గరుడపురాణమ్

శౌర్యే తపసి దానే చ యస్య న ప్రథితం యశః । విద్యాయామర్థలాభే వా మాతురుచ్చార ఏవ సః ॥ ౧,౧౧౫.

ధైర్యం, తపస్సు, దానం, విద్య, సంపాదన — వీటిలో ఏదీ లేని వాడి జీవితం, తల్లి విసర్జనతో సమానం.

యజ్జీవ్యతే క్షణమపి ప్రథితం మనుష్యైర్విజ్ఞానవిక్రమయశోభిరభగ్నమానైః । తన్నామ జీవితమితి ప్రవదన్తి తజ్జ్ఞాః కాకోఽపి జీవతి చిరం చ బలిం చ భుఙ్క్తే ॥ ౧,౧౧౫.

జ్ఞానం, పరాక్రమం, గౌరవం చెదరని మనుషులు ఒక్క క్షణం అయినా జీవిస్తే, అదే నిజమైన జీవితం అని పండితులు అంటారు. కాకి కూడా ఎక్కువకాలం బతికి, బలి తింటుంది.

కిం జీవితేన ధనమానవివర్జితేన మిత్రేణ కిం భవతి భీతిసశఙ్కితేన । సింహవ్రతం చరత గచ్ఛత మా విషాదం కాకోఽపి జీవతి చిరం చ బలిం చ భుఙ్క్తే ॥ ౧,౧౧౫.

ధనం లేకపోతే, గౌరవం లేకపోతే జీవితం వల్ల లాభం ఏమిటి? భయంతో, అనుమానంతో ఉన్న మిత్రుడు వల్ల ఉపయోగం ఏమిటి? సింహంలా ధైర్యంగా జీవించు, ముందుకు సాగు, నిరాశ పడవద్దు. కాకి కూడా ఎక్కువకాలం బతికి, బలి తింటుంది.

యో వాత్మనీహ న గురౌ న చ భృత్యవర్గే దీనే దయాం న కురుతే న చ మిత్రకార్యే । కిం తస్య జీవితఫలేనమనుష్యలోకే కాకోఽపి జీవతి చిరం చ బలిం చ భుఙ్క్తే ॥ ౧,౧౧౫.

తనపై, గురుపై, పనివారిపై, దరిద్రులపై, స్నేహితుల పనిలో దయ చూపని వాడికి ఈ లోకంలో జీవితం వల్ల ప్రయోజనం ఏముంది? కాకి కూడా ఎక్కువకాలం బతికి, బలి తింటుంది.

యస్య త్రివర్గశూన్యాని దినాన్యాయాన్తి యాన్తి చ । స లౌహకారభస్త్రేవ శ్వసన్నపి న జీవతి ॥ ౧,౧౧౫.

ధర్మం, అర్థం, కామం లేని రోజులు గడిపే వాడు, ఊపిరి పీల్చినా, మేడకారుడి కమ్మిలా జీవించడు.

స్వాధీనవృత్తేః సాఫల్యం న పరాధీనవర్తితా । యే పరాధీనకర్మాణో జీవన్తోఽపి చ తే మృతాః ॥ ౧,౧౧౫.

తన చేతిలో పని చేసేవాడికే విజయముంటుంది. ఇతరుల మీద ఆధారపడేవాళ్లు బతికినా, చనిపోయిన వారితో సమానం.

సు(స్వ) పూరా వై కాపురుషాః సు(స్వ) పూరో మూషికాఞ్జలిః । అసన్తుష్టః కాపురుషః స్వల్పకేనాపి తుష్యతి ॥ ౧,౧౧౫.

కిరాతుడు ఎప్పుడూ తిండితో నిండిపోతాడు, ఎలుక చేతిలో కొద్దిగా ధాన్యం ఉన్నట్టు. అయినా, కిరాతుడు కొంచెం దొరికినా సంతోషపడతాడు.

అభ్రచ్ఛాయా తృణాదగ్నిర్నోచసేవా పథో జలమ్ । వేశ్యారాగః ఖలే ప్రీతిః షడేతే బుద్వుదోపమాః ॥ ౧,౧౧౫.

మెఘం నీడ, పొలంలో మంట, మార్గంలో నీరు, వేశ్య ప్రేమ, దుష్టుని ప్రేమ — ఇవన్నీ బుడబుడల వంటివి.

వాచా విహితసార్థేన లోకో న చ సుఖాయతే । జీవితం మానమూలం హి మానే మ్లానే కుతః సుఖమ్? ॥ ౧,౧౧౫.

అర్థం లేని మాటలు వినిపించినా, లోకానికి ఆనందం కలగదు. జీవితం గౌరవంలోనే ఉంది. గౌరవం తగ్గితే, ఆనందం ఎక్కడుంటుంది?

