గరుడపురాణమ్

విషాదప్యమృతం గ్రాహ్యమమేధ్యాదపి కాఞ్చనమ్ । నీచాదప్యుత్తమాం విద్యాం స్త్రీరత్నం దుష్కులాదపి ॥ ౧,౧౧౦.

విషంలోనుంచి అమృతం, అపవిత్రమైనదానిలోనుంచి బంగారం, నీచుని నుండి ఉత్తమ విద్య, చెడు కుటుంబంలోనుంచి మంచి భార్య — ఇవన్నీ తీసుకోవచ్చు.

న రాజ్ఞా సహ మిత్రత్వం న సర్పో నిర్విషః క్రచిత్ । న కులం నిర్మలం తత్ర స్త్రీజనో యత్ర జాయతే ॥ ౧,౧౧౦.

రాజుతో స్నేహం చేయకూడదు. విషం లేని పామును నమ్మకూడదు. మహిళలు పుట్టే కుటుంబం పూర్తిగా పవిత్రంగా ఉండదు.

కులే నియోజయేద్భక్తం పుత్రం విద్యాసు యోజయేత్ । వ్యసనే యోజయేచ్ఛత్రుమిష్టం ధర్మే నియోజ్యేత్ ॥ ౧,౧౧౦.

కుటుంబంలో భక్తుడైన కుమారుడిని నియమించాలి. విద్యలో విద్యావంతుడిని పెట్టాలి. కష్టకాలంలో శత్రువును ఉపయోగించాలి. ధర్మంలో ప్రీతిపాత్రుడిని నియమించాలి.

స్థానేష్వేవ ప్రయోక్తావ్యా భృత్యాశ్చాభరణాని చ । న హి చూడామణిః పాదే శోభతే వై కదాచన ॥ ౧,౧౧౦.

దాసులు, ఆభరణాలు — ఇవి తగిన చోటే పెట్టాలి. ఎందుకంటే కిరీట రత్నం కాలికి పెట్టినా అందంగా ఉండదు.

చూడామణిః సముద్రోఽగ్నిర్ఘణ్టా చాఖణ్డమమ్బరమ్ । అథవా పృథివీపాలో మూర్ధ్ని పాదే ప్రమాదతః ॥ ౧,౧౧౦.

కిరీట రత్నం, సముద్రం, అగ్ని, విరిగని ఆకాశం, లేదా భూమి పాలకుడు — ఇవన్నీ తలపై కాకుండా కాలికి పెట్టితే, అది అవివేకమే.

కుసుమస్తబకస్యేవ ద్వే గతీ తు మనస్వినః । మూర్ధ్ని వా సర్వలోకానాం శీర్షతః పతితో వనే ॥ ౧,౧౧౦.

పువ్వుల గుత్తికి రెండు మార్గాలే ఉంటాయి. అలాగే, మహాత్ములకు కూడా — ఒకటి అందరి తలపైకి చేరడం, లేక అడవిలో నేలపై పడిపోవడం.

కనకభూషణసంగ్రహణోచితో యది మణిస్త్రపుణి ప్రతిబధ్యతే । న చ విరౌతి న చాపి స శోభతే భవతి యోజయితుర్వచనీయతా ॥ ౧,౧౧౦.

బంగారు ఆభరణానికి తగిన రత్నాన్ని సీసంలో పెట్టినా, అది ఏడవదు, మెరయదు కూడా. దాన్ని పెట్టినవాడి ఇష్టం ప్రకారం అవుతుంది.

వాజివారణలౌహానాం కాష్ఠపాషాణవాససామ్ । నారీపురుషతోయానామన్తరం మహదన్తరమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

గుర్రాలు, ఏనుగులు, ఇనుపం; మట్టికట్ట, రాయి, వస్త్రం; మహిళలు, పురుషులు, నీరు — వీటన్నింటికీ చాలా తేడా ఉంది.

కదర్థితస్యాపి హి ధైర్యవృత్తేర్న శక్యతే సర్వగుణప్రమాథః । అధః ఖలేనాపి కృతస్య వహ్నేర్నాధః శిఖా యాతి కదాచిదేవ ॥ ౧,౧౧౦.

ఎంత ఇబ్బంది పెట్టినా, ధైర్యవంతుని స్వభావాన్ని ఎవరూ దెబ్బతీయలేరు. చెడు వాళ్లు ఎంత కిందకు నెట్టినా, అగ్నిశిఖా ఎప్పుడూ కిందికి పోదు.

న సదశ్వః కశాఘాతం సింహో న గజగర్జితమ్ । వీరో వా పరనిర్దిష్టం న సహేద్భీమనిః స్వనమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఉత్తమమైన గుర్రం ఎప్పుడూ కొరడా దెబ్బను భరించదు; సింహం ఏనుగు గర్జనను సహించదు; అలాగే, వీరుడు తనపై భయపెట్టి మాట్లాడినవాళ్ల మాటలను అసలు సహించడు.

