మాత్రా స్వస్త్రా దుహిత్రా వా న వివిక్తాసనో వసేత్ । బలవానిన్ద్రియగ్రామో విద్వాంసమపి కర్షతి ॥ ౧,౧౧౪.
తల్లి, సోదరి, కుమార్తెతో ఒంటరిగా కూర్చోవద్దు. ఇంద్రియాలు ఎంత బలంగా ఉన్నాయో, అవి పండితుడిని కూడా తప్పుదోవ పట్టిస్తాయి.
విపరీతరతిః కామః స్వాయతేషు న విద్యతే । యథోపాయో వధో దణ్డస్తథైవ హ్యను వర్తతే ॥ ౧,౧౧౪.
తన సొంత భార్యలపై వ్యతిరేక ఆకర్షణ ఉండదు. ఏ విధంగా చర్య ఉంటే, అలాగే శిక్ష కూడా అనుసరిస్తుంది.
అపి కల్పానిలస్యైవ తురగస్య మహోదధేః । శక్యతే ప్రసరో బోద్ధుం న హ్యరక్తస్యే చతసః ॥ ౧,౧౧౪.
కాలగాలి, గుర్రం, మహాసముద్రం ప్రవాహాన్ని తెలుసుకోవచ్చు. కానీ ప్రేమ లేని మహిళ మనసు ఎలా ఉందో తెలుసుకోలేం.
క్షణో నాస్తి రహో నాస్తి న స్తి ప్రార్థయితా జనః । తేన శౌనక నారీణాం సతీత్వముపజాయతే ॥ ౧,౧౧౪.
ఒక్క క్షణం కూడా ఒంటరిగా ఉండదు, ఒంటరిగా ఉండే చోటు ఉండదు, కోరుకునే వారు ఉండరు. అందుకే, ఓ Shaunaka, స్త్రీలకు పతివ్రతా ధర్మం కలుగుతుంది.
ఏక వై సేవతే నిత్యమన్యశ్చేతపి రోచతే । పురుషాణామలాభేన నారీ చైవ పతివ్రతా ॥ ౧,౧౧౪.
పతివ్రత అయిన భార్య, ఇతరులు ఆకర్షణీయంగా కనిపించినా, ఎప్పుడూ తన భర్తకే సేవ చేయడం ఇష్టపడుతుంది. కానీ పురుషులకు, ఇతర స్త్రీలను పొందకపోవడం తప్పుగా పరిగణించబడదు.
జననీ యాని కురుతే రహస్యం మదనాతురా । సుతైస్తాని న చిన్త్యాని శీలవిప్రతిపత్తిభిః ॥ ౧,౧౧౪.
తల్లి కామవశంగా ఏదైనా రహస్యంగా చేసినా, మంచి స్వభావం ఉన్న కుమారులు వాటిని మనసులో పెట్టుకోకూడదు.
పరాధీనా నిద్రా పరదృదయకృత్యానుసరణం సదా హేలా హాస్యం నియతమపి శోకేన రహితమ్ । పణే న్యస్తః కాయో విటజనఖురైర్దారితగలో బహూత్కణ్ఠవృతిర్జగతి గణిక్రాయా బహుమతః ॥ ౧,౧౧౪.
ఇతరులపై ఆధారపడే నిద్ర, ఎప్పుడూ పరుల కోరికలకే లోబడటం, నిరంతరం హాస్యం చేయడం, లోపల బాధ లేకుండానే దుఃఖించడం, ధరకు శరీరాన్ని ఇచ్చిపెట్టడం, దుర్మార్గుల చేతిలో గాయపడటం, మెడలో ఎన్నో అలంకారాలు ధరించడం—ఇవన్నీ వేశ్యకు సమాజంలో ఎక్కువ విలువ కలిగినవే.
అగ్నిరాపః స్త్రియో మూర్ఖాః సర్పా రాజకులాని చ । నిత్యం పరోపసేవ్యాని సద్యః ప్రాణహరాణి షట్ ॥ ౧,౧౧౪.
అగ్ని, నీరు, స్త్రీలు, మూర్ఖులు, పాములు, రాజభవనాలు—ఈ ఆరు ఎప్పుడూ ఇతరుల సేవకు లోబడినవే, కానీ ఒక్కసారిగా ప్రాణాన్ని పోగొట్టగలవు.
