వరినైనా అప్రయత్నంగా నమ్మకూడదు.

తావద్భయస్య భేతవ్యం యావద్భయమనాగతమ్ । ఉత్పన్నే తు భయే తీవ్రే స్థాతవ్యం వై హ్యభీతవత్ ॥ ౧,౧౧౫.

భయం రాకముందు దాన్ని భయపడాలి; కానీ భయం వచ్చినప్పుడు, అది ఎంత తీవ్రమైనా, ధైర్యంగా నిలబడాలి.

ఋణశేషం చాగ్నిశేషం వ్యాధిశేషం తథైవ చ । పునః పునః ప్రవర్ధన్తే తస్మాచ్ఛేషం న కారయేత్ ॥ ౧,౧౧౫.

మిగిలిన ఋణం, మిగిలిన అగ్ని, మిగిలిన వ్యాధి — ఇవన్నీ మళ్లీ మళ్లీ పెరుగుతాయి. అందుకే ఏదీ మిగిలిపోకుండా పూర్తిచేయాలి.

కృతే ప్రతికృతం కుర్యాద్ధింసితే ప్రతిహింసితమ్ । న తత్ర దోషం పశ్యామి దుష్టే దోషం సమాచరేత్ ॥ ౧,౧౧౫.

ఎవరైనా మనకు చేసిన దానికి తగిన ప్రతిఫలం ఇవ్వాలి; హాని చేసినవాడికి హానిచేయడంలో తప్పు లేదు; దుష్టులకు తగిన శిక్ష ఇవ్వాలి.

పరోక్షే కార్యహన్తారం ప్రత్యక్షే ప్రియవాదినమ్ । వర్జయేత్తాదృశం మిత్రం మాయామయమరిం తథా ॥ ౧,౧౧౫.

మనకు ఎదురుగా మధురంగా మాట్లాడి, మనకు తెలియకుండా పనులు చెడగొట్టే మిత్రుడిని దూరంగా పెట్టాలి. అలాంటి మిత్రుడు మాయతో ఉన్న శత్రువుతో సమానం.

దుర్జనస్య హి సంగేన సుజనోఽపి వినశ్యతి । ప్రసన్నమపి పానీయం కర్దమైః కలుషీకృతమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

చెడువాళ్లతో కలిసినప్పుడు మంచివాడు కూడా నశిస్తాడు; నిర్మలమైన నీరు మట్టితో కలిసినట్టు.

స భుఙ్క్తే సద్విజో భుఙ్క్తే సమశేషనిరూపణమ్ । తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన ద్విజః పూజ్యః ప్రయత్నతః ॥ ౧,౧౧౫.

బ్రాహ్మణుడు భోజనం చేసినప్పుడు, అన్నీ రకాల ఆహారం తిన్నట్టే అవుతుంది. అందుకే బ్రాహ్మణుడిని ఎంతో గౌరవంతో పూజించాలి.

తద్భుజ్యతే యద్ద్విజభుక్తశేషం స బుద్ధిమాన్యో న కరోతి పాపమ్ । తత్సౌహృదం యక్రియతే పరోక్షే దమ్భైర్వినా యః క్రియతే స ధర్మః ॥ ౧,౧౧౫.

బ్రాహ్మణుడు తిన్న ఆహారం మిగతాను తినేవాడు జ్ఞానవంతుడవుతాడు, పాపం చేయడు. మనస్ఫూర్తిగా, దొంగతనములేకుండా చేసే స్నేహమే నిజమైనది; మోసంలేని కార్యమే ధర్మం.

న సా సభా యత్ర న సన్తి వృద్ధాః వృద్ధా న తే యే న వదన్తి ధర్మమ్ । ధర్మః స నో యత్ర న సత్యమస్తి నైతత్సత్యం యచ్ఛలేనానువిద్ధమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

పెద్దలు లేని చోట సభ కాదు; ధర్మం చెప్పని వారు పెద్దలు కాదు; నిజం లేని చోట ధర్మం లేదు; మోసంతో కలిసినది నిజం కాదు.

బ్రాహ్మణోఽపి మనుష్యాణామాదిత్యశ్చైవ తేజసామ్ । శిరోఽపి సర్వగాత్రాణాం వ్రతానాం సత్యముత్తమమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

మనుషుల్లో బ్రాహ్మణుడు ముఖ్యుడు; వెలుగుల్లో సూర్యుడు ప్రథముడు; శరీరంలో తల ప్రధానమైనది; వ్రతాలలో సత్యమే ఉత్తమం.

