గరుడపురాణమ్

ఐశ్వర్యమధ్రువం ప్రాప్య రాజా ధర్మే మతిఞ్చరేత్ । క్షణేన విభవో నశ్యేన్నాత్మాయత్తం ధనాదికమ్ ॥ ౧,౧౧౧.

స్థిరంగా లేని ఐశ్వర్యాన్ని పొందిన రాజు ధర్మాన్ని ఆలోచించాలి. ఎందుకంటే సంపద క్షణంలో పోతుంది, ధనం మొదలైనవి మనవి కావు.

సత్యం మనోరమాః కామాః సత్యం రమ్యా విభూతయః । కిన్తు వై వనితాపాఙ్గభఙ్గిలోలం హి జీవితమ్ ॥ ౧,౧౧౧.

కామాలు ఆనందదాయకం, ఐశ్వర్యం ఆకర్షణీయమే. అయినా, జీవితం స్త్రీ చూపు లాగానే చంచలమై ఉంటుంది.

వ్యాఘ్రీవ తిష్ఠతి జరా పరితర్జయన్తీ రోగాశ్చ శత్రవ ఇవ ప్రభవన్తి గాత్రే । ఆయుః పరిస్త్రవతి భిన్నఘటాదివామ్భో లోకో న చాత్మహితమాచరతీహ కశ్చిత్ ॥ ౧,౧౧౧.

జరా పులిలా బెదిరిస్తూ ఎదురుగా నిలుస్తుంది. వ్యాధులు శత్రువుల్లా శరీరంలో కలుగుతాయి. జీవితం పగిలిన మట్టికుండలో నీరు లాగ జారిపోతుంది. ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ నిజంగా తమ మేలుకోసం ప్రవర్తించరు.

నిః శఙ్కం కిం మనుష్యాః కురుత పరహితం యుక్తమగ్రే హితం యన్మోదధ్వం కామినీభిర్మదనశరహతా మన్దమన్దాతిదృష్ట్యా । మా పాపం సంకురుధ్వం ద్విజహరిపరమాః సంభజధ్వం సదైవ ఆయుర్నిః శేషమేతి స్ఖలతి జలఘటీభూతమృత్యుచ్ఛలేన ॥ ౧,౧౧౧.

మనుష్యులు ఎందుకు నిర్భయంగా పరుల మేలుకోసం, లేదా తమ మేలుకోసం మంచిపని చేయరు? మీరు స్త్రీలతో మోహంలో మునిగి, మత్తులో మెల్లగా చూస్తూ ఆనందిస్తారు. పాపం చేయకండి. బ్రాహ్మణులు, విష్ణువును ఎప్పుడూ గౌరవించండి. ఎందుకంటే జీవితం మట్టికుండలో నీరు లాగ మరణ ప్రవాహంతో ముగుస్తుంది.

మాతృవత్పరదారేషు పరద్రవ్యేషు లోష్టవత్ । ఆత్మవత్సర్వభూతేషు యః పశ్యతి స పణ్డితః ॥ ౧,౧౧౧.

ఇతరుల భార్యలను తల్లి లా, ఇతరుల ధనాన్ని మట్టికట్ట లా, అన్ని జీవులను తనవారిలా చూసేవాడే నిజంగా పండితుడు.

ఏతదర్థం హి విప్రేన్ద్రా రాజ్యమిచ్ఛన్తి భూభృతః । యదేషాం సర్వకార్యేషు వచో న ప్రతిహన్యతే ॥ ౧,౧౧౧.

ఈ కారణంగానే, బ్రాహ్మణులారా, రాజులు రాజ్యాన్ని కోరుకుంటారు. ఎందుకంటే వారి మాట అన్ని పనుల్లో ఎవరూ అడ్డుకోరు.

ఏతదర్థం హి కుర్వన్తి రాజానో ధనసఞ్చయమ్ । రక్షయిత్వా తు చాత్మానం యద్ధనం తద్ద్విజాతయే ॥ ౧,౧౧౧.

ఈ ఉద్దేశంతోనే రాజులు ధనాన్ని కూడబెట్టుతారు. కానీ ముందుగా తమను రక్షించుకుని, ఆ ధనాన్ని ద్విజులకు ఇస్తారు.

ఓఙ్కారశబ్దో విప్రాణాం యేన రాష్ట్రం ప్రవర్ధతే । స రాజా వర్ధతే యోగాద్వ్యాధిభిశ్చ న బధ్యతే ॥ ౧,౧౧౧.

బ్రాహ్మణులు ఉచ్చరించే ఓం ధ్వనితో రాజ్యం అభివృద్ధి చెందుతుంది. అలాంటి రాజు నియమంతో ఎదుగుతాడు, వ్యాధులు అతనికి దగ్గరకివి రావు.

అసమర్థాశ్చ కుర్వన్తి మునయో ద్రవ్యసఞ్చయమ్ । కిం పునస్తు మహీపాలః పుత్రవత్పాలయన్ప్రజాః ॥ ౧,౧౧౧.

