గరుడపురాణమ్

యది విభవవిహీనః ప్రచ్యుతో వాశు దైవాన్న తు ఖలజనసేవాం కాఙ్క్షయేన్నైవ నీచామ్ । న తృణమదనకార్యే సుక్షుధార్తోఽత్తి సింహః పిబతి రుధిరముష్ణం ప్రాయశః కుఞ్చరాణామ్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఒకవేళ ధనం లేకపోయినా, అదృష్టం వల్ల కిందపడినా, ఎప్పుడూ చెడ్డవాళ్లకు సేవ చేయాలని ఆశించకూడదు. ఎందుకంటే, ఆకలితో ఉన్న సింహం గడ్డి తినదు, అది ఎక్కువగా ఏనుగుల వేడివేయి రక్తాన్ని తాగుతుంది.

సకృద్దుష్టఞ్చ యో మిత్రం పునః సన్ధాతుమిచ్ఛతి । స మృత్యుమేవ గృహ్ణీయాద్గర్భమశ్వతరీ యథా ॥ ౧,౧౧౦.

ఒకసారి మోసం చేసిన స్నేహితుడిని మళ్లీ నమ్మాలని ప్రయత్నించేవాడు, అది మరణాన్ని ఆలింగనం చేసుకున్నట్టే, గాడిద గర్భాన్ని తీసుకున్నట్టు అవుతుంది.

శత్రోరపత్యాని ప్రియంవదాని నోపేక్షితవ్యాని బుధైర్మనుష్యైః । తాన్యేవ కాలేషు విపత్కరాణి విషస్య పాత్రాణ్యపి దారుణాని ॥ ౧,౧౧౦.

శత్రువుల పిల్లలు మధురంగా మాట్లాడినా, తెలివైనవారు వాటిని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. ఎందుకంటే, అవి సరైన సమయంలో విపత్తులకు కారణమవుతాయి; విషం ఉన్న పాత్రలు ఎంత భయంకరమో, అవి కూడా అంతే.

ఉపకారగృహీతేన శత్రుణా శత్రుముద్ధరేత్ । పాదలగ్నం కరస్థేన కణ్టకేనైవ కణ్టకమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఉపకారం చేసి మనవైపు తిప్పుకున్న శత్రువును ఉపయోగించి ఇంకొక శత్రువును జయించాలి. కాలులో మునిగిన ముల్లును చేతిలో ఉన్న మరో ముల్లుతో తీయడంలా ఇది.

అపకారపరాన్నిత్యం చిన్త యేన్న కదాచన । స్వయమేవ పతిష్యన్తి కూలజాతా ఇవ ద్రుమాః ॥ ౧,౧౧౦.

ఎప్పుడూ ఇతరులకు హాని చేయాలని ప్రయత్నించే వారు, నదికట్టపై పెరిగిన చెట్లు ఎలా తామే పడిపోతాయో, అలాగే తామే నాశనం అవుతారు.

అనర్థా హ్యర్థరూషాశ్చ అర్థాశ్చానర్థరూపిణః । భవన్తి తే వినాశాయ దైవాయత్తస్య వై సదా ॥ ౧,౧౧౦.

కొన్ని సార్లు నష్టాలు సంపదలా కనిపిస్తాయి, సంపదలు నష్టాల రూపంలో ఉంటాయి. ఇవన్నీ అదృష్టం చేతిలో ఉన్నవారికి ఎప్పుడూ నాశనానికే దారి తీస్తాయి.

కార్యకాలోచితాపాపా మతిః సఞ్జాయతే హి వై । సానుకూలే తు దైవే శం పుంసః సర్వత్ర జాయతే ॥ ౧,౧౧౦.

ఏ పని అవసరమో దానికి తగినట్టు మనసు పాపాన్ని పుట్టిస్తుంది. కానీ, అదృష్టం అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు, మనిషికి ఎక్కడైనా శుభం కలుగుతుంది.

ధనప్రయోగకార్యేషుః తథా విద్యా గమేషు చ । ఆహారే వ్యవహారే చ త్యక్తలజ్జః సదా భవేత్ ॥ ౧,౧౧౦.

ధనం ఖర్చు చేయడంలో, విద్యను సంపాదించడంలో, ఆహారం కోసం, వ్యాపారంలో — ఇవన్నిటిలో ఎప్పుడూ సిగ్గు పడకూడదు.

ధనినః శ్రోత్రియో రాజా నదీ వైద్యస్తు పఞ్చమః । పఞ్చ యత్ర న విద్యన్తే న కుర్యాత్తత్రత్ర సంస్థితిమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఒక చోట ధనవంతుడు, పండితుడు, రాజు, నది, వైద్యుడు లేకపోతే, అలాంటి చోట ఉండకూడదు.

లోకయాత్రా భయం లజ్జా దాక్షిణ్యం దానశీలతా । పఞ్చ యత్ర న విద్యన్తే న తత్ర దివసం వసేత్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఏ ఊరిలో జీవనోపాధి, భయం, లజ్జ, వినయం, దానశీలత లేకపోతే, అటువంటి చోట ఒక్క రోజు కూడా ఉండకూడదు.

