గరుడపురాణమ్

కాలవిచ్ఛోత్రియో రాజా నదీ సాధుశ్చ పఞ్చమః । ఏతే యత్ర న విద్యన్తే తత్ర వాసం న కారయేత్ ॥ ౧,౧౧౦.

పండితుడు, రాజు, నది, మంచివాడు, ఐదవవాడు — వీరెవరూ లేని ఊరిలో నివాసం చేయకూడదు.

నైకత్ర పరినిష్ఠాస్తి జ్ఞానస్య కిల శౌనక । సర్వః సర్వం న జానాతి సర్వజ్ఞో నాస్తి కుత్రచిత్ ॥ ౧,౧౧౦.

శౌనకా! ఎక్కడా జ్ఞానం పూర్తిగా ఉండదు. ఎవ్వరూ అన్నీ తెలుసుకోరు. అన్ని విషయాల్లో నిపుణుడు ఎక్కడా లేడు.

న సర్వవిత్కశ్చిదిహాస్తి లోకే నాత్యన్తమూర్ఖో భువి చాపి కశ్చిత్ । జ్ఞానేన నీచోత్తమమధ్యమేన యోఽయం విజానాతి స తేన విద్వాన్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ అన్నీ తెలిసినవాడు కాదు, ఎవ్వరూ పూర్తిగా మూర్ఖుడూ కాదు. ఎవరైతే తక్కువ, మధ్య, ఎక్కువ జ్ఞానం ద్వారా విషయాన్ని గ్రహిస్తారో, వాడే నిజంగా పండితుడు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౧౧ సూత ఉవాచ । పార్థివస్య తు వక్ష్యామి భృత్యానాఞ్చైవ లక్షణమ్ । సర్వాణి హి మహీపాలః సమ్యఙ్నిత్యం పరీక్షయేత్ ॥ ౧,౧౧౧.

సూతుడు ఇలా అన్నాడు: రాజు లక్షణాలు, అతని సేవకుల లక్షణాలు ఇప్పుడు చెప్పబోతున్నాను. రాజు వీటన్నింటినీ ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి.

రాజ్యం పాలయతే నిత్యం సత్యధర్మపరాయణః । నిర్జిత్య పరసైన్యాని క్షితం ధర్మేణ పాలయేత్ ॥ ౧,౧౧౧.

సత్యం, ధర్మం మీద నిలబడిన రాజు ఎప్పుడూ తన రాజ్యాన్ని పాలించాలి. శత్రు సైన్యాలను జయించి, భూమిని ధర్మంతో పరిపాలించాలి.

పుష్పాత్పుష్పం విచిన్వీత మూలచ్ఛేదం న కారయేత్ । మాలాకార ఇవారణ్యే న యథాఙ్గారకారకః ॥ ౧,౧౧౧.

రాజు అడవిలో పూలు ఏకంగా ఎంచుకుని తీయాలి, వేర్లు కోయకూడదు. పూలమాల కట్టేవాడు లాగ, బొగ్గు తయారు చేసేవాడు లాగా కాకూడదు.

దోగ్ధారః క్షీరభుఞ్జానా వికృతం తన్న భుఞ్జతే । పరరాష్ట్రం మహీపాలైర్భోక్తవ్యం న చ దూషయేత్ ॥ ౧,౧౧౧.

పాలు పీల్చేవారు పాలు మాత్రమే తాగుతారు, పాడైన పాలను తాగరు. అలాగే, రాజులు ఇతర రాజ్యాల సంపదను అనుభవించవచ్చు, కాని వాటిని నాశనం చేయకూడదు.

నోధశ్ఛిన్ద్యాత్తు యో ధేన్వాః క్షారార్థో లభతే పయః । ఏవం రాష్ట్రం ప్రయోగేణ పీడ్యమానం న వర్ధతే ॥ ౧,౧౧౧.

