గరుడపురాణమ్

రాజా న తప్తో ధనసంచయేన న సాగరస్తృప్తిమగాజ్జలేన । న పణ్డితస్తృప్యతి భాషితేన తృప్తం న చక్షుర్నృపదర్శనేన ॥ ౧,౧౦౯.

రాజు ఎంత ధనం కూడబెట్టినా తృప్తి చెందడు; సముద్రానికి ఎంత నీరు వచ్చినా సరిపోదు; పండితుడు ఎంత మాట్లాడినా తృప్తి చెందడు; కన్ను రాజును చూసినా తృప్తి చెందదు.

స్వకర్మ ధర్మార్జితజీవితానాం శాస్త్రేషు దారేషు సదా రతానామ్ । జితేన్ద్రియాణామతిథిప్రియాణాం గృహేఽపి మోక్షః పురుషోత్తమానామ్ ॥ ౧,౧౦౯.

తమ కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధంగా పాటించేవారు, శాస్త్రాలలో, భార్యలతో ఎప్పుడూ ఆనందించే వారు, ఇంద్రియాలను జయించిన వారు, అతిథులను గౌరవించే వారు—even ఇంట్లో ఉన్నా—వారికి మోక్షం లభిస్తుంది, ఓ ఉత్తమ పురుషుడా!

మనోఽనుకూలాః ప్రమదారూపవత్యః స్వలఙ్కృతాః । వసః ప్రాసాదపృష్ఠేషు స్వర్గః స్యాచ్ఛుభకర్మణః ॥ ౧,౧౦౯.

మనసుకు అనుకూలంగా, అందంగా అలంకరించుకున్న స్త్రీలు, ప్రాసాదాల పైభాగాల్లో నివసించడం—ఇవి శుభకర్మల వల్ల స్వర్గాన్ని అందిస్తాయి.

న దానేన న మానేన నార్జవేన న సవయా । న శస్త్రేణ న శాస్త్రేణ సర్వథా విషమా స్త్రియః ॥ ౧,౧౦౯.

దానం ఇచ్చినా, గౌరవం చూపినా, నిజాయితీగా ఉన్నా, వయస్సు పెరిగినా, ఆయుధంతో, శాస్త్రంతో—even అన్ని విధాలా—ఆడవారిని పూర్తిగా వశం చేసుకోవడం సాధ్యం కాదు.

శనైర్విద్యా శనైర్థాః శనైః పర్వతమారుహేత్ । శనైః కామం చ ధర్మం చ పఞ్చైతాని శనైః శనైః ॥ ౧,౧౦౯.

విద్యను క్రమంగా నేర్చుకోవాలి, ధనాన్ని క్రమంగా కూడబెట్టాలి, కొండను కూడా క్రమంగా ఎక్కాలి. అలాగే, కోరికలు, ధర్మాన్ని కూడా ఒక్కొక్కటిగా సాధించాలి.

శాశ్వతం దేవపూజాది విప్రదానం చ శాశ్వతమ్ । శాశ్వతం సగుణా విద్యా సుహృన్మిత్రం చ శాశ్వతమ్ ॥ ౧,౧౦౯.

దేవతలను పూజించడం శాశ్వతం, బ్రాహ్మణులకు దానం చేయడం శాశ్వతం, మంచి లక్షణాలతో కూడిన విద్య శాశ్వతం, నిజమైన స్నేహితుడు కూడా శాశ్వతమే.

యే బాలభావాన్న పఠన్తి విద్యాం యే యౌవనస్థా హ్యధనాత్మదారాః । తే శోచనీయా ఇహ జీవలోకే మనుష్యరూపేణ మృగాశ్చరన్తి ॥ ౧,౧౦౯.

పిల్లవయసులో విద్యను చదవని వారు, యవ్వనంలో ధనం, భార్యలు లేని వారు—ఇలాంటి వారు ఈ లోకంలో మనుష్యరూపంలో జంతువుల్లా తిరుగుతారు. వారిని జాలిపడాలి.