యది విభవవిహీనః ప్రచ్యుతో వాశు దైవాన్న తు ఖలజనసేవాం కాఙ్క్షయేన్నైవ నీచామ్ । న తృణమదనకార్యే సుక్షుధార్తోఽత్తి సింహః పిబతి రుధిరముష్ణం ప్రాయశః కుఞ్చరాణామ్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఒకవేళ ధనం లేకపోయినా, అదృష్టం వల్ల కిందపడినా, ఎప్పుడూ చెడ్డవాళ్లకు సేవ చేయాలని ఆశించకూడదు. ఎందుకంటే, ఆకలితో ఉన్న సింహం గడ్డి తినదు, అది ఎక్కువగా ఏనుగుల వేడివేయి రక్తాన్ని తాగుతుంది.

సకృద్దుష్టఞ్చ యో మిత్రం పునః సన్ధాతుమిచ్ఛతి । స మృత్యుమేవ గృహ్ణీయాద్గర్భమశ్వతరీ యథా ॥ ౧,౧౧౦.

ఒకసారి మోసం చేసిన స్నేహితుడిని మళ్లీ నమ్మాలని ప్రయత్నించేవాడు, అది మరణాన్ని ఆలింగనం చేసుకున్నట్టే, గాడిద గర్భాన్ని తీసుకున్నట్టు అవుతుంది.

శత్రోరపత్యాని ప్రియంవదాని నోపేక్షితవ్యాని బుధైర్మనుష్యైః । తాన్యేవ కాలేషు విపత్కరాణి విషస్య పాత్రాణ్యపి దారుణాని ॥ ౧,౧౧౦.

శత్రువుల పిల్లలు మధురంగా మాట్లాడినా, తెలివైనవారు వాటిని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. ఎందుకంటే, అవి సరైన సమయంలో విపత్తులకు కారణమవుతాయి; విషం ఉన్న పాత్రలు ఎంత భయంకరమో, అవి కూడా అంతే.

ఉపకారగృహీతేన శత్రుణా శత్రుముద్ధరేత్ । పాదలగ్నం కరస్థేన కణ్టకేనైవ కణ్టకమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఉపకారం చేసి మనవైపు తిప్పుకున్న శత్రువును ఉపయోగించి ఇంకొక శత్రువును జయించాలి. కాలులో మునిగిన ముల్లును చేతిలో ఉన్న మరో ముల్లుతో తీయడంలా ఇది.

అపకారపరాన్నిత్యం చిన్త యేన్న కదాచన । స్వయమేవ పతిష్యన్తి కూలజాతా ఇవ ద్రుమాః ॥ ౧,౧౧౦.

ఎప్పుడూ ఇతరులకు హాని చేయాలని ప్రయత్నించే వారు, నదికట్టపై పెరిగిన చెట్లు ఎలా తామే పడిపోతాయో, అలాగే తామే నాశనం అవుతారు.

అనర్థా హ్యర్థరూషాశ్చ అర్థాశ్చానర్థరూపిణః । భవన్తి తే వినాశాయ దైవాయత్తస్య వై సదా ॥ ౧,౧౧౦.

కొన్ని సార్లు నష్టాలు సంపదలా కనిపిస్తాయి, సంపదలు నష్టాల రూపంలో ఉంటాయి. ఇవన్నీ అదృష్టం చేతిలో ఉన్నవారికి ఎప్పుడూ నాశనానికే దారి తీస్తాయి.

కార్యకాలోచితాపాపా మతిః సఞ్జాయతే హి వై । సానుకూలే తు దైవే శం పుంసః సర్వత్ర జాయతే ॥ ౧,౧౧౦.

ఏ పని అవసరమో దానికి తగినట్టు మనసు పాపాన్ని పుట్టిస్తుంది. కానీ, అదృష్టం అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు, మనిషికి ఎక్కడైనా శుభం కలుగుతుంది.

ధనప్రయోగకార్యేషుః తథా విద్యా గమేషు చ । ఆహారే వ్యవహారే చ త్యక్తలజ్జః సదా భవేత్ ॥ ౧,౧౧౦.

ధనం ఖర్చు చేయడంలో, విద్యను సంపాదించడంలో, ఆహారం కోసం, వ్యాపారంలో — ఇవన్నిటిలో ఎప్పుడూ సిగ్గు పడకూడదు.

ధనినః శ్రోత్రియో రాజా నదీ వైద్యస్తు పఞ్చమః । పఞ్చ యత్ర న విద్యన్తే న కుర్యాత్తత్రత్ర సంస్థితిమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఒక చోట ధనవంతుడు, పండితుడు, రాజు, నది, వైద్యుడు లేకపోతే, అలాంటి చోట ఉండకూడదు.

