గరుడపురాణమ్

మూల్యరూపపరీక్షాకృద్భవే ద్రత్నపరీక్షకః । బలాబలపరిజ్ఞాతా సేనాధ్యక్షో విధీయతే ॥ ౧,౧౧౨.

ధనానికి విలువ, రూపాన్ని పరీక్షించడంలో నిపుణుడు రత్నపరిశోధకుడు. బలాబలాలను తెలిసినవాడు సేనాధిపతి అవుతాడు.

ఇఙ్గితాకారతత్త్వజ్ఞో బలవాన్ ప్రియదర్శనః । అప్రమాదీ ప్రమాథీ చ ప్రతీహారః స ఉచ్యతే ॥ ౧,౧౧౨.

మనోభావాలు, ముఖచాయలు తెలుసుకునేవాడు, బలవంతుడు, అందంగా ఉండేవాడు, అప్రమత్తంగా, చురుకుగా ఉండేవాడు ద్వారపాలకుడు.

మేధావీ వాక్పటుః ప్రాజ్ఞః సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః । సర్వశాస్త్రసమాలోకీ హ్యేష సాధుః స లేఖకః ॥ ౧,౧౧౨.

తెలివైనవాడు, మాటలో నైపుణ్యమున్నవాడు, జ్ఞానవంతుడు, సత్యవాది, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, అన్ని శాస్త్రాలను తెలిసినవాడు మంచి లేఖకుడు.

బుద్ధిమాన్మతిమాంశ్చైవ పరచిత్తోపలక్షకః । క్రూరో యథోక్తవాదీ చ ఏష దూతో విధీయతే ॥ ౧,౧౧౨.

తెలివైనవాడు, విచక్షణ గలవాడు, ఇతరుల మనసు తెలుసుకునే వాడు, కొంచెం కఠినంగా ఉండేవాడు, చెప్పినట్లే మాట్లాడేవాడు — ఇలాంటి వాడిని దూతగా నియమిస్తారు.

సమస్తస్మృతిశాస్త్రజ్ఞః పణ్డితోఽథ జితేన్ద్రియః । శౌర్యవీర్యగుణోపేతో ధర్మాధ్యక్షో విధీయతే ॥ ౧,౧౧౨.

అన్ని స్మృతి, శాస్త్రాలు తెలిసినవాడు, పండితుడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, ధైర్యం, శక్తి, మంచితనంతో ఉన్నవాడు — ఇతడిని ధర్మాధికారి అంటారు.

పితృపైతామహో దక్షః శాస్త్రజ్ఞః సత్యవాచకః । శుచిశ్చ కఠినశ్చైవ సూపకారః స ఉచ్యతే ॥ ౧,౧౧౨.

తండ్రి, తాతల నుంచి నేర్చుకున్న నైపుణ్యం ఉన్నవాడు, శాస్త్రజ్ఞుడు, నిజం మాట్లాడేవాడు, పరిశుద్ధుడు, కఠినంగా ఉండేవాడు — ఇతడిని వంటవాడు అంటారు.

ఆయుర్వేదకృతాభ్యాసః సర్వేషాం ప్రియదర్శనః । ఆయుః శీలగుణోపేతో వైద్య ఏవ విధీయతే ॥ ౧,౧౧౨.

ఆయుర్వేదంలో నైపుణ్యం కలవాడు, అందరికీ ఇష్టమైనవాడు, దీర్ఘాయువు, మంచి స్వభావం, మంచితనంతో ఉన్నవాడు — ఇతడిని వైద్యుడు అంటారు.

వేదవేదాఙ్గతత్త్వజ్ఞో జపహమపరాయణః । ఆశీర్వాదపరో నిత్యమేష రాజపురోహిత ॥ ౧,౧౧౨.

వేదాలు, వేదాంగాల సారాంశం తెలిసినవాడు, జపం, హవనం చేయడంలో నిష్ట గలవాడు, ఎప్పుడూ ఆశీర్వాదాల కోసం ఉండేవాడు — ఇతడే రాజపురోహితుడు.

లేఖకః పాఠకశ్చైవ గణకః ప్రతిరోధకః । ఆలస్యయుక్తశ్చైద్రాజా కర్మ సంవర్జయేత్సదా ॥ ౧,౧౧౨.

ఎవరైనా రచయిత, పాఠకుడు, లెక్కలు వేసేవాడు, ఎదురు చెప్పేవాడు, ఆలస్యంగా పనిచేసేవాడు — ఇలాంటి సేవకులను రాజు ఎప్పుడూ దూరంగా ఉంచాలి.

ద్విజిహ్వముద్వేగకరం క్రూరమేకాన్తదారుణమ్ । ఖలస్యాహేశ్చ వదనమపకారాయ కేవలమ్ ॥ ౧,౧౧౨.

రెండు నాలుకలతో, కలహం కలిగించే, అత్యంత క్రూరంగా, పూర్తిగా కఠినంగా మాట్లాడే వాడి మాటలు నిర్దోషులకు కేవలం హాని కలిగించడానికే ఉంటాయి.

