గరుడపురాణమ్

త్యజేదకం కులస్యార్థే గ్రామస్యార్థే కులం త్యజేత్ । గ్రామం జనపదస్యార్థే ఆత్మార్థే పృథివీం త్యజేత్ ॥ ౧,౧౦౯.

ఒకరి కోసం కుటుంబాన్ని విడిచిపెట్టాలి; కుటుంబం కోసం గ్రామాన్ని విడిచిపెట్టాలి; గ్రామం కోసం దేశాన్ని విడిచిపెట్టాలి; తన కోసం భూమిని కూడా విడిచిపెట్టాలి.

వరం హి నరకే వాసో న తు దుశ్చరితే గృహే । నరకాత్క్షీయతే పాప కుగృహాన్న నివర్తతే ॥ ౧,౧౦౯.

చెడు పనులు చేసే ఇంట్లో ఉండటం కన్నా నరకంలో ఉండటం మేలైనది; నరకంలో పాపం తీరిపోతుంది, కానీ చెడు ఇంట్లో పాపం తగ్గదు.

చలత్యేకేన పాదేన తిష్ఠత్యేకేన బుద్ధిమాన్ । న పరీక్ష్య పరం స్థానం పూర్వమాయతనం త్యజేత్ ॥ ౧,౧౦౯.

బుద్ధిమంతుడు ఒక కాళ్లతో ముందుకు అడుగు వేస్తూ, ఇంకొక కాళ్లతో నిలబడతాడు; కొత్త చోటు ఎలా ఉందో తెలుసుకోకుండా పాత చోటు వదిలిపెట్టడు.

త్యజేద్దేశమసద్వృత్తం వాసం సోపద్రవం త్యజేత్ । త్యజేత్కృపణరాజానం మిత్రం మాయామయం త్యజేత్ ॥ ౧,౧౦౯.

చెడు అలవాట్లు ఉన్న దేశాన్ని, సమస్యలతో కూడిన వాసస్థలాన్ని, దయలేని రాజును, మాయతో కూడిన మిత్రుడిని వదిలిపెట్టాలి.

అర్థేన కిం కృపణహస్తగతేన కేన జ్ఞానేన కిం బహుశఠాగ్రహసంకులేన । రూపేణ కిం గుణపరాక్రమవర్జితేన మిత్రేణ కిం వ్యసనకాలపరాఙ్ముఖేన ॥ ౧,౧౦౯.

కఠిన హస్తంలో ఉన్న ధనంతో ఏమి లాభం? మాయతో కూడిన జ్ఞానంతో ఏమి ప్రయోజనం? గుణమూ, ధైర్యమూ లేని అందంతో ఏమి ఉపయోగం? కష్టకాలంలో దూరంగా ఉండే మిత్రుడితో ఏమి లాభం?

అదృష్టపూర్వా బహవః సహాయాః సర్వే పదస్థస్య భవన్తి మిత్రాః । అర్థైర్విహీనస్య పదచ్యుతస్య భవత్యకాలే స్వజనోఽపి శత్రుః ॥ ౧,౧౦౯.

పదవిలో ఉన్నవారికి ఎన్నో కొత్త స్నేహితులు కలుగుతారు; కానీ ధనం, పదవి పోయినపుడు, సమయం కుదరకపోతే, సొంతవాళ్లే శత్రువులవుతారు.

ఆపత్సు మిత్రం జానీ యాద్రణే శూరం రహః శుచిమ్ । మార్యా చ విభవే క్షీణే దుర్భిక్షే చ ప్రియాతిథిమ్ ॥ ౧,౧౦౯.

కష్టంలో మిత్రుడు ఎవరో తెలుస్తుంది; యుద్ధంలో వీరుడు ఎవరో తెలుస్తుంది; ఒంటరిలో శుద్ధుడు ఎవరో తెలుస్తుంది; ధనం పోయినప్పుడు మంచితనమున్న భార్య ఎవరో తెలుస్తుంది; కరవులో ప్రియ అతిథి ఎవరో తెలుస్తుంది.