శక్తి లేని మునులు కూడా ధనం కూడబెట్టుతారు. మరి రాజు అయితే, తన ప్రజలను తన పిల్లలలా కాపాడుతూ ధనాన్ని కూడబెట్టడం సహజమే.

యస్యార్థాస్తస్య మిత్రాణి యస్యార్థాస్తస్య బాన్ధవాః । యస్యార్థాః స ముమాంల్లాకే యస్యార్థాః స చ పణ్డితః ॥ ౧,౧౧౧.

ఎవరికి ధనం ఉంటే వారికి స్నేహితులు ఉంటారు. ధనం ఉన్నవారికి బంధువులు ఉంటారు. ధనం ఉన్నవాడు లోకంలో గౌరవం పొందుతాడు. ధనం ఉన్నవాడే పండితుడు అనిపిస్తాడు.

త్యజన్తి మిత్రాణి ధనైర్విహీనం పుత్రాశ్చ దారాశ్చ సుహృజ్జనాశ్చ । తే చార్థవన్తం పునరాశ్రయన్తి హ్యర్థో హి లోకే పురుషస్య బన్ధుః ॥ ౧,౧౧౧.

ధనం లేని వాడిని స్నేహితులు, పిల్లలు, భార్య, మిత్రులు వదిలిపెడతారు. కాని ధనం ఉన్నవాడిని మళ్లీ ఆశ్రయిస్తారు. ఈ లోకంలో ధనే మనిషికి నిజమైన బంధువు.

అన్ధా హి రాజా భవతి యస్తు సాస్త్రవివర్జితః । అన్ధః పశ్యతి చారేణ శాస్త్రహీనో న పశ్యతి ॥ ౧,౧౧౧.

శాస్త్ర జ్ఞానం లేని రాజు నిజంగా అంధుడు. అంధుడు దారిచూపేవాడితో చూడగలడు. కాని శాస్త్రం లేనివాడు చూడలేడు.

యస్య పుత్రాశ్చ భృత్యాశ్చ మన్త్రిణశ్చ పురోహితాః । ఇన్ద్రియాణి ప్రసుప్తాని తస్య రాజ్యం చిరం న హి ॥ ౧,౧౧౧.

ఎవరికి కుమారులు, సేవకులు, మంత్రి, పురోహితులు, అలాగే ఇంద్రియాలు నిద్రలో ఉంటాయో, వారి రాజ్యం ఎక్కువ కాలం నిలవదు.

యేనార్జితాస్త్రయోఽప్యోఽప్యేతే పుత్రా భృత్యాశ్చ బాన్ధవాః । జితా తేన సమం భూపైశ్చతురబ్ధిర్వసున్ధరా ॥ ౧,౧౧౧.

ఎవడు కుమారులు, సేవకులు, బంధువులను సంపాదించగలడో, భూమిని ఇతర రాజులతో సమానంగా నాలుగు యుగాలు పాలించగలడు.

లఙ్ఘయేచ్ఛాస్త్రయుక్తాని హేతుయుక్తాని యాని చ । సహి నశ్యతి వై రాజా ఇహ లోకే పరత్ర చ ॥ ౧,౧౧౧.

శాస్త్ర, కారణాలకు విరుద్ధంగా ప్రవర్తించేవాడు తన రాజ్యంతో పాటు ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను నశించిపోతాడు.

మనస్తాపం న కుర్వీత ఆపదం ప్రాప్య పార్థివః । సమబుద్ధిః ప్రసన్నాత్మా ప్రసన్నాత్మా సుఖదుఃఖే సమో భవేత్ ॥ ౧,౧౧౧.

ఒక రాజు కష్టాలు ఎదురైనప్పుడు మనసులో బాధపడకూడదు. సుఖంలోనూ, దుఃఖంలోనూ మనసు ప్రశాంతంగా, సమబుద్ధిగా ఉండాలి.

ధీరాః కష్టమనుప్రాప్య న భవన్తి విషాదినః । ప్రవిశ్య వదనం రాహోః కిం నోదతి పునః శశీ ॥ ౧,౧౧౧.

ధైర్యవంతులు కష్టాలు వచ్చినప్పుడు నిరాశపడరు. రాహువు నోటిలోకి వెళ్ళిన చంద్రుడు మళ్ళీ వెలుగుతాడే, అలాగే వారు మళ్ళీ ఎదురు పడతారు.

ధిగ్ధిక్శరీరసుఖలాలితమానవేషు మా ఖేదయేద్ధనకృశం హి శరీరమేవ । సద్దారకా హ్యధనపాణ్డుసుతాః శ్రుతా హి దుఃఖం విహాయ పునరేవ సుఖం ప్రపన్నాః ॥ ౧,౧౧౧.

కేవలం శరీర సుఖం కోసం శరీరాన్ని పోషించేవారిని తిట్టాలి. ధనం లేకపోయినందుకు బాధపడకూడదు, ఎందుకంటే శరీరమే బలహీనమైనది. భార్యా పిల్లలున్న పాండవులు కూడా దుఃఖాన్ని విడిచి మళ్ళీ సుఖాన్ని పొందినవారే.