దుర్జనః పరిహర్తవ్యో విద్యయాలఙ్కృతోఽపిసన్ । మణినా భూషితః సర్పః కిమసౌ న భయఙ్కరః ॥ ౧,౧౧౨.

చదువు ఉన్నా, చెడ్డవాడిని తప్పక దూరంగా ఉంచాలి. రత్నం ధరించిన పాము కూడా భయంకరమే కదా!

అకారణవిష్కృతకోపధారిణః ఖలాద్భయం కస్య న నామ జాయతే । విషం మహాహేర్విషమస్య దుర్వచః సదుః సహం సన్నిపతేత్సదా ముఖే ॥ ౧,౧౧౨.

ఏ కారణం లేకుండా కోపపడే దుష్టుడిని ఎవరు భయపడరని చెప్పగలరు? పెద్ద పాములోని విషం, అలాంటి వాడి దుర్మార్గ మాటలు ఎప్పుడూ కలిసే ఉంటాయి.

తుల్యార్థం తుల్యసామర్థ్యం మర్మజ్ఞం వ్యవసాయినమ్ । అర్ధరాజ్యహరం భృత్యం యో హన్యాత్స న హన్యతే ॥ ౧,౧౧౨.

ధనం, సామర్థ్యం, రహస్యాలు తెలుసుకోవడం, పట్టుదల — ఇవన్నీ సమానంగా ఉండి, రాజ్యం అర భాగాన్ని తీసుకునే సేవకుడిని చంపినవాడిని ఎవరూ హతమార్చరు.

శూరత్వయుక్తా మృదుమన్దవాక్యా జితేన్ద్రియాః సత్యపరాక్రమాశ్చ । ప్రాగేవ పశ్చాద్విపరీ తరుపా యే తే తు భృత్యా న హితా భవన్తి ॥ ౧,౧౧౨.

ధైర్యంగా ఉండి, మృదువుగా, నెమ్మదిగా మాట్లాడే వారు, ఇంద్రియాలను జయించినవారు, నిజమైన పరాక్రమం కలవారు — మొదట ఒకలా, తరువాత మరోలా మారిపోతే, అలాంటి సేవకులు ఉపయోగపడరు.

నిరాలస్యాః సుసన్తుష్టాః ప్రతిబోధకాః । సుఖదుః ఖసమా ధీరా భృత్యా లోకేషు దుర్లభాః ॥ ౧,౧౧౨.

ఆలస్యం లేని వారు, సంతృప్తిగా ఉండేవారు, అప్రమత్తంగా ఉండేవారు, సుఖదుఃఖాల్లో సహనంగా ఉండేవారు, ధైర్యంగా ఉండేవారు — ఇలాంటి సేవకులు లోకంలో అరుదు.

క్షాన్తిస్తయవిహీనశ్చ క్రూరబుద్ధిశ్చ నిన్దకః । దామ్భికః కపటీ చైవ శఠశ్చ స్పృహయాన్వితః । అశక్తో భయభీతశ్చ రాజ్ఞా త్యక్తవ్య ఏవ సః ॥ ౧,౧౧౨.

క్షమ, లజ్జ లేని వాడు, క్రూరమైన మనసు గలవాడు, నిందించేవాడు, మాయగాడు, ద్వేషపూరితుడు, కపటుడు, లోభి, అసమర్థుడు, భయపడేవాడు — ఇలాంటి వాడిని రాజు తప్పక వదిలేయాలి.

సుసన్ధానాని చాస్త్రాణి శస్త్రాణి వివిధాని చ । దుర్గే ప్రవేశితవ్యాని తతః శత్రుం నిపాతయేత్ ॥ ౧,౧౧౨.

బాగా సిద్ధం చేసిన ఆయుధాలు, వివిధ రకాల ఆయుధాలను కోటలో చేర్చాలి. తరువాత శత్రువును సంహరించాలి.

షణ్మాసమథ వర్షం వా సన్ధిం కుర్యాన్నరాధిపః । పశ్యన్సఞ్చితమాత్మానం పునః శత్రుం నిపాతయేత్ ॥ ౧,౧౧౨.

ఆరు నెలలు లేదా ఒక సంవత్సరం ఒప్పందం చేసుకుని, తనను తాను జాగ్రత్తగా చూసుకుంటూ, తరువాత మళ్లీ శత్రువును సంహరించాలి.

మూర్ఖాన్నియోజయేద్యస్తు త్రయోఽప్యేతే మహీపతేః । అయశశ్చార్థనాశశ్చ నరకే చైవ పాతనమ్ ॥ ౧,౧౧౨.

మూడు రకాల మూర్ఖులను ఎవరు రాజుకు నియమిస్తే, అతడికి అపఖ్యాతి, ధనం నష్టం, నరకంలో పతనం కలుగుతాయి.

యత్కిఞ్చిత్కురుతే కర్మ శుభం వా యాది వాశుభమ్ । తేన స్మ వర్ధతే రాజా సూక్ష్మతో భృత్యకార్యతః ॥ ౧,౧౧౨.

