గరుడపురాణమ్

ఆకారైరిఙ్గితైర్గత్యా చేష్టయా భాషితేన చ । నేత్రవక్రవికారాభ్యాం లక్ష్యతేఽన్తర్గతం మనః ॥ ౧,౧౦౯.

మనిషి రూపం, హావభావాలు, నడక, ప్రవర్తన, మాటలు, కళ్లూ ముఖంలో మార్పులు—ఇవి చూసి లోపల ఉన్న మనసు తెలుసుకోవచ్చు.

అనుక్తమప్యూహతి పణ్డితో జనః పరేఙ్గితజ్ఞానఫలా హి బుద్ధయః । ఉదీరితోర్థః పశునాపి గృహ్యతే హయాశ్చ నాగాశ్చ వహన్తి దర్శితమ్ ॥ ౧,౧౦౯.

ఏమీ చెప్పకపోయినా, తెలివైనవాడు మనసులో ఊహించగలడు. ఎందుకంటే, సంకేతాలు అర్థం చేసుకోవడమే నిజమైన బుద్ధి ఫలం. మాట్లాడిన అర్థాన్ని జంతువులు కూడా గ్రహించగలవు. గుర్రాలు, ఏనుగులు చూపినదాన్ని అనుసరిస్తాయి.

అర్థాద్భ్రష్టస్తీర్థయాత్రాం తు గచ్ఛేత్సత్యాద్భ్రష్టో రౌరవం వై వ్రజేచ్చ । యోగాద్భ్రష్టః సత్యధృతిఞ్చ గచ్ఛేద్రాజ్యాద్భ్రష్టో మృగయాయాం వ్రజేచ్చ ॥ ౧,౧౦౯.

ధనాన్ని కోల్పోయినవాడు తీర్థయాత్ర చేయాలి. సత్యాన్ని వదిలినవాడు రౌరవ నరకానికి వెళ్ళాలి. యోగాన్ని విడిచినవాడు సత్యంలో స్థిరతను ఆశ్రయించాలి. రాజ్యాన్ని కోల్పోయినవాడు వేటకు వెళ్ళాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౧౦ సూత ఉవాచ । యోధ్రువాణి పరిత్యజ్య హ్యధువాణి నిషేవతే । ధ్రువాణి తస్య నశ్యన్తి హ్యధ్రువం నష్టమేవ చ ॥ ౧,౧౧౦.

సూతుడు ఇలా అన్నాడు: నిలిచిపోయే విషయాలను వదిలేసి, క్షణికమైన వాటిని వెంబడిస్తే, శాశ్వతమైనవి పోతాయి, తాత్కాలికమైనవి ఎప్పుడో పోయినట్టే.

వాగ్యన్త్రహీనస్య నరస్య విద్యా శస్త్రం యథా కాపురుషస్య హస్తే । న తుష్టిముత్పాదయతే శరీరే హ్యన్ధస్య దారా ఇవ దర్శనీయాః ॥ ౧,౧౧౦.

మాటల శక్తి లేని మనిషికి విద్య, భయపడే వాడి చేతిలో ఆయుధంలా ఉంటుంది. అది శరీరానికి ఆనందాన్ని ఇవ్వదు. అంధుడికి అందమైన భార్య ఉన్నా, సంతోషం కలుగదు.

భోజ్యే భోజనశక్తిశ్చ రతిశక్తిర్వరస్త్రియః । విభవే దానశక్తిశ్చ నాల్పస్య తపసః ఫలమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

భోజనానికి శక్తి అన్నంలో ఉంటుంది. ఆనందానికి శక్తి మంచి భార్యలో ఉంటుంది. దానం చేయడానికి శక్తి ధనంలో ఉంటుంది. చిన్నవాడికి తపస్సు ఫలం ఉండదు.

అగ్నిహోత్రఫలా వేదాః శీలవృత్తిఫలం శుభమ్ । రతిపుత్రఫలా దారా దత్తభుక్తఫలం ధనమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

వేదాలు యజ్ఞం ద్వారా ఫలిస్తాయి. మంచి ఆచరణ వల్ల మంగళకరమైన ఫలితం లభిస్తుంది. భార్య వల్ల సుఖం, సంతానం కలుగుతుంది. ధనం దానం చేసి, భోగించి ఫలిస్తుంది.

వరయేత్కులజాం ప్రాజ్ఞో విరూపామపి కన్యకామ్ । సురూపాం సునితమ్బాఞ్చ నాకులీనాం కదాచన ॥ ౧,౧౧౦.

తెలివైనవాడు, అందం లేకపోయినా మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన అమ్మాయిని ఎంచుకోవాలి. కానీ చెడు కుటుంబంలో పుట్టిన అందమైన అమ్మాయిని ఎప్పుడూ ఎంచుకోకూడదు.

అర్థేనాపి హి కిం తేన యస్యానర్థే తు సంగతిః । కో హి నామ శిఖాజాతం పన్నగస్య మణిం హరేత్ ॥ ౧,౧౧౦.

అపశకునంతో కలిసిన ధనంతో ఏమి ప్రయోజనం? పాము తలపై ఉన్న రత్నాన్ని ఎవరు తీసుకుంటారు?

