గరుడపురాణమ్

చాపలాద్వారయేద్దృష్టిం మిథ్యావాక్యఞ్చ వారయేత్ । మానవే శ్రోత్రియే చైవ భృత్యవర్గే సదైవ హి ॥ ౧,౧౧౧.

అవినీతిగా చూపు పెట్టకూడదు, అబద్ధం మాట్లాడకూడదు. మానవులకు, బ్రాహ్మణులకు, సేవకులకు ఎప్పుడూ నిజాయితీగా ఉండాలి.

లీలాం కరోతి యో రాజా భృత్యస్వజనగర్వితః । శాసనే సర్వదా క్షిప్రం రిపుభిః పరిభూయతే ॥ ౧,౧౧౧.

తన సేవకులు, బంధువులపై గర్వంతో రాజ్యాన్ని ఆటగా తీసుకునే రాజు, శత్రువుల చేత త్వరగా ఓడిపోతాడు.

హుఙ్కారే భృకుటీం నైవ సదా కుర్వీత పార్థివః । వినా దోషేణ యో భృత్యాన్రాజాధమణ శాస్తి చ । లీలాసుఖాని భోగ్యాని త్యజేదిహ మహీపతిః ॥ ౧,౧౧౧.

రాజు మాటల్లో కోపాన్ని, చిరునవ్వును చూపకూడదు. తప్పు లేకుండా సేవకులను శిక్షించే వాడు చెడ్డ రాజు. అలసత్వపు సుఖాలను రాజు వదిలేయాలి.

సుఖప్రవృత్తైః సాధ్యన్తై శత్రవో విగ్రహే స్థితైః ॥ ౧,౧౧౧.

సుఖంలో, విజయంలో ఉన్నవారు, యుద్ధంలో ఉన్న శత్రువులను జయించాలి.

ఉద్యోగః సాహసంధైర్యం బుద్ధిః శక్తిః పరాక్రమః । షడ్విధో యస్య ఉత్సాహస్తస్య దేవోఽపి శఙ్కతే ॥ ౧,౧౧౧.

ఉత్సాహం, ధైర్యం, తెలివి, బలం, పరాక్రమం కలవాడిని దేవతలే కూడా భయపడతారు.

ఉద్యోగేన కృతే కార్యే సిద్ధర్యస్య న విద్యతే । దైవం తస్య ప్రమాణం హి కర్తవ్యం పౌరుషం సదా ॥ ౧,౧౧౧.

శ్రమతో పని చేసినా విజయము రాకపోతే అది విధి. అయినా మనుష్యుడు ఎప్పుడూ కృషి చేయాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౧౨ సూత ఉవాచ । భృత్యా బహువిధా జ్ఞేయా ఉత్తమాధమమధ్యమాః । నియోక్తవ్యా యథార్హేషు త్రివిధేష్వేవ కర్మసు ॥ ౧,౧౧౨.

సూతుడు ఇలా అన్నాడు: సేవకులు అనేకరకాలు. ఉత్తములు, మధ్యములు, అధములు. వీరి యోగ్యతను బట్టి పనులను అప్పగించాలి.

భృత్యే పరిక్షణం వక్ష్యే యస్యయస్య హి యో గుణః । తమిమం సంప్రవక్ష్యామి యే యథాకథితం కిల ॥ ౧,౧౧౨.

ప్రతి సేవకుని లక్షణాలను, పరీక్షను నేను వివరంగా చెప్పబోతున్నాను. ఇవి ఎలా చెప్పబడాయో ఇప్పుడు వివరిస్తాను.

యథా చతుర్భిః కనకం పరీక్ష్యతే నిఘర్షణచ్ఛేదనతాపతాడనైః । తథా చతుర్భిర్భృతకం పరీక్షయేద్వతేన శీలేన కలేన కర్మణా ॥ ౧,౧౧౨.

బంగారాన్ని రుద్దడం, కోయడం, వేడి పెట్టడం, కొట్టడం ద్వారా పరీక్షించినట్లే, సేవకుని నడవడి, స్వభావం, కాలం, పనిని బట్టి పరీక్షించాలి.

కులశీలగుణోపేతః సత్యధర్మపరాయణః । రూపవాన్సుప్రసన్నశ్చ కోశాధ్యక్షో విధీయతే ॥ ౧,౧౧౨.

ఉత్తమ వంశం, మంచి స్వభావం, సద్గుణాలు, సత్యధర్మంలో స్థిరుడు, అందంగా, ఆనందంగా ఉండేవాడు కోశాధికారి అవ్వగలడు.

మూల్యరూపపరీక్షాకృద్భవే ద్రత్నపరీక్షకః । బలాబలపరిజ్ఞాతా సేనాధ్యక్షో విధీయతే ॥ ౧,౧౧౨.