ఎవరైనా ఆవును కొట్టి, ఉప్పు కోసం పాలు ఆశిస్తే, వారికి పాలు దొరకవు. అలాగే, రాజ్యం అన్యాయంగా బాధిస్తే, అది ఎదగదు.

తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన పృథివీమనుపాలయేన్ । పాలకస్య భవేద్భూమిః కీర్తిరాయుర్యశో బలమ్ ॥ ౧,౧౧౧.

అందుకే, అన్ని విధాలా భూమిని కాపాడాలి. రాజుకు భూమి పేరు, ఆయుషు, గౌరవం, బలాన్ని ఇస్తుంది.

ఆభ్యర్చ్య విష్ణుం ధర్మాత్మా గోబ్రాహ్మణహితే రతః । ప్రజాః పాలయితుం శక్తః పార్థివో విజితేన్ద్రియః ॥ ౧,౧౧౧.

విష్ణువును పూజించి, ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, ఆవులు బ్రాహ్మణుల మేలుకోసం శ్రద్ధ చూపే, తన ఇంద్రియాలను జయించిన రాజు ప్రజలను రక్షించగలడు.

ఐశ్వర్యమధ్రువం ప్రాప్య రాజా ధర్మే మతిఞ్చరేత్ । క్షణేన విభవో నశ్యేన్నాత్మాయత్తం ధనాదికమ్ ॥ ౧,౧౧౧.

స్థిరంగా లేని ఐశ్వర్యాన్ని పొందిన రాజు ధర్మాన్ని ఆలోచించాలి. ఎందుకంటే సంపద క్షణంలో పోతుంది, ధనం మొదలైనవి మనవి కావు.

సత్యం మనోరమాః కామాః సత్యం రమ్యా విభూతయః । కిన్తు వై వనితాపాఙ్గభఙ్గిలోలం హి జీవితమ్ ॥ ౧,౧౧౧.

కామాలు ఆనందదాయకం, ఐశ్వర్యం ఆకర్షణీయమే. అయినా, జీవితం స్త్రీ చూపు లాగానే చంచలమై ఉంటుంది.

వ్యాఘ్రీవ తిష్ఠతి జరా పరితర్జయన్తీ రోగాశ్చ శత్రవ ఇవ ప్రభవన్తి గాత్రే । ఆయుః పరిస్త్రవతి భిన్నఘటాదివామ్భో లోకో న చాత్మహితమాచరతీహ కశ్చిత్ ॥ ౧,౧౧౧.

జరా పులిలా బెదిరిస్తూ ఎదురుగా నిలుస్తుంది. వ్యాధులు శత్రువుల్లా శరీరంలో కలుగుతాయి. జీవితం పగిలిన మట్టికుండలో నీరు లాగ జారిపోతుంది. ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ నిజంగా తమ మేలుకోసం ప్రవర్తించరు.

నిః శఙ్కం కిం మనుష్యాః కురుత పరహితం యుక్తమగ్రే హితం యన్మోదధ్వం కామినీభిర్మదనశరహతా మన్దమన్దాతిదృష్ట్యా । మా పాపం సంకురుధ్వం ద్విజహరిపరమాః సంభజధ్వం సదైవ ఆయుర్నిః శేషమేతి స్ఖలతి జలఘటీభూతమృత్యుచ్ఛలేన ॥ ౧,౧౧౧.

మనుష్యులు ఎందుకు నిర్భయంగా పరుల మేలుకోసం, లేదా తమ మేలుకోసం మంచిపని చేయరు? మీరు స్త్రీలతో మోహంలో మునిగి, మత్తులో మెల్లగా చూస్తూ ఆనందిస్తారు. పాపం చేయకండి. బ్రాహ్మణులు, విష్ణువును ఎప్పుడూ గౌరవించండి. ఎందుకంటే జీవితం మట్టికుండలో నీరు లాగ మరణ ప్రవాహంతో ముగుస్తుంది.