కిం చిత్రం యది వేద (శబ్ద) శాస్త్రకుశలో విప్రో భవేత్పణ్డితః కిం చిత్రం యది దణ్డనీతికుశలో రాజా భవేద్ధార్మికః । కిం చిత్రం యది రూపయౌవనవతీ సాధ్వీ భవేత్కామినీ తచ్చిత్రం యది నిర్ధనోఽపి పురుషః పాపం న కుర్యాత్క్రచిత్ ॥ ౧,౧౧౪.
వేదాలు, శాస్త్రాలు నేర్చుకున్న బ్రాహ్మణుడు పండితుడవడంలో ఏమి ఆశ్చర్యం? పాలనలో నైపుణ్యం ఉన్న రాజు ధార్మికుడవడంలో ఏమి విచిత్రం? అందమైన యువతి సద్గుణవంతురాలై, కాముకురాలై ఉండడంలో ఏమి కొత్తది? కానీ, దరిద్రుడు ఎప్పుడూ పాపం చేయకుండా ఉండడం నిజంగా ఆశ్చర్యకరం.
నాత్మచ్ఛిద్రం పరే దద్యాద్విద్యాచ్ఛిద్రం పరస్య చ । గూహేత్కూర్మ ఇవాఙ్గాని పరభావఞ్చ లక్షయేత్ ॥ ౧,౧౧౪.
తన తప్పులను ఇతరులకు చెప్పకూడదు, ఇతరుల విద్యలోని లోపాలను కూడా బయటపెట్టకూడదు. తాబేలు తన అవయవాలను ఎలా దాచుకుంటుందో, అలాగే మనదైనదాన్ని దాచుకోవాలి, పరుల బలహీనతలను గమనించాలి.
పాతాలతలవా సిన్య ఉచ్చప్రాకారసంస్థితాః । యది నో చికురోద్భేదాల్లభ్యన్తే కైః స్త్రియో న హి ॥ ౧,౧౧౪.
స్త్రీలు పాతాళంలోనో, ఎత్తయిన గోడల వెనకనో ఉన్నా, కేశాలు లేకపోతే దొరకవు. అలా అయితే, ఎవరికి వారు అందుబాటులో లేరు?
సమధర్మా హి మర్మజ్ఞస్తీక్ష్ణః స్వజనకణ్టకః । న తథా బాధతే శత్రుః కృతవైరో బహిః స్థితః ॥ ౧,౧౧౪.
తనవారికి ముప్పుగా ఉండే, అంతర్లీన విషయాలు తెలిసిన, పదును గల వ్యక్తి, బయట శత్రువు కన్నా ఎక్కువ బాధ కలిగిస్తాడు.
స పణ్డితో యో హ్యనుఞ్జయేద్వై మిష్టేన బాలం వినియేన శిష్టమ్ । అర్థేన నారీం తపసా హి దేవాన్సర్వాంశ్చ లోకాంశ్చ సుసంగ్రహేణ ॥ ౧,౧౧౪.
బాలుడిని తీపితో, శిష్యుడిని క్రమశిక్షణతో, స్త్రీని ధనంతో, దేవతలను తపస్సుతో, అందరినీ మంచి ప్రవర్తనతో సంతుష్టిపరచగలవాడే నిజమైన పండితుడు.
ఛలేన మిత్రం కలుషేణ ధర్మం పరోపతాపేన సమృద్ధిభావనమ్ । సుఖేన విద్యాం పురుషేణ నారీం వాఞ్ఛన్తి వై యే న చ పణ్డితాస్తే ॥ ౧,౧౧౪.
మోసంతో మిత్రాన్ని, అపవిత్రతతో ధర్మాన్ని, పరులకు హాని చేసి సంపదను, సులభంగా విద్యను, బలవంతంగా స్త్రీని పొందాలనుకునేవారు జ్ఞానులు కారు.
ఫలార్థో ఫలినం వృక్షం యశ్ఛిన్ద్యాద్దుర్మతిర్నరః । నిష్ఫలం తస్య వై కార్యాం మహాదోషమవాప్నుయాత్ ॥ ౧,౧౧౪.