లోకయాత్రా భయం లజ్జా దాక్షిణ్యం దానశీలతా । పఞ్చ యత్ర న విద్యన్తే న తత్ర దివసం వసేత్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఏ ఊరిలో జీవనోపాధి, భయం, లజ్జ, వినయం, దానశీలత లేకపోతే, అటువంటి చోట ఒక్క రోజు కూడా ఉండకూడదు.

కాలవిచ్ఛోత్రియో రాజా నదీ సాధుశ్చ పఞ్చమః । ఏతే యత్ర న విద్యన్తే తత్ర వాసం న కారయేత్ ॥ ౧,౧౧౦.

పండితుడు, రాజు, నది, మంచివాడు, ఐదవవాడు — వీరెవరూ లేని ఊరిలో నివాసం చేయకూడదు.

నైకత్ర పరినిష్ఠాస్తి జ్ఞానస్య కిల శౌనక । సర్వః సర్వం న జానాతి సర్వజ్ఞో నాస్తి కుత్రచిత్ ॥ ౧,౧౧౦.

శౌనకా! ఎక్కడా జ్ఞానం పూర్తిగా ఉండదు. ఎవ్వరూ అన్నీ తెలుసుకోరు. అన్ని విషయాల్లో నిపుణుడు ఎక్కడా లేడు.

న సర్వవిత్కశ్చిదిహాస్తి లోకే నాత్యన్తమూర్ఖో భువి చాపి కశ్చిత్ । జ్ఞానేన నీచోత్తమమధ్యమేన యోఽయం విజానాతి స తేన విద్వాన్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ అన్నీ తెలిసినవాడు కాదు, ఎవ్వరూ పూర్తిగా మూర్ఖుడూ కాదు. ఎవరైతే తక్కువ, మధ్య, ఎక్కువ జ్ఞానం ద్వారా విషయాన్ని గ్రహిస్తారో, వాడే నిజంగా పండితుడు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౧౧ సూత ఉవాచ । పార్థివస్య తు వక్ష్యామి భృత్యానాఞ్చైవ లక్షణమ్ । సర్వాణి హి మహీపాలః సమ్యఙ్నిత్యం పరీక్షయేత్ ॥ ౧,౧౧౧.

సూతుడు ఇలా అన్నాడు: రాజు లక్షణాలు, అతని సేవకుల లక్షణాలు ఇప్పుడు చెప్పబోతున్నాను. రాజు వీటన్నింటినీ ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి.

రాజ్యం పాలయతే నిత్యం సత్యధర్మపరాయణః । నిర్జిత్య పరసైన్యాని క్షితం ధర్మేణ పాలయేత్ ॥ ౧,౧౧౧.

సత్యం, ధర్మం మీద నిలబడిన రాజు ఎప్పుడూ తన రాజ్యాన్ని పాలించాలి. శత్రు సైన్యాలను జయించి, భూమిని ధర్మంతో పరిపాలించాలి.

పుష్పాత్పుష్పం విచిన్వీత మూలచ్ఛేదం న కారయేత్ । మాలాకార ఇవారణ్యే న యథాఙ్గారకారకః ॥ ౧,౧౧౧.

రాజు అడవిలో పూలు ఏకంగా ఎంచుకుని తీయాలి, వేర్లు కోయకూడదు. పూలమాల కట్టేవాడు లాగ, బొగ్గు తయారు చేసేవాడు లాగా కాకూడదు.

దోగ్ధారః క్షీరభుఞ్జానా వికృతం తన్న భుఞ్జతే । పరరాష్ట్రం మహీపాలైర్భోక్తవ్యం న చ దూషయేత్ ॥ ౧,౧౧౧.

పాలు పీల్చేవారు పాలు మాత్రమే తాగుతారు, పాడైన పాలను తాగరు. అలాగే, రాజులు ఇతర రాజ్యాల సంపదను అనుభవించవచ్చు, కాని వాటిని నాశనం చేయకూడదు.

నోధశ్ఛిన్ద్యాత్తు యో ధేన్వాః క్షారార్థో లభతే పయః । ఏవం రాష్ట్రం ప్రయోగేణ పీడ్యమానం న వర్ధతే ॥ ౧,౧౧౧.

ఎవరైనా ఆవును కొట్టి, ఉప్పు కోసం పాలు ఆశిస్తే, వారికి పాలు దొరకవు. అలాగే, రాజ్యం అన్యాయంగా బాధిస్తే, అది ఎదగదు.

తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన పృథివీమనుపాలయేన్ । పాలకస్య భవేద్భూమిః కీర్తిరాయుర్యశో బలమ్ ॥ ౧,౧౧౧.

అందుకే, అన్ని విధాలా భూమిని కాపాడాలి. రాజుకు భూమి పేరు, ఆయుషు, గౌరవం, బలాన్ని ఇస్తుంది.