తన్మఙ్గలం యత్ర మనః ప్రసన్నం తజ్జీవనం యన్న పరస్య సేవా । తదర్జితం యత్స్వజనేన భుక్తం తద్గర్జితం యత్సమరే రిపూణామ్ ॥ ౧,౧౧౫.

మనసు ప్రశాంతంగా ఉన్నదే శుభం; ఇతరులకు సేవ చేయకుండా జీవించడమే నిజమైన జీవితం; స్వజనులతో అనుభవించేది సంపద; శత్రువులను యుద్ధంలో గెలవడమే మహిమ.

సా స్త్రీయా న మదం కుర్యాత్స సుఖీ తృష్ణయోజ్ఝితః । తన్మిత్రం యత్ర విశ్వాసః పురుషః స జితేన్ద్రియః ॥ ౧,౧౧౫.

స్త్రీల వల్ల మత్తుకు లోనుకాని, తృష్ణను విడిచినవాడే సుఖంగా ఉంటాడు; విశ్వాసమున్నదే స్నేహం; ఇంద్రియాలను జయించినవాడే నిజమైన పురుషుడు.

తత్ర ముక్తాదరస్నేహో విలుప్తం యత్ర సౌహృదమ్ । తదేవ కేవలం శ్లఘ్యం యస్యాత్మా క్రియతే స్తుతౌ ॥ ౧,౧౧౫.

ముత్యాలు, బంగారంపై మమకారం లేకుండా, స్నేహం పోయిన చోటే నిజమైన ప్రశంస; తనను తానే ప్రశంసించుకునే స్థితి మాత్రమే గొప్పది.

నదీనామగ్నిహోత్రాణాం భారతస్య కలస్య చ । మూలాన్వేషో న కర్తవ్యో మూలాద్దోషో న హీయతే ॥ ౧,౧౧౫.

నదుల మూలం, అగ్నిహోత్రాల మూలం, భారత వంశ మూలం, కాలం యొక్క ఆదిని వెతకకూడదు; మూలాన్ని తెలుసుకున్నా లోపం తగ్గదు.

లవణజలాన్తా నద్యః స్త్రీభేదాన్తం చ మైథునమ్ । షైశున్యం జనవార్తాన్తం విత్తం దుః ఖత్రయాన్తకమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

నదులు ఉప్పు నీటిలో కలుస్తాయి; సాంగత్యం వేర్పాటుతో ముగుస్తుంది; యవ్వనం ముసలితనంతో ముగుస్తుంది; ధనం మూడు రకాల బాధలతో అంతమవుతుంది.

రాజ్యశ్రీర్బ్రహ్మశాపాన్తా పాపాన్తం బ్రహ్మవర్చసమ్ । ఆచాన్తం ఘోషవాసాన్తం కులస్యాన్తం స్త్రియా ప్రభో (భుః) ॥ ౧,౧౧౫.

రాజ్యసంపద బ్రాహ్మణుడి శాపంతో అంతమవుతుంది; పాపం బ్రాహ్మణ తేజంతో పోతుంది; ఆచారం శంఖనాదంతో ముగుస్తుంది; వంశానికి అంతం స్త్రీ వల్ల వస్తుంది, ప్రభూ.

సర్వే క్షయాన్తా నిలయాః పతనాన్తాః సముచ్ఛ్రయాః । సంయోగా విప్రయోగాన్తా మరణాన్తం హి జీవితమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

ప్రతి నివాసానికి క్షయం ఉంది; ఎత్తైనది పడిపోవడం తప్పదు; కలయిక వేర్పాటుతో ముగుస్తుంది; జీవితం మరణంతో ముగుస్తుంది.

యదీచ్ఛేత్పునరాగన్తుం నాతిదూరమనువ్రజేత్ । ఉదకాన్తాన్నివర్తేత స్నిగ్ధవర్ణాచ్చ పాదపాత్ ॥ ౧,౧౧౫.

మళ్లీ తిరిగి రావాలనుకుంటే, ఎక్కువ దూరం వెళ్లకుండా, నీటి అంచు దగ్గర నుంచే, మెరిసే ఆకులున్న చెట్ల దగ్గర నుంచే వెనక్కి తిరగాలి.

అనాయకే న వస్తవ్యం న చైవ బహునాయకే । స్త్రీనాయకే న వస్తవ్యం వస్తవ్యం బాలనాయకే ॥ ౧,౧౧౫.