అబలస్య బలం రాజా బాలస్య రుదితం బలమ్ । బలం మూర్ఖస్య మౌనం హి తస్కరస్యానృతం బలమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

బలహీనునికి బలం రాజు, పిల్లవాడికి బలం ఏడుపు, మూర్ఖునికి బలం మౌనం, దొంగకు బలం అబద్ధం.

యథాయథా హి పురుషః శాస్త్రం సమధిగచ్ఛతి । తథాతథాస్య మేధా స్యాద్విజ్ఞానం చాస్య రోచతే ॥ ౧,౧౧౫.

మనిషి ఎంతగా శాస్త్రాలు చదువుతాడో, అంతగా అతని బుద్ధి పెరుగుతుంది. జ్ఞానం కూడా అతనికి ఇష్టంగా మారుతుంది.

యథాయథా హి పురుషః కల్యాణే కురుతే మతిమ్ । తథాతథా హి సర్వత్ర శ్లిష్యతే లోకసుప్రియః ॥ ౧,౧౧౫.

మనిషి మంచి విషయాల్లో మనసు పెట్టినంత మాత్రాన, అతడు అందరికీ ఇష్టమైనవాడవుతాడు.

లోభప్రమాదవిశ్వాసైః పురుషో నశ్యతి త్రిభిః । తస్మాల్లోభో న కర్తవ్యః ప్రమాదో నోన విశ్వసేత్ ॥ ౧,౧౧౫.

లోభం, జాగ్రత్తలేమి, అనవసర విశ్వాసం — ఈ మూడు వల్ల మనిషి నశిస్తాడు. అందుకే లోభపడకూడదు, నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు, ఎవ్వరినైనా అప్రయత్నంగా నమ్మకూడదు.

తావద్భయస్య భేతవ్యం యావద్భయమనాగతమ్ । ఉత్పన్నే తు భయే తీవ్రే స్థాతవ్యం వై హ్యభీతవత్ ॥ ౧,౧౧౫.

భయం రాకముందు దాన్ని భయపడాలి; కానీ భయం వచ్చినప్పుడు, అది ఎంత తీవ్రమైనా, ధైర్యంగా నిలబడాలి.

ఋణశేషం చాగ్నిశేషం వ్యాధిశేషం తథైవ చ । పునః పునః ప్రవర్ధన్తే తస్మాచ్ఛేషం న కారయేత్ ॥ ౧,౧౧౫.

మిగిలిన ఋణం, మిగిలిన అగ్ని, మిగిలిన వ్యాధి — ఇవన్నీ మళ్లీ మళ్లీ పెరుగుతాయి. అందుకే ఏదీ మిగిలిపోకుండా పూర్తిచేయాలి.

కృతే ప్రతికృతం కుర్యాద్ధింసితే ప్రతిహింసితమ్ । న తత్ర దోషం పశ్యామి దుష్టే దోషం సమాచరేత్ ॥ ౧,౧౧౫.

ఎవరైనా మనకు చేసిన దానికి తగిన ప్రతిఫలం ఇవ్వాలి; హాని చేసినవాడికి హానిచేయడంలో తప్పు లేదు; దుష్టులకు తగిన శిక్ష ఇవ్వాలి.

పరోక్షే కార్యహన్తారం ప్రత్యక్షే ప్రియవాదినమ్ । వర్జయేత్తాదృశం మిత్రం మాయామయమరిం తథా ॥ ౧,౧౧౫.

మనకు ఎదురుగా మధురంగా మాట్లాడి, మనకు తెలియకుండా పనులు చెడగొట్టే మిత్రుడిని దూరంగా పెట్టాలి. అలాంటి మిత్రుడు మాయతో ఉన్న శత్రువుతో సమానం.

దుర్జనస్య హి సంగేన సుజనోఽపి వినశ్యతి । ప్రసన్నమపి పానీయం కర్దమైః కలుషీకృతమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

చెడువాళ్లతో కలిసినప్పుడు మంచివాడు కూడా నశిస్తాడు; నిర్మలమైన నీరు మట్టితో కలిసినట్టు.

స భుఙ్క్తే సద్విజో భుఙ్క్తే సమశేషనిరూపణమ్ । తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన ద్విజః పూజ్యః ప్రయత్నతః ॥ ౧,౧౧౫.

బ్రాహ్మణుడు భోజనం చేసినప్పుడు, అన్నీ రకాల ఆహారం తిన్నట్టే అవుతుంది. అందుకే బ్రాహ్మణుడిని ఎంతో గౌరవంతో పూజించాలి.

తద్భుజ్యతే యద్ద్విజభుక్తశేషం స బుద్ధిమాన్యో న కరోతి పాపమ్ । తత్సౌహృదం యక్రియతే పరోక్షే దమ్భైర్వినా యః క్రియతే స ధర్మః ॥ ౧,౧౧౫.