వృక్షం క్షీణఫలం త్యజన్తి విహగాః శుష్కం సరః సారసానిర్ద్రవ్యం పురుషం త్యజన్తి గణికా భ్రష్టం నృపం మన్త్రిణః । పుష్పం పర్యుషితం త్యజన్తి మధుపాః దర్గ్ధ వనాన్తం మృగాః సర్వః కార్యవశాజ్జనో హి రమతే కస్యాస్తి కో వల్లభః ॥ ౧,౧౦౯.

లుబ్ధమర్థప్రదానేన శ్లాధ్యమఞ్జలికర్మణా । మూర్ఖం ఛన్దానువృత్త్యా చ యాథాతథ్యేన పణ్డితమ్ ॥ ౧,౧౦౯.

లోభికి ధనం ఇచ్చితే సంతోషిస్తాడు; ఆశపడి ఉన్నవాడు నమస్కారానికి ఆనందిస్తాడు; మూర్ఖుడు పొగిడితే సంతోషిస్తాడు; పండితుడు నిజాయితీతో మాట్లాడితే సంతోషిస్తాడు.

సద్భావేన హి తుష్యన్తి దేవాః సత్పురుషా ద్విజాః । ఇతరేః ఖాద్యపానేన మానదానేన పణ్డితాః ॥ ౧,౧౦౯.

దేవతలు, మంచి మనుషులు, ద్విజులు నిజమైన మనసుతో సంతోషిస్తారు; ఇతరులు తిండి, పానంతో సంతోషిస్తారు; పండితులు గౌరవంతో సంతోషిస్తారు.

ఉత్తమం ప్రణిపాతేన శఠం భేదేన యోజయేత్ । నీచం స్వల్పప్రదానేన సమం తుల్యపరాక్రమైః ॥ ౧,౧౦౯.

ఉత్తములను వినయంతో చేరాలి; మాయగాళ్లను విడదీయాలి; నీచులకు చిన్నపాటి బహుమతులు ఇవ్వాలి; సమాన శక్తి ఉన్నవారితో సమానంగా ఉండాలి.

యస్యయస్య హి యో భావస్తస్యతస్య హితం వదన్ । అనుప్రవిశ్య మేధావీ క్షిప్రమాత్మవశం నయేత్ ॥ ౧,౧౦౯.

ఎవరికి ఏ స్వభావమో తెలుసుకుని, వారికి మేలు చేసే మాటలు చెప్పి, తెలివైనవాడు వారిని త్వరగా తనవైపు తిప్పుకోవాలి.

నదీనాం చ నఖీనాం చ శృఙ్గిణాం శస్త్రపాణినామ్ । విశ్వాసో నైవ గన్తవ్యః స్త్రిషు రాజకులేషు చ ॥ ౧,౧౦౯.

నదులు, గోరు ఉన్నవారు, కొమ్ములు ఉన్నవారు, ఆయుధాలు పట్టినవారు, స్త్రీలు, రాజ కుటుంబాలు — వీటిపై ఎప్పుడూ నమ్మకం పెట్టుకోకూడదు.

అర్థనాశం మనస్తాపం గృహే దుశ్చరితాని చ । వఞ్చనం చాప మానం చ మతిమాన్న ప్రికాశయేత్ ॥ ౧,౧౦౯.

ధన నష్టం, మనసు బాధ, ఇంట్లో జరిగిన చెడు పనులు, మోసం, అవమానం, దూషణ — ఇవన్నీ తెలివైనవాడు బయటపెట్టకూడదు.

హీనదుర్జనసంసర్గ అత్యన్తవిరహాదరః । స్నేహోఽన్యగేహవాసశ్చ నారీసచ్ఛీలనాశనమ్ ॥ ౧,౧౦౯.

చెడ్డవాళ్లతో స్నేహం, ఎక్కువ విడిపోవడం, పరాయింట్లో మమకారం, చెడ్డ స్వభావం ఉన్న స్త్రీతో జీవించడం — ఇవన్నీ మంచితనాన్ని నాశనం చేస్తాయి.