ఫలాల కోసం ఫలమిచ్చే చెట్టును కోసిన మూర్ఖుడు, చివరకు ఫలమేమీ పొందడు, పెద్ద తప్పు చేస్తాడు.
సధనో హి తపస్వీ చ దూరతో వై కృతశ్రమః । మద్యప స్త్రీ సతీత్యేవం విప్ర న శ్రద్దధామ్యహమ్ ॥ ౧,౧౧౪.
ధనికుడైన తపస్వి, దూరంగా ఉన్న కూలీ, మద్యపుడు, సతీస్వభావం గల స్త్రీ—ఓ బ్రాహ్మణా, వీటిని నేను నమ్మను.
న విశ్వసేదవిశ్వస్తే మిత్రస్యాపి న విశ్వసేత్ । కదాచిత్కుపితం మిత్రం సర్వం గుహ్యం ప్రకాశయేత్ ॥ ౧,౧౧౪.
నమ్మక లేని వారిని నమ్మకూడదు, స్నేహితుడిని కూడా పూర్తిగా నమ్మకూడదు. ఎందుకంటే, ఎప్పుడైనా కోపంగా ఉన్న స్నేహితుడు మన రహస్యాలన్నీ బయటపెడతాడు.
సర్వభూతేషు విశ్వాసః సర్వభూతేషు సాత్త్వికః । స్వబావమాత్మనా గూహేదేతత్సాధోర్హి లక్షణమ్ ॥ ౧,౧౧౪.
ప్రతి జీవిలో నమ్మకం, అందరితో మేలుగా ఉండడం—తన స్వభావాన్ని దాచుకోవడం, ఇవే సద్గుణి లక్షణాలు.
యస్మిన్కస్మిన్కృతే కార్యే కర్తారమనువర్తతే । సర్వథా వర్తమానోఽపి ధైర్యబుద్ధిన్తు కారయేత్ ॥ ౧,౧౧౪.
ఏ పని చేసినా, ఆ పని చేసే వాడిని అనుసరించాలి. అయినా, ఎలాంటి పరిస్థితిలోనైనా ధైర్యంగా, జ్ఞానంతో వ్యవహరించాలి.
వృద్ధాః స్త్రియో నవం మద్యం శుష్కం మాంసం త్రిమూలకమ్ । రాత్రౌ దధి దివా స్వప్నం విద్వాన్షట్పరివర్జయేత్ ॥ ౧,౧౧౪.
వృద్ధ స్త్రీలు, కొత్త మద్యం, పొడి మాంసం, మూడు రకాల మూలాలు, రాత్రిపూట పెరుగు, పగలు నిద్ర—వివేకి వీటన్నింటినీ దూరంగా ఉంచాలి.
విషం గోష్ఠీ దరిద్రస్య వృద్ధస్య తరుణీ విషమ్ । విషం కుశిక్షితా విద్యా అజీర్ణే భోజనం విషమ్ ॥ ౧,౧౧౪.
పేదవాడి సభ విషం, వృద్ధునికి యువతి విషం, గడ్డి మీద నేర్చుకున్న విద్య విషం, అజీర్ణంలో భోజనం విషమే.
ప్రియం గానమకుణ్ఠస్య నీచస్యోచ్చాసనం ప్రియమ్ । ప్రియం దానం దరిద్రస్య భూనశ్చతరుణీ ప్రియా ॥ ౧,౧౧౪.
గొంతు బాగున్నవాడికి పాట ప్రియం, నీచుడికి ఉన్నత ఆసనం ప్రియం, పేదవాడికి దానం ప్రియం, భూమికి యువతి ప్రియం.
అత్యమ్బుపానం కఠినాశనఞ్చ ధాతుక్షయోవేగవిధారణఞ్చ । దివాశయో జాగరణఞ్చ రాత్రౌ షడ్భిర్నరాణాం నివసన్తి రోగాః ॥ ౧,౧౧౪.
నీరు ఎక్కువగా తాగడం, గట్టి పదార్థాలు తినడం, శరీరంలోని ధాతువులు తగ్గిపోవడం, సహజ వికారాలను ఆపుకోవడం, పగలు నిద్రపోవడం, రాత్రి మేల్కొని ఉండడం — ఈ ఆరు వల్ల మనుషులలో వ్యాధులు నివసిస్తాయి.