గన్ధర్వవిద్యామాలోక్య వాద్యం చ గణికాగణాన్ । ధనుర్వేదార్థశాస్త్రాణి లోకే రక్షేచ్చ భూపతిః ॥ ౧,౧౧౧.

గంధర్వ విద్యలు, సంగీతం, నర్తకుల సమూహాలను గమనించిన రాజు, ధనుర్వేదం, రాజనీతిశాస్త్రాలను కూడా లోకంలో రక్షించాలి.

కారణేన వినా భృత్యే యస్తు కుప్యతి పార్థివః । స గృహ్ణాతి విషోన్మాదం కృష్ణసర్పవిసర్జితమ్ ॥ ౧,౧౧౧.

ఏ కారణం లేకుండా సేవకులపై కోపపడే రాజు, నల్ల పాము విషం తిన్నవాడిలా పిచ్చితనాన్ని పొందుతాడు.

చాపలాద్వారయేద్దృష్టిం మిథ్యావాక్యఞ్చ వారయేత్ । మానవే శ్రోత్రియే చైవ భృత్యవర్గే సదైవ హి ॥ ౧,౧౧౧.

అవినీతిగా చూపు పెట్టకూడదు, అబద్ధం మాట్లాడకూడదు. మానవులకు, బ్రాహ్మణులకు, సేవకులకు ఎప్పుడూ నిజాయితీగా ఉండాలి.

లీలాం కరోతి యో రాజా భృత్యస్వజనగర్వితః । శాసనే సర్వదా క్షిప్రం రిపుభిః పరిభూయతే ॥ ౧,౧౧౧.

తన సేవకులు, బంధువులపై గర్వంతో రాజ్యాన్ని ఆటగా తీసుకునే రాజు, శత్రువుల చేత త్వరగా ఓడిపోతాడు.

హుఙ్కారే భృకుటీం నైవ సదా కుర్వీత పార్థివః । వినా దోషేణ యో భృత్యాన్రాజాధమణ శాస్తి చ । లీలాసుఖాని భోగ్యాని త్యజేదిహ మహీపతిః ॥ ౧,౧౧౧.

రాజు మాటల్లో కోపాన్ని, చిరునవ్వును చూపకూడదు. తప్పు లేకుండా సేవకులను శిక్షించే వాడు చెడ్డ రాజు. అలసత్వపు సుఖాలను రాజు వదిలేయాలి.

సుఖప్రవృత్తైః సాధ్యన్తై శత్రవో విగ్రహే స్థితైః ॥ ౧,౧౧౧.

సుఖంలో, విజయంలో ఉన్నవారు, యుద్ధంలో ఉన్న శత్రువులను జయించాలి.

ఉద్యోగః సాహసంధైర్యం బుద్ధిః శక్తిః పరాక్రమః । షడ్విధో యస్య ఉత్సాహస్తస్య దేవోఽపి శఙ్కతే ॥ ౧,౧౧౧.

ఉత్సాహం, ధైర్యం, తెలివి, బలం, పరాక్రమం కలవాడిని దేవతలే కూడా భయపడతారు.

ఉద్యోగేన కృతే కార్యే సిద్ధర్యస్య న విద్యతే । దైవం తస్య ప్రమాణం హి కర్తవ్యం పౌరుషం సదా ॥ ౧,౧౧౧.

శ్రమతో పని చేసినా విజయము రాకపోతే అది విధి. అయినా మనుష్యుడు ఎప్పుడూ కృషి చేయాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౧౨ సూత ఉవాచ । భృత్యా బహువిధా జ్ఞేయా ఉత్తమాధమమధ్యమాః । నియోక్తవ్యా యథార్హేషు త్రివిధేష్వేవ కర్మసు ॥ ౧,౧౧౨.

సూతుడు ఇలా అన్నాడు: సేవకులు అనేకరకాలు. ఉత్తములు, మధ్యములు, అధములు. వీరి యోగ్యతను బట్టి పనులను అప్పగించాలి.

భృత్యే పరిక్షణం వక్ష్యే యస్యయస్య హి యో గుణః । తమిమం సంప్రవక్ష్యామి యే యథాకథితం కిల ॥ ౧,౧౧౨.

ప్రతి సేవకుని లక్షణాలను, పరీక్షను నేను వివరంగా చెప్పబోతున్నాను. ఇవి ఎలా చెప్పబడాయో ఇప్పుడు వివరిస్తాను.

యథా చతుర్భిః కనకం పరీక్ష్యతే నిఘర్షణచ్ఛేదనతాపతాడనైః । తథా చతుర్భిర్భృతకం పరీక్షయేద్వతేన శీలేన కలేన కర్మణా ॥ ౧,౧౧౨.

బంగారాన్ని రుద్దడం, కోయడం, వేడి పెట్టడం, కొట్టడం ద్వారా పరీక్షించినట్లే, సేవకుని నడవడి, స్వభావం, కాలం, పనిని బట్టి పరీక్షించాలి.