గరుడపురాణమ్

మానో హి మూలమర్థస్య మానే సతి ధనేన కిమ్ । ప్రభ్రష్టమానదర్పస్య కిం ధనేన కిమాయుషా ॥ ౧,౧౧౫.

గౌరవమే ధనానికి మూలం. గౌరవం ఉంటే ధనంతో ఏమి చేయాలి? గౌరవం, గర్వం పోయినవారికి ధనం ఉన్నా, ఆయుష్షు ఉన్నా ప్రయోజనం లేదు.

అధమా ధనమిచ్ఛన్తి ధనమానౌ హి మధ్యమాః । ఉత్తమా మానమిచ్ఛన్తి మానో హి మహతాం ధనమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

చెడ్డవారు ధనాన్ని కోరుతారు, మధ్యస్థులు ధనం, గౌరవం రెండూ కోరుతారు, ఉత్తములు గౌరవాన్ని మాత్రమే కోరుతారు. ఎందుకంటే గొప్పవారికి గౌరవమే ధనం.

వనేఽపి సింహా న నమన్తి కం చ బుభు క్షితా మాంసనిరీక్షణం చ । ధనైర్విహీనాః సుకులేషు జాతా న నీచకర్మాణి సమారభన్తే ॥ ౧,౧౧౫.

అడవిలో ఉన్నా సింహాలు ఎవరికీ వంగవు, ఎవరి మాంసాన్ని తినవు, ఎవరి మాంసాన్ని చూడవు. మంచి కుటుంబంలో పుట్టినవారు ధనం లేకపోయినా, చెడు పనులు చేయరు.

నాభిషేకో న సంస్కారః సింహస్య క్రియతే వనే । నిత్యమూర్జితసత్త్వస్య స్వయమేవ మృగేన్ద్రతా ॥ ౧,౧౧౫.

అడవిలో సింహానికి అభిషేకం, శంఖార్తనం ఏదీ చేయరు. దాని సహజ శక్తితోనే అది జంతువుల రాజు అవుతుంది.

వణిక్ప్రమాదీ భృకశ్చ మానీ భిక్షుర్విలాసీ హ్యధనశ్చ కామీ । వరాఙ్గనా చాప్రియవాదినీ చ న తే చ కర్మాణి సమారభన్తే ॥ ౧,౧౧౫.

అజాగ్రత్త వ్యాపారి, మీసాలవాడు, గర్వంతో ఉన్న భిక్షువు, ధనం లేని కాముకుడు, అందమైన మహిళ, అసహ్యంగా మాట్లాడేవాడు— వీరు తమ పనులను సరిగా చేయరు.

దాతా దరిద్రః కృపణోర్ఽథయుక్తః పుత్త్రోఽవిధేయః కుజనస్య సేవా । పరోపకారేషు నరస్య మృత్యుః ప్రజాయతే దుశ్చరితాని పఞ్చ ॥ ౧,౧౧౫.

ధనం లేని దాత, ధనం ఉన్నా దానానికి ఇష్టపడని కంజుసు, మాట వినని కుమారుడు, చెడ్డవారిని సేవించడం, మంచి పనుల్లో మరణించడం— ఇవి మనిషికి ఐదు చెడు పనులు.

కాన్తావియోగః స్వజనాపమానం ఋణస్య శేషః కుజనస్య సేవా । దారిద్రయాభావాద్విముఖాశ్చ మిత్రా వినాగ్నినా పఞ్చ దహన్తి తీవ్రాః ॥ ౧,౧౧౫.

ప్రియమైనవారి విడిపోవడం, తనవాళ్ల చేత అవమానం, అప్పు మిగిలిపోవడం, చెడ్డవారిని సేవించడం, పేదరికం వల్ల స్నేహితులు దూరమవడం— ఇవి ఐదు, అగ్ని లేకపోయినా, హృదయాన్ని బాగా కాల్చేవి.