మాతృవత్పరదారేషు పరద్రవ్యేషు లోష్టవత్ । ఆత్మవత్సర్వభూతేషు యః పశ్యతి స పణ్డితః ॥ ౧,౧౧౧.

ఇతరుల భార్యలను తల్లి లా, ఇతరుల ధనాన్ని మట్టికట్ట లా, అన్ని జీవులను తనవారిలా చూసేవాడే నిజంగా పండితుడు.

ఏతదర్థం హి విప్రేన్ద్రా రాజ్యమిచ్ఛన్తి భూభృతః । యదేషాం సర్వకార్యేషు వచో న ప్రతిహన్యతే ॥ ౧,౧౧౧.

ఈ కారణంగానే, బ్రాహ్మణులారా, రాజులు రాజ్యాన్ని కోరుకుంటారు. ఎందుకంటే వారి మాట అన్ని పనుల్లో ఎవరూ అడ్డుకోరు.

ఏతదర్థం హి కుర్వన్తి రాజానో ధనసఞ్చయమ్ । రక్షయిత్వా తు చాత్మానం యద్ధనం తద్ద్విజాతయే ॥ ౧,౧౧౧.

ఈ ఉద్దేశంతోనే రాజులు ధనాన్ని కూడబెట్టుతారు. కానీ ముందుగా తమను రక్షించుకుని, ఆ ధనాన్ని ద్విజులకు ఇస్తారు.

ఓఙ్కారశబ్దో విప్రాణాం యేన రాష్ట్రం ప్రవర్ధతే । స రాజా వర్ధతే యోగాద్వ్యాధిభిశ్చ న బధ్యతే ॥ ౧,౧౧౧.

బ్రాహ్మణులు ఉచ్చరించే ఓం ధ్వనితో రాజ్యం అభివృద్ధి చెందుతుంది. అలాంటి రాజు నియమంతో ఎదుగుతాడు, వ్యాధులు అతనికి దగ్గరకివి రావు.

అసమర్థాశ్చ కుర్వన్తి మునయో ద్రవ్యసఞ్చయమ్ । కిం పునస్తు మహీపాలః పుత్రవత్పాలయన్ప్రజాః ॥ ౧,౧౧౧.

శక్తి లేని మునులు కూడా ధనం కూడబెట్టుతారు. మరి రాజు అయితే, తన ప్రజలను తన పిల్లలలా కాపాడుతూ ధనాన్ని కూడబెట్టడం సహజమే.

యస్యార్థాస్తస్య మిత్రాణి యస్యార్థాస్తస్య బాన్ధవాః । యస్యార్థాః స ముమాంల్లాకే యస్యార్థాః స చ పణ్డితః ॥ ౧,౧౧౧.

ఎవరికి ధనం ఉంటే వారికి స్నేహితులు ఉంటారు. ధనం ఉన్నవారికి బంధువులు ఉంటారు. ధనం ఉన్నవాడు లోకంలో గౌరవం పొందుతాడు. ధనం ఉన్నవాడే పండితుడు అనిపిస్తాడు.

త్యజన్తి మిత్రాణి ధనైర్విహీనం పుత్రాశ్చ దారాశ్చ సుహృజ్జనాశ్చ । తే చార్థవన్తం పునరాశ్రయన్తి హ్యర్థో హి లోకే పురుషస్య బన్ధుః ॥ ౧,౧౧౧.

ధనం లేని వాడిని స్నేహితులు, పిల్లలు, భార్య, మిత్రులు వదిలిపెడతారు. కాని ధనం ఉన్నవాడిని మళ్లీ ఆశ్రయిస్తారు. ఈ లోకంలో ధనే మనిషికి నిజమైన బంధువు.

అన్ధా హి రాజా భవతి యస్తు సాస్త్రవివర్జితః । అన్ధః పశ్యతి చారేణ శాస్త్రహీనో న పశ్యతి ॥ ౧,౧౧౧.