పఠనే భోజనే చిత్తం న కుర్యాచ్ఛాస్త్రసేవకః । సుదూరమపి విద్యార్థో వ్రజేద్గరుడవేగవాన్ ॥ ౧,౧౦౯.

శాస్త్రాన్ని అభ్యసించే వాడు భోజనంలో, పఠనంలో మనసు పెట్టకూడదు. విద్య కోసం—even దూరప్రాంతాలకు—గరుడవేగంతో వెళ్ళాలి.

యే బాలభావే న పఠన్తి విద్యాం కామాతురా యౌవననష్టవిత్తాః । తే వృద్ధబావే పరిభూయమానాః సందహ్యమానాః శిశిరే యథాబ్జమ్ ॥ ౧,౧౦౯.

పిల్లవయసులో చదవని వారు, యవ్వనంలో కోరికలకు లోనై ధనం కోల్పోయిన వారు—వృద్ధాప్యంలో అవమానాలు, బాధలు అనుభవిస్తారు. చలికాలంలో తామరపువ్వు లాగా అవస్థపడతారు.

తర్కేఽప్రతిష్ఠా శ్రుతయో విభిన్నాః నాసావృషిర్యస్య మతం న భిన్నమ్ । ధర్మస్య తత్త్వం నిహితం గుహాయాం మహాజనో యేన గతః స పన్థాః ॥ ౧,౧౦౯.

తర్కానికి స్థిరత లేదు, వేదాలు విభిన్నంగా ఉన్నాయి, ఎవరి మతం అయినా వ్యతిరేకత లేకుండా ఉండదు. ధర్మసత్యం లోతైన గుహలో దాగి ఉంది. గొప్పవారు నడిచిన మార్గాన్నే అనుసరించాలి.

ఆకారైరిఙ్గితైర్గత్యా చేష్టయా భాషితేన చ । నేత్రవక్రవికారాభ్యాం లక్ష్యతేఽన్తర్గతం మనః ॥ ౧,౧౦౯.

మనిషి రూపం, హావభావాలు, నడక, ప్రవర్తన, మాటలు, కళ్లూ ముఖంలో మార్పులు—ఇవి చూసి లోపల ఉన్న మనసు తెలుసుకోవచ్చు.

అనుక్తమప్యూహతి పణ్డితో జనః పరేఙ్గితజ్ఞానఫలా హి బుద్ధయః । ఉదీరితోర్థః పశునాపి గృహ్యతే హయాశ్చ నాగాశ్చ వహన్తి దర్శితమ్ ॥ ౧,౧౦౯.

ఏమీ చెప్పకపోయినా, తెలివైనవాడు మనసులో ఊహించగలడు. ఎందుకంటే, సంకేతాలు అర్థం చేసుకోవడమే నిజమైన బుద్ధి ఫలం. మాట్లాడిన అర్థాన్ని జంతువులు కూడా గ్రహించగలవు. గుర్రాలు, ఏనుగులు చూపినదాన్ని అనుసరిస్తాయి.

అర్థాద్భ్రష్టస్తీర్థయాత్రాం తు గచ్ఛేత్సత్యాద్భ్రష్టో రౌరవం వై వ్రజేచ్చ । యోగాద్భ్రష్టః సత్యధృతిఞ్చ గచ్ఛేద్రాజ్యాద్భ్రష్టో మృగయాయాం వ్రజేచ్చ ॥ ౧,౧౦౯.

ధనాన్ని కోల్పోయినవాడు తీర్థయాత్ర చేయాలి. సత్యాన్ని వదిలినవాడు రౌరవ నరకానికి వెళ్ళాలి. యోగాన్ని విడిచినవాడు సత్యంలో స్థిరతను ఆశ్రయించాలి. రాజ్యాన్ని కోల్పోయినవాడు వేటకు వెళ్ళాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౧౦ సూత ఉవాచ । యోధ్రువాణి పరిత్యజ్య హ్యధువాణి నిషేవతే । ధ్రువాణి తస్య నశ్యన్తి హ్యధ్రువం నష్టమేవ చ ॥ ౧,౧౧౦.