సేవకుడు ఏ పని చేసినా, అది మంచిదైనా, చెడ్డదైనా, దాని ప్రభావం రాజుపై కూడా ఉంటుంది, చిన్న విషయాల్లోనూ.

తస్మాద్భూమీశ్వరః ప్రాజ్ఞం ధర్మకామార్థసాధనే । నియోజ యేద్ధిసతతం గోబ్రాహ్మణహితాయ వై ॥ ౧,౧౧౨.

అందువల్ల భూమిపతి ఎప్పుడూ ధర్మం, కామం, అర్థ సాధనలో నైపుణ్యం ఉన్న జ్ఞానిని, గోవు, బ్రాహ్మణుల మేలుకోసం నియమించాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౧౩ సూత ఉవాచ । గుణవన్తం నియుఞ్జీత గుణహీనం వివర్జయేత్ । పణ్డితస్య గుణాః సర్వే మూర్వే దోషాశ్చ కేవలాః ॥ ౧,౧౧౩.

సూతుడు ఇలా అన్నాడు — మంచి లక్షణాలు ఉన్నవారిని పనికి పెట్టుకోవాలి; మంచి లక్షణాలు లేనివారిని దూరంగా ఉంచాలి. జ్ఞానులు అన్నీ మంచితనాన్ని కలిగి ఉంటారు, అజ్ఞానుల్లో మాత్రం తప్పులే ఎక్కువ.

సద్భిరాసీత సతతం సద్భిః కుర్వీత సఙ్గతిమ్ । సద్భిర్వివాదం మైత్రీఞ్చ నాసద్భిః కిఞ్చిదాచరేత్ ॥ ౧,౧౧౩.

మనిషి ఎప్పుడూ మంచివాళ్లతోనే ఉండాలి, వాళ్లతోనే స్నేహం చేసుకోవాలి, వాళ్లతోనే సంభాషణ జరిపించాలి. చెడ్డవాళ్లతో ఏ పని చేయకూడదు.

పణ్డితైశ్చ విర్నాతైశ్చ ధర్మశైః సత్యవాదిభిః । బన్ధ్స్థోఽపి తిష్ఠేచ్చ న తు రాజ్యే ఖలైః సహ ॥ ౧,౧౧౩.

పండితులు, జ్ఞానులు, ధర్మాన్ని పాటించే వారు, నిజం మాట్లాడేవాళ్లతోనే మనిషి ఉండాలి. అధికారంలో ఉన్న చెడ్డవాళ్లతో మాత్రం ఎప్పుడూ కలిసి ఉండకూడదు.

సావశేషాణి కార్యాణి కువత్రర్థే యుజ్యతే । తస్మాత్సర్వాణి కార్యాణి సావశేషాణి కారయేత్ ॥ ౧,౧౧౩.

పూర్తిగా మిగిలిపోయే పనులు చిన్న అవసరాలకు మాత్రమే పనికొస్తాయి. అందుకే, ప్రతి పని కొంత మిగిలేలా చేయాలి.

మధుహేవ దుహేత్సారం కుసుమఞ్చ న ఘాతయేత్ । వత్సాపేక్షీ దుహేత్క్షీరం భూమిం గాఞ్చైవ పార్థిపః ॥ ౧,౧౧౩.

తేనెను తీయడంలో పువ్వును నాశనం చేయరు, ఆవు పాలను దోయడంలో దూడను దృష్టిలో ఉంచుతారు. అలాగే, రాజు భూమి, పశువుల నుంచి కూడా జాగ్రత్తగా మాత్రమే తీసుకోవాలి.

యథాక్రమేణ పుష్పేభ్యశ్చినుతే మధు షట్పదః । తథా విత్తము పాదాయ రాజా కుర్వీత సఞ్చయమ్ ॥ ౧,౧౧౩.

తేనెటీగ పువ్వుల నుంచి తేనెను క్రమంగా ఎలా సేకరిస్తుందో, రాజు కూడా ధనాన్ని నెమ్మదిగా, క్రమంగా కూడబెట్టాలి.

వల్మీకం మధుజాలఞ్చ శుక్లణ్క్షే తు చన్ద్రమాః । రాజద్రవ్యఞ్చ భైక్ష్యఞ్చ స్తోకంస్తోకం ప్రవర్ధతే ॥ ౧,౧౧౩.

చీమ గుట్ట, తేనెచెట్టు, పెరుగుతున్న చంద్రుడు, రాజు సంపద, భిక్ష—all ఇవన్నీ కొంచెం కొంచెంగా పెరుగుతాయి.

అర్జితస్య క్షయం దృష్టా సంప్రదత్తస్య సఞ్చయమ్ । అవన్ధ్యం దివసం కుర్యాద్దానధ్యయనకర్మసు ॥ ౧,౧౧౩.

స్వంతంగా సంపాదించినదానికి తగ్గిపోవడం కనిపిస్తుంది, ఇచ్చినదానికి పెరుగుదల కనిపిస్తుంది. ప్రతిరోజూ దానం, పఠనం, కర్తవ్యాలలో ఫలదాయకంగా గడపాలి.