కాలవిచ్ఛోత్రియో రాజా నదీ సాధుశ్చ పఞ్చమః । ఏతే యత్ర న విద్యన్తే తత్ర వాసం న కారయేత్ ॥ ౧,౧౧౦.

పండితుడు, రాజు, నది, మంచివాడు, ఐదవవాడు — వీరెవరూ లేని ఊరిలో నివాసం చేయకూడదు.

నైకత్ర పరినిష్ఠాస్తి జ్ఞానస్య కిల శౌనక । సర్వః సర్వం న జానాతి సర్వజ్ఞో నాస్తి కుత్రచిత్ ॥ ౧,౧౧౦.

శౌనకా! ఎక్కడా జ్ఞానం పూర్తిగా ఉండదు. ఎవ్వరూ అన్నీ తెలుసుకోరు. అన్ని విషయాల్లో నిపుణుడు ఎక్కడా లేడు.

న సర్వవిత్కశ్చిదిహాస్తి లోకే నాత్యన్తమూర్ఖో భువి చాపి కశ్చిత్ । జ్ఞానేన నీచోత్తమమధ్యమేన యోఽయం విజానాతి స తేన విద్వాన్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ అన్నీ తెలిసినవాడు కాదు, ఎవ్వరూ పూర్తిగా మూర్ఖుడూ కాదు. ఎవరైతే తక్కువ, మధ్య, ఎక్కువ జ్ఞానం ద్వారా విషయాన్ని గ్రహిస్తారో, వాడే నిజంగా పండితుడు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౧౧ సూత ఉవాచ । పార్థివస్య తు వక్ష్యామి భృత్యానాఞ్చైవ లక్షణమ్ । సర్వాణి హి మహీపాలః సమ్యఙ్నిత్యం పరీక్షయేత్ ॥ ౧,౧౧౧.

సూతుడు ఇలా అన్నాడు: రాజు లక్షణాలు, అతని సేవకుల లక్షణాలు ఇప్పుడు చెప్పబోతున్నాను. రాజు వీటన్నింటినీ ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి.

రాజ్యం పాలయతే నిత్యం సత్యధర్మపరాయణః । నిర్జిత్య పరసైన్యాని క్షితం ధర్మేణ పాలయేత్ ॥ ౧,౧౧౧.

సత్యం, ధర్మం మీద నిలబడిన రాజు ఎప్పుడూ తన రాజ్యాన్ని పాలించాలి. శత్రు సైన్యాలను జయించి, భూమిని ధర్మంతో పరిపాలించాలి.

పుష్పాత్పుష్పం విచిన్వీత మూలచ్ఛేదం న కారయేత్ । మాలాకార ఇవారణ్యే న యథాఙ్గారకారకః ॥ ౧,౧౧౧.

రాజు అడవిలో పూలు ఏకంగా ఎంచుకుని తీయాలి, వేర్లు కోయకూడదు. పూలమాల కట్టేవాడు లాగ, బొగ్గు తయారు చేసేవాడు లాగా కాకూడదు.

దోగ్ధారః క్షీరభుఞ్జానా వికృతం తన్న భుఞ్జతే । పరరాష్ట్రం మహీపాలైర్భోక్తవ్యం న చ దూషయేత్ ॥ ౧,౧౧౧.

పాలు పీల్చేవారు పాలు మాత్రమే తాగుతారు, పాడైన పాలను తాగరు. అలాగే, రాజులు ఇతర రాజ్యాల సంపదను అనుభవించవచ్చు, కాని వాటిని నాశనం చేయకూడదు.

నోధశ్ఛిన్ద్యాత్తు యో ధేన్వాః క్షారార్థో లభతే పయః । ఏవం రాష్ట్రం ప్రయోగేణ పీడ్యమానం న వర్ధతే ॥ ౧,౧౧౧.

ఎవరైనా ఆవును కొట్టి, ఉప్పు కోసం పాలు ఆశిస్తే, వారికి పాలు దొరకవు. అలాగే, రాజ్యం అన్యాయంగా బాధిస్తే, అది ఎదగదు.

తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన పృథివీమనుపాలయేన్ । పాలకస్య భవేద్భూమిః కీర్తిరాయుర్యశో బలమ్ ॥ ౧,౧౧౧.

అందుకే, అన్ని విధాలా భూమిని కాపాడాలి. రాజుకు భూమి పేరు, ఆయుషు, గౌరవం, బలాన్ని ఇస్తుంది.

ఆభ్యర్చ్య విష్ణుం ధర్మాత్మా గోబ్రాహ్మణహితే రతః । ప్రజాః పాలయితుం శక్తః పార్థివో విజితేన్ద్రియః ॥ ౧,౧౧౧.

విష్ణువును పూజించి, ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, ఆవులు బ్రాహ్మణుల మేలుకోసం శ్రద్ధ చూపే, తన ఇంద్రియాలను జయించిన రాజు ప్రజలను రక్షించగలడు.