సూతుడు ఇలా అన్నాడు: నిలిచిపోయే విషయాలను వదిలేసి, క్షణికమైన వాటిని వెంబడిస్తే, శాశ్వతమైనవి పోతాయి, తాత్కాలికమైనవి ఎప్పుడో పోయినట్టే.

వాగ్యన్త్రహీనస్య నరస్య విద్యా శస్త్రం యథా కాపురుషస్య హస్తే । న తుష్టిముత్పాదయతే శరీరే హ్యన్ధస్య దారా ఇవ దర్శనీయాః ॥ ౧,౧౧౦.

మాటల శక్తి లేని మనిషికి విద్య, భయపడే వాడి చేతిలో ఆయుధంలా ఉంటుంది. అది శరీరానికి ఆనందాన్ని ఇవ్వదు. అంధుడికి అందమైన భార్య ఉన్నా, సంతోషం కలుగదు.

భోజ్యే భోజనశక్తిశ్చ రతిశక్తిర్వరస్త్రియః । విభవే దానశక్తిశ్చ నాల్పస్య తపసః ఫలమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

భోజనానికి శక్తి అన్నంలో ఉంటుంది. ఆనందానికి శక్తి మంచి భార్యలో ఉంటుంది. దానం చేయడానికి శక్తి ధనంలో ఉంటుంది. చిన్నవాడికి తపస్సు ఫలం ఉండదు.

అగ్నిహోత్రఫలా వేదాః శీలవృత్తిఫలం శుభమ్ । రతిపుత్రఫలా దారా దత్తభుక్తఫలం ధనమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

వేదాలు యజ్ఞం ద్వారా ఫలిస్తాయి. మంచి ఆచరణ వల్ల మంగళకరమైన ఫలితం లభిస్తుంది. భార్య వల్ల సుఖం, సంతానం కలుగుతుంది. ధనం దానం చేసి, భోగించి ఫలిస్తుంది.

వరయేత్కులజాం ప్రాజ్ఞో విరూపామపి కన్యకామ్ । సురూపాం సునితమ్బాఞ్చ నాకులీనాం కదాచన ॥ ౧,౧౧౦.

తెలివైనవాడు, అందం లేకపోయినా మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన అమ్మాయిని ఎంచుకోవాలి. కానీ చెడు కుటుంబంలో పుట్టిన అందమైన అమ్మాయిని ఎప్పుడూ ఎంచుకోకూడదు.

అర్థేనాపి హి కిం తేన యస్యానర్థే తు సంగతిః । కో హి నామ శిఖాజాతం పన్నగస్య మణిం హరేత్ ॥ ౧,౧౧౦.

అపశకునంతో కలిసిన ధనంతో ఏమి ప్రయోజనం? పాము తలపై ఉన్న రత్నాన్ని ఎవరు తీసుకుంటారు?

హవిర్దుష్టకులద్వాహ్యం బాలాదపి సుభాషితమ్ । అమేధ్యాత్కాఞ్చనం గ్రాహ్యం స్త్రీరత్నం దుష్కులాదపి ॥ ౧,౧౧౦.

యజ్ఞానికి హవిస్సు, మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన వధువు, చిన్నవాడి నుండి మంచి మాట, అపవిత్రమైనదానిలోనుంచి బంగారం, చెడు కుటుంబంలోనుంచి మంచి భార్య — ఇవన్నీ స్వీకరించవచ్చు.

విషాదప్యమృతం గ్రాహ్యమమేధ్యాదపి కాఞ్చనమ్ । నీచాదప్యుత్తమాం విద్యాం స్త్రీరత్నం దుష్కులాదపి ॥ ౧,౧౧౦.

విషంలోనుంచి అమృతం, అపవిత్రమైనదానిలోనుంచి బంగారం, నీచుని నుండి ఉత్తమ విద్య, చెడు కుటుంబంలోనుంచి మంచి భార్య — ఇవన్నీ తీసుకోవచ్చు.