ధనానికి విలువ, రూపాన్ని పరీక్షించడంలో నిపుణుడు రత్నపరిశోధకుడు. బలాబలాలను తెలిసినవాడు సేనాధిపతి అవుతాడు.

ఇఙ్గితాకారతత్త్వజ్ఞో బలవాన్ ప్రియదర్శనః । అప్రమాదీ ప్రమాథీ చ ప్రతీహారః స ఉచ్యతే ॥ ౧,౧౧౨.

మనోభావాలు, ముఖచాయలు తెలుసుకునేవాడు, బలవంతుడు, అందంగా ఉండేవాడు, అప్రమత్తంగా, చురుకుగా ఉండేవాడు ద్వారపాలకుడు.

మేధావీ వాక్పటుః ప్రాజ్ఞః సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః । సర్వశాస్త్రసమాలోకీ హ్యేష సాధుః స లేఖకః ॥ ౧,౧౧౨.

తెలివైనవాడు, మాటలో నైపుణ్యమున్నవాడు, జ్ఞానవంతుడు, సత్యవాది, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, అన్ని శాస్త్రాలను తెలిసినవాడు మంచి లేఖకుడు.

బుద్ధిమాన్మతిమాంశ్చైవ పరచిత్తోపలక్షకః । క్రూరో యథోక్తవాదీ చ ఏష దూతో విధీయతే ॥ ౧,౧౧౨.

తెలివైనవాడు, విచక్షణ గలవాడు, ఇతరుల మనసు తెలుసుకునే వాడు, కొంచెం కఠినంగా ఉండేవాడు, చెప్పినట్లే మాట్లాడేవాడు — ఇలాంటి వాడిని దూతగా నియమిస్తారు.

సమస్తస్మృతిశాస్త్రజ్ఞః పణ్డితోఽథ జితేన్ద్రియః । శౌర్యవీర్యగుణోపేతో ధర్మాధ్యక్షో విధీయతే ॥ ౧,౧౧౨.

అన్ని స్మృతి, శాస్త్రాలు తెలిసినవాడు, పండితుడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, ధైర్యం, శక్తి, మంచితనంతో ఉన్నవాడు — ఇతడిని ధర్మాధికారి అంటారు.

పితృపైతామహో దక్షః శాస్త్రజ్ఞః సత్యవాచకః । శుచిశ్చ కఠినశ్చైవ సూపకారః స ఉచ్యతే ॥ ౧,౧౧౨.

తండ్రి, తాతల నుంచి నేర్చుకున్న నైపుణ్యం ఉన్నవాడు, శాస్త్రజ్ఞుడు, నిజం మాట్లాడేవాడు, పరిశుద్ధుడు, కఠినంగా ఉండేవాడు — ఇతడిని వంటవాడు అంటారు.

ఆయుర్వేదకృతాభ్యాసః సర్వేషాం ప్రియదర్శనః । ఆయుః శీలగుణోపేతో వైద్య ఏవ విధీయతే ॥ ౧,౧౧౨.

ఆయుర్వేదంలో నైపుణ్యం కలవాడు, అందరికీ ఇష్టమైనవాడు, దీర్ఘాయువు, మంచి స్వభావం, మంచితనంతో ఉన్నవాడు — ఇతడిని వైద్యుడు అంటారు.

వేదవేదాఙ్గతత్త్వజ్ఞో జపహమపరాయణః । ఆశీర్వాదపరో నిత్యమేష రాజపురోహిత ॥ ౧,౧౧౨.

వేదాలు, వేదాంగాల సారాంశం తెలిసినవాడు, జపం, హవనం చేయడంలో నిష్ట గలవాడు, ఎప్పుడూ ఆశీర్వాదాల కోసం ఉండేవాడు — ఇతడే రాజపురోహితుడు.

లేఖకః పాఠకశ్చైవ గణకః ప్రతిరోధకః । ఆలస్యయుక్తశ్చైద్రాజా కర్మ సంవర్జయేత్సదా ॥ ౧,౧౧౨.

ఎవరైనా రచయిత, పాఠకుడు, లెక్కలు వేసేవాడు, ఎదురు చెప్పేవాడు, ఆలస్యంగా పనిచేసేవాడు — ఇలాంటి సేవకులను రాజు ఎప్పుడూ దూరంగా ఉంచాలి.

ద్విజిహ్వముద్వేగకరం క్రూరమేకాన్తదారుణమ్ । ఖలస్యాహేశ్చ వదనమపకారాయ కేవలమ్ ॥ ౧,౧౧౨.

రెండు నాలుకలతో, కలహం కలిగించే, అత్యంత క్రూరంగా, పూర్తిగా కఠినంగా మాట్లాడే వాడి మాటలు నిర్దోషులకు కేవలం హాని కలిగించడానికే ఉంటాయి.