ఐశ్వర్యమధ్రువం ప్రాప్య రాజా ధర్మే మతిఞ్చరేత్ । క్షణేన విభవో నశ్యేన్నాత్మాయత్తం ధనాదికమ్ ॥ ౧,౧౧౧.

స్థిరంగా లేని ఐశ్వర్యాన్ని పొందిన రాజు ధర్మాన్ని ఆలోచించాలి. ఎందుకంటే సంపద క్షణంలో పోతుంది, ధనం మొదలైనవి మనవి కావు.

సత్యం మనోరమాః కామాః సత్యం రమ్యా విభూతయః । కిన్తు వై వనితాపాఙ్గభఙ్గిలోలం హి జీవితమ్ ॥ ౧,౧౧౧.

కామాలు ఆనందదాయకం, ఐశ్వర్యం ఆకర్షణీయమే. అయినా, జీవితం స్త్రీ చూపు లాగానే చంచలమై ఉంటుంది.

వ్యాఘ్రీవ తిష్ఠతి జరా పరితర్జయన్తీ రోగాశ్చ శత్రవ ఇవ ప్రభవన్తి గాత్రే । ఆయుః పరిస్త్రవతి భిన్నఘటాదివామ్భో లోకో న చాత్మహితమాచరతీహ కశ్చిత్ ॥ ౧,౧౧౧.

జరా పులిలా బెదిరిస్తూ ఎదురుగా నిలుస్తుంది. వ్యాధులు శత్రువుల్లా శరీరంలో కలుగుతాయి. జీవితం పగిలిన మట్టికుండలో నీరు లాగ జారిపోతుంది. ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ నిజంగా తమ మేలుకోసం ప్రవర్తించరు.

నిః శఙ్కం కిం మనుష్యాః కురుత పరహితం యుక్తమగ్రే హితం యన్మోదధ్వం కామినీభిర్మదనశరహతా మన్దమన్దాతిదృష్ట్యా । మా పాపం సంకురుధ్వం ద్విజహరిపరమాః సంభజధ్వం సదైవ ఆయుర్నిః శేషమేతి స్ఖలతి జలఘటీభూతమృత్యుచ్ఛలేన ॥ ౧,౧౧౧.

మనుష్యులు ఎందుకు నిర్భయంగా పరుల మేలుకోసం, లేదా తమ మేలుకోసం మంచిపని చేయరు? మీరు స్త్రీలతో మోహంలో మునిగి, మత్తులో మెల్లగా చూస్తూ ఆనందిస్తారు. పాపం చేయకండి. బ్రాహ్మణులు, విష్ణువును ఎప్పుడూ గౌరవించండి. ఎందుకంటే జీవితం మట్టికుండలో నీరు లాగ మరణ ప్రవాహంతో ముగుస్తుంది.

మాతృవత్పరదారేషు పరద్రవ్యేషు లోష్టవత్ । ఆత్మవత్సర్వభూతేషు యః పశ్యతి స పణ్డితః ॥ ౧,౧౧౧.

ఇతరుల భార్యలను తల్లి లా, ఇతరుల ధనాన్ని మట్టికట్ట లా, అన్ని జీవులను తనవారిలా చూసేవాడే నిజంగా పండితుడు.

ఏతదర్థం హి విప్రేన్ద్రా రాజ్యమిచ్ఛన్తి భూభృతః । యదేషాం సర్వకార్యేషు వచో న ప్రతిహన్యతే ॥ ౧,౧౧౧.

ఈ కారణంగానే, బ్రాహ్మణులారా, రాజులు రాజ్యాన్ని కోరుకుంటారు. ఎందుకంటే వారి మాట అన్ని పనుల్లో ఎవరూ అడ్డుకోరు.

ఏతదర్థం హి కుర్వన్తి రాజానో ధనసఞ్చయమ్ । రక్షయిత్వా తు చాత్మానం యద్ధనం తద్ద్విజాతయే ॥ ౧,౧౧౧.

ఈ ఉద్దేశంతోనే రాజులు ధనాన్ని కూడబెట్టుతారు. కానీ ముందుగా తమను రక్షించుకుని, ఆ ధనాన్ని ద్విజులకు ఇస్తారు.

ఓఙ్కారశబ్దో విప్రాణాం యేన రాష్ట్రం ప్రవర్ధతే । స రాజా వర్ధతే యోగాద్వ్యాధిభిశ్చ న బధ్యతే ॥ ౧,౧౧౧.

బ్రాహ్మణులు ఉచ్చరించే ఓం ధ్వనితో రాజ్యం అభివృద్ధి చెందుతుంది. అలాంటి రాజు నియమంతో ఎదుగుతాడు, వ్యాధులు అతనికి దగ్గరకివి రావు.

అసమర్థాశ్చ కుర్వన్తి మునయో ద్రవ్యసఞ్చయమ్ । కిం పునస్తు మహీపాలః పుత్రవత్పాలయన్ప్రజాః ॥ ౧,౧౧౧.

శక్తి లేని మునులు కూడా ధనం కూడబెట్టుతారు. మరి రాజు అయితే, తన ప్రజలను తన పిల్లలలా కాపాడుతూ ధనాన్ని కూడబెట్టడం సహజమే.