శాస్త్ర జ్ఞానం లేని రాజు నిజంగా అంధుడు. అంధుడు దారిచూపేవాడితో చూడగలడు. కాని శాస్త్రం లేనివాడు చూడలేడు.

యస్య పుత్రాశ్చ భృత్యాశ్చ మన్త్రిణశ్చ పురోహితాః । ఇన్ద్రియాణి ప్రసుప్తాని తస్య రాజ్యం చిరం న హి ॥ ౧,౧౧౧.

ఎవరికి కుమారులు, సేవకులు, మంత్రి, పురోహితులు, అలాగే ఇంద్రియాలు నిద్రలో ఉంటాయో, వారి రాజ్యం ఎక్కువ కాలం నిలవదు.

యేనార్జితాస్త్రయోఽప్యోఽప్యేతే పుత్రా భృత్యాశ్చ బాన్ధవాః । జితా తేన సమం భూపైశ్చతురబ్ధిర్వసున్ధరా ॥ ౧,౧౧౧.

ఎవడు కుమారులు, సేవకులు, బంధువులను సంపాదించగలడో, భూమిని ఇతర రాజులతో సమానంగా నాలుగు యుగాలు పాలించగలడు.

లఙ్ఘయేచ్ఛాస్త్రయుక్తాని హేతుయుక్తాని యాని చ । సహి నశ్యతి వై రాజా ఇహ లోకే పరత్ర చ ॥ ౧,౧౧౧.

శాస్త్ర, కారణాలకు విరుద్ధంగా ప్రవర్తించేవాడు తన రాజ్యంతో పాటు ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను నశించిపోతాడు.

మనస్తాపం న కుర్వీత ఆపదం ప్రాప్య పార్థివః । సమబుద్ధిః ప్రసన్నాత్మా ప్రసన్నాత్మా సుఖదుఃఖే సమో భవేత్ ॥ ౧,౧౧౧.

ఒక రాజు కష్టాలు ఎదురైనప్పుడు మనసులో బాధపడకూడదు. సుఖంలోనూ, దుఃఖంలోనూ మనసు ప్రశాంతంగా, సమబుద్ధిగా ఉండాలి.

ధీరాః కష్టమనుప్రాప్య న భవన్తి విషాదినః । ప్రవిశ్య వదనం రాహోః కిం నోదతి పునః శశీ ॥ ౧,౧౧౧.

ధైర్యవంతులు కష్టాలు వచ్చినప్పుడు నిరాశపడరు. రాహువు నోటిలోకి వెళ్ళిన చంద్రుడు మళ్ళీ వెలుగుతాడే, అలాగే వారు మళ్ళీ ఎదురు పడతారు.

ధిగ్ధిక్శరీరసుఖలాలితమానవేషు మా ఖేదయేద్ధనకృశం హి శరీరమేవ । సద్దారకా హ్యధనపాణ్డుసుతాః శ్రుతా హి దుఃఖం విహాయ పునరేవ సుఖం ప్రపన్నాః ॥ ౧,౧౧౧.

కేవలం శరీర సుఖం కోసం శరీరాన్ని పోషించేవారిని తిట్టాలి. ధనం లేకపోయినందుకు బాధపడకూడదు, ఎందుకంటే శరీరమే బలహీనమైనది. భార్యా పిల్లలున్న పాండవులు కూడా దుఃఖాన్ని విడిచి మళ్ళీ సుఖాన్ని పొందినవారే.

గన్ధర్వవిద్యామాలోక్య వాద్యం చ గణికాగణాన్ । ధనుర్వేదార్థశాస్త్రాణి లోకే రక్షేచ్చ భూపతిః ॥ ౧,౧౧౧.

గంధర్వ విద్యలు, సంగీతం, నర్తకుల సమూహాలను గమనించిన రాజు, ధనుర్వేదం, రాజనీతిశాస్త్రాలను కూడా లోకంలో రక్షించాలి.