హవిర్దుష్టకులద్వాహ్యం బాలాదపి సుభాషితమ్ । అమేధ్యాత్కాఞ్చనం గ్రాహ్యం స్త్రీరత్నం దుష్కులాదపి ॥ ౧,౧౧౦.

యజ్ఞానికి హవిస్సు, మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన వధువు, చిన్నవాడి నుండి మంచి మాట, అపవిత్రమైనదానిలోనుంచి బంగారం, చెడు కుటుంబంలోనుంచి మంచి భార్య — ఇవన్నీ స్వీకరించవచ్చు.

విషాదప్యమృతం గ్రాహ్యమమేధ్యాదపి కాఞ్చనమ్ । నీచాదప్యుత్తమాం విద్యాం స్త్రీరత్నం దుష్కులాదపి ॥ ౧,౧౧౦.

విషంలోనుంచి అమృతం, అపవిత్రమైనదానిలోనుంచి బంగారం, నీచుని నుండి ఉత్తమ విద్య, చెడు కుటుంబంలోనుంచి మంచి భార్య — ఇవన్నీ తీసుకోవచ్చు.

న రాజ్ఞా సహ మిత్రత్వం న సర్పో నిర్విషః క్రచిత్ । న కులం నిర్మలం తత్ర స్త్రీజనో యత్ర జాయతే ॥ ౧,౧౧౦.

రాజుతో స్నేహం చేయకూడదు. విషం లేని పామును నమ్మకూడదు. మహిళలు పుట్టే కుటుంబం పూర్తిగా పవిత్రంగా ఉండదు.

కులే నియోజయేద్భక్తం పుత్రం విద్యాసు యోజయేత్ । వ్యసనే యోజయేచ్ఛత్రుమిష్టం ధర్మే నియోజ్యేత్ ॥ ౧,౧౧౦.

కుటుంబంలో భక్తుడైన కుమారుడిని నియమించాలి. విద్యలో విద్యావంతుడిని పెట్టాలి. కష్టకాలంలో శత్రువును ఉపయోగించాలి. ధర్మంలో ప్రీతిపాత్రుడిని నియమించాలి.

స్థానేష్వేవ ప్రయోక్తావ్యా భృత్యాశ్చాభరణాని చ । న హి చూడామణిః పాదే శోభతే వై కదాచన ॥ ౧,౧౧౦.

దాసులు, ఆభరణాలు — ఇవి తగిన చోటే పెట్టాలి. ఎందుకంటే కిరీట రత్నం కాలికి పెట్టినా అందంగా ఉండదు.

చూడామణిః సముద్రోఽగ్నిర్ఘణ్టా చాఖణ్డమమ్బరమ్ । అథవా పృథివీపాలో మూర్ధ్ని పాదే ప్రమాదతః ॥ ౧,౧౧౦.

కిరీట రత్నం, సముద్రం, అగ్ని, విరిగని ఆకాశం, లేదా భూమి పాలకుడు — ఇవన్నీ తలపై కాకుండా కాలికి పెట్టితే, అది అవివేకమే.

కుసుమస్తబకస్యేవ ద్వే గతీ తు మనస్వినః । మూర్ధ్ని వా సర్వలోకానాం శీర్షతః పతితో వనే ॥ ౧,౧౧౦.

పువ్వుల గుత్తికి రెండు మార్గాలే ఉంటాయి. అలాగే, మహాత్ములకు కూడా — ఒకటి అందరి తలపైకి చేరడం, లేక అడవిలో నేలపై పడిపోవడం.

కనకభూషణసంగ్రహణోచితో యది మణిస్త్రపుణి ప్రతిబధ్యతే । న చ విరౌతి న చాపి స శోభతే భవతి యోజయితుర్వచనీయతా ॥ ౧,౧౧౦.

బంగారు ఆభరణానికి తగిన రత్నాన్ని సీసంలో పెట్టినా, అది ఏడవదు, మెరయదు కూడా. దాన్ని పెట్టినవాడి ఇష్టం ప్రకారం అవుతుంది.

వాజివారణలౌహానాం కాష్ఠపాషాణవాససామ్ । నారీపురుషతోయానామన్తరం మహదన్తరమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

గుర్రాలు, ఏనుగులు, ఇనుపం; మట్టికట్ట, రాయి, వస్త్రం; మహిళలు, పురుషులు, నీరు — వీటన్నింటికీ చాలా తేడా ఉంది.

కదర్థితస్యాపి హి ధైర్యవృత్తేర్న శక్యతే సర్వగుణప్రమాథః । అధః ఖలేనాపి కృతస్య వహ్నేర్నాధః శిఖా యాతి కదాచిదేవ ॥ ౧,౧౧౦.

ఎంత ఇబ్బంది పెట్టినా, ధైర్యవంతుని స్వభావాన్ని ఎవరూ దెబ్బతీయలేరు. చెడు వాళ్లు ఎంత కిందకు నెట్టినా, అగ్నిశిఖా ఎప్పుడూ కిందికి పోదు.