బాలాతపశ్చాప్యతిమైథునఞ్చ శ్మశానధూమః కరతాపనఞ్చ । రజస్వలావత్క్రనిరీక్షణఞ్చ సుదీర్ఘమాయుర్నను కర్షయేచ్చ ॥ ౧,౧౧౪.
పొద్దుపొడిచే వేళలో ఎండలో ఉండడం, అతిగా సుఖాసక్తి, శ్మశానంలో పొగను పీల్చడం, చేతులను మంటపై వేడిగా చేసుకోవడం, రజస్వల స్త్రీలను చూడడం — ఇవన్నీ కలిసివచ్చినప్పుడు దీర్ఘాయువును తగ్గిస్తాయి.
శుష్కం మాంసం స్త్రియో వృద్ధా బాలార్కస్తరుణం దధి । ప్రభాతే మైథునం నిద్రా సద్యః ప్రాణహరాణి షట్ ॥ ౧,౧౧౪.
ఎండిన మాంసం, వృద్ధ స్త్రీలు, ఉదయపు ఎండ, తాజా పెరుగు, తెల్లవారుఝామున మైథునం, నిద్ర — ఈ ఆరు జీవాన్ని త్వరగా తీసుకుపోతాయి.
సద్యః పక్రఘృతం ద్రాక్షా బాలా స్త్రీ క్షీరభోజనమ్ । ఉష్ణోదకం తరుచ్ఛాయా సద్యః ప్రాణహరాణి షట్ ॥ ౧,౧౧౪.
తాజాగా మరిగించిన నెయ్యి, ద్రాక్షపండ్లు, యువతి స్త్రీలు, పాలతో చేసిన పదార్థాలు, వేడి నీరు, చెట్టు నీడ — ఇవి కూడా జీవాన్ని త్వరగా హరిస్తాయి.
కూపాదకం వటచ్ఛాయా నారీణాఞ్చ పయోధరః । శీతకాలే భవేదుష్ణముష్ణకాలే చ శీతలమ్ ॥ ౧,౧౧౪.
బావిలోని నీరు, మర్రిచెట్టు నీడ, స్త్రీల వక్షోజాలు — ఇవన్నీ చలికాలంలో వేడిగా, వేసవిలో చల్లగా ఉంటాయి.
త్రయో బలకరాః సద్యో బాలాభ్యఙ్గసుభోజనమ్ । త్రయో బలహరాః సద్యో హ్యధ్వా వే మైథునం జ్వరః ॥ ౧,౧౧౪.
పిల్లలకు నూనెతో మర్దనం, మంచి భోజనం, విశ్రాంతి — ఇవి శక్తిని వెంటనే ఇస్తాయి. ప్రయాణం, మైథునం, జ్వరం — ఇవి శక్తిని వెంటనే తగ్గిస్తాయి.
శుష్కం మాంసం పయో నిత్యం భార్యామిత్రైః సహైవ తు । న భాక్తవ్యం నృపైః సార్ధం వియోగం కురుతే క్షణాత్ ॥ ౧,౧౧౪.
ఎండిన మాంసం, పాలు, భార్యలతో లేదా శత్రువులతో ఎప్పుడూ కలసి ఉండడం — ఇవి రాజులతో కలిసి తీసుకోకూడదు; వెంటనే విడిపోవడానికి కారణమవుతాయి.
కుచేలిన దన్తమలోపధారిణం బహ్వాశినం నిష్ఠురవాక్యభాషిణమ్ । సూర్యోదయే హ్యస్తమయేఽపి శాయినం విముఞ్చతి శ్రీరపి చక్రపాణినమ్ ॥ ౧,౧౧౪.
మురికి బట్టలు వేసుకునే వాడు, పళ్లను శుభ్రం చేసుకోని వాడు, ఎక్కువగా తినేవాడు, కఠినంగా మాట్లాడేవాడు, సూర్యోదయం లేదా సూర్యాస్తమయం సమయంలో నిద్రపోయేవాడు — వీరిని లక్ష్మీదేవి, చక్రపాణి అయినా వదిలిపెడుతుంది.