దుర్జనః పరిహర్తవ్యో విద్యయాలఙ్కృతోఽపిసన్ । మణినా భూషితః సర్పః కిమసౌ న భయఙ్కరః ॥ ౧,౧౧౨.

చదువు ఉన్నా, చెడ్డవాడిని తప్పక దూరంగా ఉంచాలి. రత్నం ధరించిన పాము కూడా భయంకరమే కదా!

అకారణవిష్కృతకోపధారిణః ఖలాద్భయం కస్య న నామ జాయతే । విషం మహాహేర్విషమస్య దుర్వచః సదుః సహం సన్నిపతేత్సదా ముఖే ॥ ౧,౧౧౨.

ఏ కారణం లేకుండా కోపపడే దుష్టుడిని ఎవరు భయపడరని చెప్పగలరు? పెద్ద పాములోని విషం, అలాంటి వాడి దుర్మార్గ మాటలు ఎప్పుడూ కలిసే ఉంటాయి.

తుల్యార్థం తుల్యసామర్థ్యం మర్మజ్ఞం వ్యవసాయినమ్ । అర్ధరాజ్యహరం భృత్యం యో హన్యాత్స న హన్యతే ॥ ౧,౧౧౨.

ధనం, సామర్థ్యం, రహస్యాలు తెలుసుకోవడం, పట్టుదల — ఇవన్నీ సమానంగా ఉండి, రాజ్యం అర భాగాన్ని తీసుకునే సేవకుడిని చంపినవాడిని ఎవరూ హతమార్చరు.

శూరత్వయుక్తా మృదుమన్దవాక్యా జితేన్ద్రియాః సత్యపరాక్రమాశ్చ । ప్రాగేవ పశ్చాద్విపరీ తరుపా యే తే తు భృత్యా న హితా భవన్తి ॥ ౧,౧౧౨.

ధైర్యంగా ఉండి, మృదువుగా, నెమ్మదిగా మాట్లాడే వారు, ఇంద్రియాలను జయించినవారు, నిజమైన పరాక్రమం కలవారు — మొదట ఒకలా, తరువాత మరోలా మారిపోతే, అలాంటి సేవకులు ఉపయోగపడరు.

నిరాలస్యాః సుసన్తుష్టాః ప్రతిబోధకాః । సుఖదుః ఖసమా ధీరా భృత్యా లోకేషు దుర్లభాః ॥ ౧,౧౧౨.

ఆలస్యం లేని వారు, సంతృప్తిగా ఉండేవారు, అప్రమత్తంగా ఉండేవారు, సుఖదుఃఖాల్లో సహనంగా ఉండేవారు, ధైర్యంగా ఉండేవారు — ఇలాంటి సేవకులు లోకంలో అరుదు.

క్షాన్తిస్తయవిహీనశ్చ క్రూరబుద్ధిశ్చ నిన్దకః । దామ్భికః కపటీ చైవ శఠశ్చ స్పృహయాన్వితః । అశక్తో భయభీతశ్చ రాజ్ఞా త్యక్తవ్య ఏవ సః ॥ ౧,౧౧౨.

క్షమ, లజ్జ లేని వాడు, క్రూరమైన మనసు గలవాడు, నిందించేవాడు, మాయగాడు, ద్వేషపూరితుడు, కపటుడు, లోభి, అసమర్థుడు, భయపడేవాడు — ఇలాంటి వాడిని రాజు తప్పక వదిలేయాలి.

సుసన్ధానాని చాస్త్రాణి శస్త్రాణి వివిధాని చ । దుర్గే ప్రవేశితవ్యాని తతః శత్రుం నిపాతయేత్ ॥ ౧,౧౧౨.

బాగా సిద్ధం చేసిన ఆయుధాలు, వివిధ రకాల ఆయుధాలను కోటలో చేర్చాలి. తరువాత శత్రువును సంహరించాలి.

షణ్మాసమథ వర్షం వా సన్ధిం కుర్యాన్నరాధిపః । పశ్యన్సఞ్చితమాత్మానం పునః శత్రుం నిపాతయేత్ ॥ ౧,౧౧౨.

ఆరు నెలలు లేదా ఒక సంవత్సరం ఒప్పందం చేసుకుని, తనను తాను జాగ్రత్తగా చూసుకుంటూ, తరువాత మళ్లీ శత్రువును సంహరించాలి.

మూర్ఖాన్నియోజయేద్యస్తు త్రయోఽప్యేతే మహీపతేః । అయశశ్చార్థనాశశ్చ నరకే చైవ పాతనమ్ ॥ ౧,౧౧౨.

మూడు రకాల మూర్ఖులను ఎవరు రాజుకు నియమిస్తే, అతడికి అపఖ్యాతి, ధనం నష్టం, నరకంలో పతనం కలుగుతాయి.