చిన్తాసహస్రేషు చ తేషు మధ్యే చిన్తాశ్చతస్రోఽప్యసిధారతుల్యాః । నీచాపమానం క్షుధితం కలత్రం భార్యా విరక్తా సహజోపరోధః ॥ ౧,౧౧౫.

వెయ్యి ఆందోళనల్లోనూ నాలుగు బాధలు పదునైన కత్తిలా ఉంటాయి: నీచుల అవమానం, ఆకలి, భార్య ప్రేమ లేకపోవడం, తనవాళ్ల అడ్డంకి.

వశ్యశ్చ పుర్త్రేర్ఽథ కరీ చ విద్యా అరోగితా సజ్జనసఙ్గతిశ్చ । ఇష్టా చ భార్యా వశవర్తినీ చ దుః ఖస్య మూలోద్ధరణాని పఞ్చ ॥ ౧,౧౧౫.

మాట వినే కుమారుడు, ధనం, విద్య, ఆరోగ్యం, మంచి వారి సాంగత్యం, ఇష్టమైన భార్య వినయంగా ఉండడం— ఇవే దుఃఖాన్ని తొలగించే ఐదు మూలాలు.

కురఙ్గమాతఙ్గపతఙ్గంభృగ మీనా హతాః పఞ్చబిరేవ పఞ్చ । ఏకః ప్రమాథీ స కథం న ఘాత్యో యః సేవతే పఞ్చభిరేవ పఞ్చ ॥ ౧,౧౧౫.

జింక, ఏనుగు, పుట్టగొడుగు, తేనెటీగ, చేప— వీటిలో ఒక్కోటి ఒక్కో దోషంతో నశించాయి. ఐదు దోషాలను కలిగి ఉన్నవాడు ఎలా బతకగలడు?

అధీరః కర్కశః స్తబ్ధః కుచేలః స్వయమాగతః । పఞ్చ విప్రా న పూజ్యన్తే బృహస్పతిసమా అపి ॥ ౧,౧౧౫.

అవిశ్రాంతుడు, కఠినుడు, అహంకారుడు, చీపురాయి వేసుకున్నవాడు, ఆహ్వానం లేకుండా వచ్చిన బ్రాహ్మణుడు—even if they are equal to బృహస్పతి— వీరు ఐదుగురూ గౌరవించబడరు.

ఆయుః కర్మ చ విత్తం చ విద్యా నిధనమేవ చ । పఞ్చైతాని వివిచ్యన్తే జాయమానస్య దేహినః ॥ ౧,౧౧౫.

ఆయుష్షు, కర్మ, ధనం, విద్య, మరణం— ఇవి ఐదూ మనిషి పుట్టినప్పుడు నిర్ణయించబడతాయి.

పర్వతారోహణే తోయే గోకులే దుష్టనిగ్రహే । పతితస్య సముత్థానే శస్తాః పఞ్చ (హ్యేతే) గుణాః స్మృతాః ॥ ౧,౧౧౫.

కొండ ఎక్కడంలో, నీటిని దాటి పోవడంలో, పశువులను కాపాడడంలో, దుష్టులను నియంత్రించడంలో, పడిపోయినవారిని లేపడంలో— ఇవి ఐదు మంచి లక్షణాలు.

అభ్రచ్ఛాయా ఖలే ప్రీతిః పరనారీషు సంగతిః । పఞ్చైతే హ్యస్థిరా భావా యౌవనాని ధనాని చ ॥ ౧,౧౧౫.

మెఘం నీడ, దుష్టుని ప్రేమ, పరస్త్రీతో సాంగత్యం, యవ్వనం, ధనం — ఇవన్నీ నిలకడలేని వాటే.

అస్థిరం జీవితం లోకే అస్థిరం ధనయౌవనమ్ । అస్థిరం పుత్త్రదారాద్యం ధర్మః కీర్తిర్యశః స్థిరమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

ఈ లోకంలో జీవితం, ధనం, యవ్వనం, పిల్లలు, భార్య, ఇతరులు — ఇవన్నీ స్థిరంగా ఉండవు. ధర్మం, కీర్తి, యశస్సు మాత్రమే నిలబడతాయి.