న రాజ్ఞా సహ మిత్రత్వం న సర్పో నిర్విషః క్రచిత్ । న కులం నిర్మలం తత్ర స్త్రీజనో యత్ర జాయతే ॥ ౧,౧౧౦.

రాజుతో స్నేహం చేయకూడదు. విషం లేని పామును నమ్మకూడదు. మహిళలు పుట్టే కుటుంబం పూర్తిగా పవిత్రంగా ఉండదు.

కులే నియోజయేద్భక్తం పుత్రం విద్యాసు యోజయేత్ । వ్యసనే యోజయేచ్ఛత్రుమిష్టం ధర్మే నియోజ్యేత్ ॥ ౧,౧౧౦.

కుటుంబంలో భక్తుడైన కుమారుడిని నియమించాలి. విద్యలో విద్యావంతుడిని పెట్టాలి. కష్టకాలంలో శత్రువును ఉపయోగించాలి. ధర్మంలో ప్రీతిపాత్రుడిని నియమించాలి.

స్థానేష్వేవ ప్రయోక్తావ్యా భృత్యాశ్చాభరణాని చ । న హి చూడామణిః పాదే శోభతే వై కదాచన ॥ ౧,౧౧౦.

దాసులు, ఆభరణాలు — ఇవి తగిన చోటే పెట్టాలి. ఎందుకంటే కిరీట రత్నం కాలికి పెట్టినా అందంగా ఉండదు.

చూడామణిః సముద్రోఽగ్నిర్ఘణ్టా చాఖణ్డమమ్బరమ్ । అథవా పృథివీపాలో మూర్ధ్ని పాదే ప్రమాదతః ॥ ౧,౧౧౦.

కిరీట రత్నం, సముద్రం, అగ్ని, విరిగని ఆకాశం, లేదా భూమి పాలకుడు — ఇవన్నీ తలపై కాకుండా కాలికి పెట్టితే, అది అవివేకమే.

కుసుమస్తబకస్యేవ ద్వే గతీ తు మనస్వినః । మూర్ధ్ని వా సర్వలోకానాం శీర్షతః పతితో వనే ॥ ౧,౧౧౦.

పువ్వుల గుత్తికి రెండు మార్గాలే ఉంటాయి. అలాగే, మహాత్ములకు కూడా — ఒకటి అందరి తలపైకి చేరడం, లేక అడవిలో నేలపై పడిపోవడం.

కనకభూషణసంగ్రహణోచితో యది మణిస్త్రపుణి ప్రతిబధ్యతే । న చ విరౌతి న చాపి స శోభతే భవతి యోజయితుర్వచనీయతా ॥ ౧,౧౧౦.

బంగారు ఆభరణానికి తగిన రత్నాన్ని సీసంలో పెట్టినా, అది ఏడవదు, మెరయదు కూడా. దాన్ని పెట్టినవాడి ఇష్టం ప్రకారం అవుతుంది.

వాజివారణలౌహానాం కాష్ఠపాషాణవాససామ్ । నారీపురుషతోయానామన్తరం మహదన్తరమ్ ॥ ౧,౧౧౦.

గుర్రాలు, ఏనుగులు, ఇనుపం; మట్టికట్ట, రాయి, వస్త్రం; మహిళలు, పురుషులు, నీరు — వీటన్నింటికీ చాలా తేడా ఉంది.

కదర్థితస్యాపి హి ధైర్యవృత్తేర్న శక్యతే సర్వగుణప్రమాథః । అధః ఖలేనాపి కృతస్య వహ్నేర్నాధః శిఖా యాతి కదాచిదేవ ॥ ౧,౧౧౦.

ఎంత ఇబ్బంది పెట్టినా, ధైర్యవంతుని స్వభావాన్ని ఎవరూ దెబ్బతీయలేరు. చెడు వాళ్లు ఎంత కిందకు నెట్టినా, అగ్నిశిఖా ఎప్పుడూ కిందికి పోదు.