నాయకుడు లేని చోట నివసించకూడదు; ఎక్కువ నాయకులు ఉన్న చోట కూడా ఉండకూడదు. మహిళ నాయకురాలిగా ఉన్న చోట నివసించకూడదు; పిల్లవాడు నాయకుడిగా ఉన్న చోటే నివసించాలి.

పితా రక్షతి కౌమారే భత్తా రక్షతి యౌవనే । పుత్రస్తు స్థవిరే కాలే న స్త్రీ స్వాతన్త్ర్యమర్హతి ॥ ౧,౧౧౫.

బాల్యంలో తండ్రి రక్షిస్తాడు, యవ్వనంలో భర్త రక్షిస్తాడు, వృద్ధాప్యంలో కుమారుడు రక్షిస్తాడు; స్త్రీకి స్వాతంత్ర్యం అనర్హం.

త్యజేద్వన్ధ్యామష్టమేఽబ్దే నవమే తు మృతప్రిజామ్ । ఏకాదశే స్త్రీజననీం సద్యశ్చాప్రియావాదినీమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

ఎనిమిదవ ఏడాది వరకు సంతానం లేని స్త్రీని, తొమ్మిదవ ఏడాదిలో పిల్లలు చనిపోయిన స్త్రీని, పదకొండవ ఏడాదిలో కూతుళ్లను మాత్రమే కనిన స్త్రీని, వెంటనే అసహ్యంగా మాట్లాడే స్త్రీని వదిలేయాలి.

అనర్థిత్వాన్మనుష్యాణాం భియా పరిజనస్య చ । అర్థాదపేతమర్యాదాస్త్రయస్తిష్ఠన్తి భర్తృషు ॥ ౧,౧౧౫.

ప్రయోజనం లేకపోవడం వల్ల, ఇంటివారి భయంతో, ధనంతో నియమాలు తప్పిన మూడు రకాల స్త్రీలు భర్తలతోనే ఉంటారు.

అశ్వం శ్రాన్తం గజం మత్తం గావః ప్రథమసూతికాః । అనూదకే చ మణ్డూకాన్ప్రాజ్ఞో దూరేణ వర్జయేత్ ॥ ౧,౧౧౫.

పండితుడు అలసిన గుర్రాన్ని, పిచ్చి ఏనుగును, మొదటి సారి కునికిన ఆవులను, నీరు లేని చోట ఉండే కప్పలను దూరంగా నివారించాలి.

అర్థాతురాణాం న సుహృన్న బన్ధుః కామాతురాణాం న భయం న లజ్జా । చిన్తాతురాణాం న సుఖం న నిద్రా క్షుధాతురాణాం న బలం న తేజః ॥ ౧,౧౧౫.

పేదరికంతో బాధపడేవారికి స్నేహితుడు లేదా బంధువు ఉండరు; కామంతో ఉన్నవారికి భయం లేదా లజ్జా ఉండదు; ఆందోళనతో ఉన్నవారికి సుఖం లేదా నిద్ర ఉండదు; ఆకలితో ఉన్నవారికి బలం లేదా తేజస్సు ఉండదు.

కుతో నిద్రా దరిద్రస్య పరప్రేష్యవరస్య చ । పరనారీప్రసక్తస్య పరద్రవ్యహరస్య చ ॥ ౧,౧౧౫.

పేదవాడికి, పరుల పనులు చేసే వాడికి, పరస్త్రీపై ఆసక్తి ఉన్నవాడికి, పరధనం దొంగిలించే వాడికి నిద్ర ఎలా వస్తుంది?

సుఖం స్వపిత్యనృణవాన్వ్యాధిముక్తశ్చ యో నరః । సావకాశస్తు వై భుఙ్క్తే యస్తు దారైర్న సఙ్గతః ॥ ౧,౧౧౫.

ఋణం లేకుండా, వ్యాధిలేని మనిషి ఆనందంగా నిద్రపోతాడు; భార్యతో కలిసిపోలేని వాడు మాత్రం ఇబ్బందిగా భోజనం చేస్తాడు.

అమ్భసః పరిమాణే ఉన్నతం కమలం భవేత్ । స్వస్వామినా బలవతా భృత్యో భవతి గర్వితః ॥ ౧,౧౧౫.

నీరు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు కమలం పైకి ఎదుగుతుంది; తన యజమాని బలవంతుడైతే పనివాడు గర్వంగా మారతాడు.