బ్రాహ్మణుడు తిన్న ఆహారం మిగతాను తినేవాడు జ్ఞానవంతుడవుతాడు, పాపం చేయడు. మనస్ఫూర్తిగా, దొంగతనములేకుండా చేసే స్నేహమే నిజమైనది; మోసంలేని కార్యమే ధర్మం.

న సా సభా యత్ర న సన్తి వృద్ధాః వృద్ధా న తే యే న వదన్తి ధర్మమ్ । ధర్మః స నో యత్ర న సత్యమస్తి నైతత్సత్యం యచ్ఛలేనానువిద్ధమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

పెద్దలు లేని చోట సభ కాదు; ధర్మం చెప్పని వారు పెద్దలు కాదు; నిజం లేని చోట ధర్మం లేదు; మోసంతో కలిసినది నిజం కాదు.

బ్రాహ్మణోఽపి మనుష్యాణామాదిత్యశ్చైవ తేజసామ్ । శిరోఽపి సర్వగాత్రాణాం వ్రతానాం సత్యముత్తమమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

మనుషుల్లో బ్రాహ్మణుడు ముఖ్యుడు; వెలుగుల్లో సూర్యుడు ప్రథముడు; శరీరంలో తల ప్రధానమైనది; వ్రతాలలో సత్యమే ఉత్తమం.

తన్మఙ్గలం యత్ర మనః ప్రసన్నం తజ్జీవనం యన్న పరస్య సేవా । తదర్జితం యత్స్వజనేన భుక్తం తద్గర్జితం యత్సమరే రిపూణామ్ ॥ ౧,౧౧౫.

మనసు ప్రశాంతంగా ఉన్నదే శుభం; ఇతరులకు సేవ చేయకుండా జీవించడమే నిజమైన జీవితం; స్వజనులతో అనుభవించేది సంపద; శత్రువులను యుద్ధంలో గెలవడమే మహిమ.

సా స్త్రీయా న మదం కుర్యాత్స సుఖీ తృష్ణయోజ్ఝితః । తన్మిత్రం యత్ర విశ్వాసః పురుషః స జితేన్ద్రియః ॥ ౧,౧౧౫.

స్త్రీల వల్ల మత్తుకు లోనుకాని, తృష్ణను విడిచినవాడే సుఖంగా ఉంటాడు; విశ్వాసమున్నదే స్నేహం; ఇంద్రియాలను జయించినవాడే నిజమైన పురుషుడు.

తత్ర ముక్తాదరస్నేహో విలుప్తం యత్ర సౌహృదమ్ । తదేవ కేవలం శ్లఘ్యం యస్యాత్మా క్రియతే స్తుతౌ ॥ ౧,౧౧౫.

ముత్యాలు, బంగారంపై మమకారం లేకుండా, స్నేహం పోయిన చోటే నిజమైన ప్రశంస; తనను తానే ప్రశంసించుకునే స్థితి మాత్రమే గొప్పది.

నదీనామగ్నిహోత్రాణాం భారతస్య కలస్య చ । మూలాన్వేషో న కర్తవ్యో మూలాద్దోషో న హీయతే ॥ ౧,౧౧౫.

నదుల మూలం, అగ్నిహోత్రాల మూలం, భారత వంశ మూలం, కాలం యొక్క ఆదిని వెతకకూడదు; మూలాన్ని తెలుసుకున్నా లోపం తగ్గదు.

లవణజలాన్తా నద్యః స్త్రీభేదాన్తం చ మైథునమ్ । షైశున్యం జనవార్తాన్తం విత్తం దుః ఖత్రయాన్తకమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

నదులు ఉప్పు నీటిలో కలుస్తాయి; సాంగత్యం వేర్పాటుతో ముగుస్తుంది; యవ్వనం ముసలితనంతో ముగుస్తుంది; ధనం మూడు రకాల బాధలతో అంతమవుతుంది.

రాజ్యశ్రీర్బ్రహ్మశాపాన్తా పాపాన్తం బ్రహ్మవర్చసమ్ । ఆచాన్తం ఘోషవాసాన్తం కులస్యాన్తం స్త్రియా ప్రభో (భుః) ॥ ౧,౧౧౫.

రాజ్యసంపద బ్రాహ్మణుడి శాపంతో అంతమవుతుంది; పాపం బ్రాహ్మణ తేజంతో పోతుంది; ఆచారం శంఖనాదంతో ముగుస్తుంది; వంశానికి అంతం స్త్రీ వల్ల వస్తుంది, ప్రభూ.

సర్వే క్షయాన్తా నిలయాః పతనాన్తాః సముచ్ఛ్రయాః । సంయోగా విప్రయోగాన్తా మరణాన్తం హి జీవితమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

ప్రతి నివాసానికి క్షయం ఉంది; ఎత్తైనది పడిపోవడం తప్పదు; కలయిక వేర్పాటుతో ముగుస్తుంది; జీవితం మరణంతో ముగుస్తుంది.