శత జీవితమత్యల్పం రాత్రిస్తస్యార్ధహారిణీ । వ్యాధిశోకజరాయాసైరర్ధం తదపి నిష్ఫలమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

నూరు సంవత్సరాల జీవితం కూడా చాలా తక్కువే. దానికి సగం రాత్రిలో పోతుంది. మిగతాది వ్యాధి, శోకం, వృద్ధాప్యం, అలసటతో పోతుంది. చివరికి అది కూడా వ్యర్థమే.

ఆయుర్వర్షశతం నృణాం పరిమితం రాత్రౌ తదర్ధం గతం తస్యార్ధస్థితకిఞ్చిదర్ధమధికం బాల్యస్య కాలే గతమ్ । కిఞ్చిద్వన్ధువియోగదుః ఖమరణైర్భూపాలసేవాగతం శేషం వారితరఙ్గగర్భచపలం మానేన కిం మానినామ్ ॥ ౧,౧౧౫.

మనుషుల ఆయుష్కాలం వంద సంవత్సరాలు అయినా, దానికి సగం రాత్రిలో పోతుంది. మిగిలినదిలో సగం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ బాల్యంలో పోతుంది. కొంత బంధువుల వियोगం, బాధ, మరణం, రాజులకు సేవలో పోతుంది. మిగిలినది నీటి అలల లాగా చంచలంగా ఉంటుంది. అలాంటి జీవితంలో గర్వించేదేముంది?

అహోరాత్రమయో లోకే జరారూపేణ సంచరేత్ । మృత్యుర్గ్రసతి భూతాని పవనం పన్నగో యథా ॥ ౧,౧౧౫.

పగలు రాత్రి తిరుగుతూ, ఈ లోకంలో వృద్ధాప్యం తన రూపంలో సంచరిస్తుంది. మరణం ప్రాణులను, పాము గాలిని మింగినట్టు మింగేస్తుంది.

గచ్ఛతస్తిష్ఠతో వాపి జాగ్రతః స్వపతో న చేత్ । సర్వసత్త్వహితార్థాయ పశోరివ విచేష్టితమ్ ॥ ౧,౧౧౫.

ఏదైనా చేయడంలో, నిలబడడంలో, మెలకువగా ఉన్నా, నిద్రలో ఉన్నా — అందరి మేలుకోసం కృషి చేయకపోతే, అతని జీవితం జంతువులదానికంటే వేరేం కాదు.

అహితహితవిచారశూన్యబుద్ధేః శ్రుతిసమయే బహుభిర్వితర్కితస్య । ఉదరభరణమాత్రతుష్టబుద్ధేః పురుషపశోశ్చ పశోశ్చ కో విశేషః ॥ ౧,౧౧౫.

ఏది మంచిదో, చెడ్డదో తేడా తెలియని, కడుపు నిండితే చాలు అనుకునే మనిషి జీవితం, జంతువు జీవితానికి తేడా ఏముంది?

శౌర్యే తపసి దానే చ యస్య న ప్రథితం యశః । విద్యాయామర్థలాభే వా మాతురుచ్చార ఏవ సః ॥ ౧,౧౧౫.

ధైర్యం, తపస్సు, దానం, విద్య, సంపాదన — వీటిలో ఏదీ లేని వాడి జీవితం, తల్లి విసర్జనతో సమానం.

యజ్జీవ్యతే క్షణమపి ప్రథితం మనుష్యైర్విజ్ఞానవిక్రమయశోభిరభగ్నమానైః । తన్నామ జీవితమితి ప్రవదన్తి తజ్జ్ఞాః కాకోఽపి జీవతి చిరం చ బలిం చ భుఙ్క్తే ॥ ౧,౧౧౫.