న సదశ్వః కశాఘాతం సింహో న గజగర్జితమ్ । వీరో వా పరనిర్దిష్టం న సహేద్భీమనిః స్వనమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఉత్తమమైన గుర్రం ఎప్పుడూ కొరడా దెబ్బను భరించదు; సింహం ఏనుగు గర్జనను సహించదు; అలాగే, వీరుడు తనపై భయపెట్టి మాట్లాడినవాళ్ల మాటలను అసలు సహించడు.

యది విభవవిహీనః ప్రచ్యుతో వాశు దైవాన్న తు ఖలజనసేవాం కాఙ్క్షయేన్నైవ నీచామ్ । న తృణమదనకార్యే సుక్షుధార్తోఽత్తి సింహః పిబతి రుధిరముష్ణం ప్రాయశః కుఞ్చరాణామ్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఒకవేళ ధనం లేకపోయినా, అదృష్టం వల్ల కిందపడినా, ఎప్పుడూ చెడ్డవాళ్లకు సేవ చేయాలని ఆశించకూడదు. ఎందుకంటే, ఆకలితో ఉన్న సింహం గడ్డి తినదు, అది ఎక్కువగా ఏనుగుల వేడివేయి రక్తాన్ని తాగుతుంది.

సకృద్దుష్టఞ్చ యో మిత్రం పునః సన్ధాతుమిచ్ఛతి । స మృత్యుమేవ గృహ్ణీయాద్గర్భమశ్వతరీ యథా ॥ ౧,౧౧౦.

ఒకసారి మోసం చేసిన స్నేహితుడిని మళ్లీ నమ్మాలని ప్రయత్నించేవాడు, అది మరణాన్ని ఆలింగనం చేసుకున్నట్టే, గాడిద గర్భాన్ని తీసుకున్నట్టు అవుతుంది.

శత్రోరపత్యాని ప్రియంవదాని నోపేక్షితవ్యాని బుధైర్మనుష్యైః । తాన్యేవ కాలేషు విపత్కరాణి విషస్య పాత్రాణ్యపి దారుణాని ॥ ౧,౧౧౦.

శత్రువుల పిల్లలు మధురంగా మాట్లాడినా, తెలివైనవారు వాటిని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. ఎందుకంటే, అవి సరైన సమయంలో విపత్తులకు కారణమవుతాయి; విషం ఉన్న పాత్రలు ఎంత భయంకరమో, అవి కూడా అంతే.

ఉపకారగృహీతేన శత్రుణా శత్రుముద్ధరేత్ । పాదలగ్నం కరస్థేన కణ్టకేనైవ కణ్టకమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఉపకారం చేసి మనవైపు తిప్పుకున్న శత్రువును ఉపయోగించి ఇంకొక శత్రువును జయించాలి. కాలులో మునిగిన ముల్లును చేతిలో ఉన్న మరో ముల్లుతో తీయడంలా ఇది.

అపకారపరాన్నిత్యం చిన్త యేన్న కదాచన । స్వయమేవ పతిష్యన్తి కూలజాతా ఇవ ద్రుమాః ॥ ౧,౧౧౦.

ఎప్పుడూ ఇతరులకు హాని చేయాలని ప్రయత్నించే వారు, నదికట్టపై పెరిగిన చెట్లు ఎలా తామే పడిపోతాయో, అలాగే తామే నాశనం అవుతారు.

అనర్థా హ్యర్థరూషాశ్చ అర్థాశ్చానర్థరూపిణః । భవన్తి తే వినాశాయ దైవాయత్తస్య వై సదా ॥ ౧,౧౧౦.

కొన్ని సార్లు నష్టాలు సంపదలా కనిపిస్తాయి, సంపదలు నష్టాల రూపంలో ఉంటాయి. ఇవన్నీ అదృష్టం చేతిలో ఉన్నవారికి ఎప్పుడూ నాశనానికే దారి తీస్తాయి.

కార్యకాలోచితాపాపా మతిః సఞ్జాయతే హి వై । సానుకూలే తు దైవే శం పుంసః సర్వత్ర జాయతే ॥ ౧,౧౧౦.

ఏ పని అవసరమో దానికి తగినట్టు మనసు పాపాన్ని పుట్టిస్తుంది. కానీ, అదృష్టం అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు, మనిషికి ఎక్కడైనా శుభం కలుగుతుంది.

ధనప్రయోగకార్యేషుః తథా విద్యా గమేషు చ । ఆహారే వ్యవహారే చ త్యక్తలజ్జః సదా భవేత్ ॥ ౧,౧౧౦.

ధనం ఖర్చు చేయడంలో, విద్యను సంపాదించడంలో, ఆహారం కోసం, వ్యాపారంలో — ఇవన్నిటిలో ఎప్పుడూ సిగ్గు పడకూడదు.

ధనినః శ్రోత్రియో రాజా నదీ వైద్యస్తు పఞ్చమః । పఞ్చ యత్ర న విద్యన్తే న కుర్యాత్తత్రత్ర సంస్థితిమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

ఒక చోట ధనవంతుడు, పండితుడు, రాజు, నది, వైద్యుడు లేకపోతే, అలాంటి చోట ఉండకూడదు.