జ్ఞానం, పరాక్రమం, గౌరవం చెదరని మనుషులు ఒక్క క్షణం అయినా జీవిస్తే, అదే నిజమైన జీవితం అని పండితులు అంటారు. కాకి కూడా ఎక్కువకాలం బతికి, బలి తింటుంది.

కిం జీవితేన ధనమానవివర్జితేన మిత్రేణ కిం భవతి భీతిసశఙ్కితేన । సింహవ్రతం చరత గచ్ఛత మా విషాదం కాకోఽపి జీవతి చిరం చ బలిం చ భుఙ్క్తే ॥ ౧,౧౧౫.

ధనం లేకపోతే, గౌరవం లేకపోతే జీవితం వల్ల లాభం ఏమిటి? భయంతో, అనుమానంతో ఉన్న మిత్రుడు వల్ల ఉపయోగం ఏమిటి? సింహంలా ధైర్యంగా జీవించు, ముందుకు సాగు, నిరాశ పడవద్దు. కాకి కూడా ఎక్కువకాలం బతికి, బలి తింటుంది.

యో వాత్మనీహ న గురౌ న చ భృత్యవర్గే దీనే దయాం న కురుతే న చ మిత్రకార్యే । కిం తస్య జీవితఫలేనమనుష్యలోకే కాకోఽపి జీవతి చిరం చ బలిం చ భుఙ్క్తే ॥ ౧,౧౧౫.

తనపై, గురుపై, పనివారిపై, దరిద్రులపై, స్నేహితుల పనిలో దయ చూపని వాడికి ఈ లోకంలో జీవితం వల్ల ప్రయోజనం ఏముంది? కాకి కూడా ఎక్కువకాలం బతికి, బలి తింటుంది.

యస్య త్రివర్గశూన్యాని దినాన్యాయాన్తి యాన్తి చ । స లౌహకారభస్త్రేవ శ్వసన్నపి న జీవతి ॥ ౧,౧౧౫.

ధర్మం, అర్థం, కామం లేని రోజులు గడిపే వాడు, ఊపిరి పీల్చినా, మేడకారుడి కమ్మిలా జీవించడు.

స్వాధీనవృత్తేః సాఫల్యం న పరాధీనవర్తితా । యే పరాధీనకర్మాణో జీవన్తోఽపి చ తే మృతాః ॥ ౧,౧౧౫.

తన చేతిలో పని చేసేవాడికే విజయముంటుంది. ఇతరుల మీద ఆధారపడేవాళ్లు బతికినా, చనిపోయిన వారితో సమానం.

సు(స్వ) పూరా వై కాపురుషాః సు(స్వ) పూరో మూషికాఞ్జలిః । అసన్తుష్టః కాపురుషః స్వల్పకేనాపి తుష్యతి ॥ ౧,౧౧౫.

కిరాతుడు ఎప్పుడూ తిండితో నిండిపోతాడు, ఎలుక చేతిలో కొద్దిగా ధాన్యం ఉన్నట్టు. అయినా, కిరాతుడు కొంచెం దొరికినా సంతోషపడతాడు.

అభ్రచ్ఛాయా తృణాదగ్నిర్నోచసేవా పథో జలమ్ । వేశ్యారాగః ఖలే ప్రీతిః షడేతే బుద్వుదోపమాః ॥ ౧,౧౧౫.

మెఘం నీడ, పొలంలో మంట, మార్గంలో నీరు, వేశ్య ప్రేమ, దుష్టుని ప్రేమ — ఇవన్నీ బుడబుడల వంటివి.

వాచా విహితసార్థేన లోకో న చ సుఖాయతే । జీవితం మానమూలం హి మానే మ్లానే కుతః సుఖమ్? ॥ ౧,౧౧౫.

అర్థం లేని మాటలు వినిపించినా, లోకానికి ఆనందం కలగదు. జీవితం గౌరవంలోనే ఉంది. గౌరవం తగ్గితే, ఆనందం ఎక్కడుంటుంది?