కస్య దోషః కులే నాస్తి వ్యాధినా కో పీడితః । కేన న వ్యసనం ప్రాప్తం శ్రియః కస్య నిరన్తరాః ॥ ౧,౧౦౯.

ఏ కుటుంబంలో తప్పు ఉండదు? ఎవరు వ్యాధితో బాధపడరు? ఎవరికీ దుఃఖం రాదు? ఎవరి ఐశ్వర్యం ఎప్పటికీ నిలబడుతుంది?

కోర్ఽథం ప్రాప్య న గర్వితో భువి నరః కస్యాపదోనాగతాః స్త్రీభిః కస్య న ఖణ్డితం భువి మనః కో నామ రాజ్ఞాం ప్రియః । కః కాలస్య న గోచరాన్తరగతః కోర్ఽథో గతో గౌరవం కో వా దుర్జనవాగురానిపతితః క్షేమేణ యాతః పుమాన్ ॥ ౧,౧౦౯.

ఈ లోకంలో ధనం సంపాదించినవాడు గర్వపడని వాడు ఎవడు? ఎవరికీ కష్టాలు రాకుండా ఉంటాయి? ఎవరి మనస్సు స్త్రీల వల్ల కలవరపడదు? రాజులకు ఎప్పుడూ ఇష్టమైనవాడు ఎవడు? కాలానికి అందని వాడు ఎవడు? ఏ ధనానికి గౌరవం తగ్గదు? చెడ్డవారి వలలో పడినవాడు సురక్షితంగా బయటపడినవాడెవడు?

సుహృత్స్వజనబన్ధుర్న బుద్ధిర్యస్య న చాత్మని । యస్మిన్కర్మణి సిద్ధేఽపి న దృశ్యేత ఫలోదయః । విపత్తౌ చ మహద్దుఃఖం తద్వుధః కథమాచరేత్ ॥ ౧,౧౦౯.

ఎవరికి స్నేహితులు, బంధువులు, జ్ఞానం లేవో, ఎవరి పనులకు ఫలితం కనబడదో, కష్టకాలంలో ఎవరు తీవ్రమైన బాధ అనుభవిస్తారో, అలాంటి వారు ఎలా ప్రవర్తించాలి?

యస్మిన్దేశే న సంమానం న ప్రీతిర్న చ బాన్ధవాః । న చ విద్యాగమః కశ్చిత్తం దేశం పరివర్జయేత్ ॥ ౧,౧౦౯.

ఏ దేశంలో గౌరవం లేదు, ప్రేమ లేదు, బంధువులు లేరు, విద్యాభ్యాసానికి అవకాశం లేదు, అలాంటి దేశాన్ని వదిలిపెట్టాలి.

ధనస్య యస్య రాజతో భయం న చాస్తి చౌరతః । మృతం చ యన్న ముచ్యతే సమర్జయస్వ తద్ధనమ్ ॥ ౧,౧౦౯.

రాజు లేదా దొంగల భయం లేని, మరణించిన తర్వాత పోకుండా ఉండే ధనాన్ని మాత్రమే సంపాదించాలి.

యదర్జితం ప్రాణహరైః పరిశ్రమైర్మృతస్య తం వై విభజన్తిరిక్థినః । కృతం చ యద్దుష్కృతమర్థలిప్సయా తదేవ దోషోపహతస్య యౌతుకమ్ ॥ ౧,౧౦౯.

ప్రాణాలు పెట్టి సంపాదించిన ధనాన్ని మరణించిన తర్వాత వారసులు పంచుకుంటారు. ధనలోభంతో చేసిన పాపాలు మాత్రం తప్పులవాడికి మాత్రమే ఫలితంగా మిగిలిపోతాయి.

సఞ్చితం నిహితం ద్రవ్యం పరామృశ్యం ముహుర్ముహుః । ఆఖోరివ కదర్యస్య ధనం దుః ఖాయ కేవలమ్ ॥ ౧,౧౦౯.

మిసలు దాచుకున్న ధనాన్ని మళ్ళీ మళ్ళీ చూసుకుంటూ ఉండటం, ఎలుక దాచుకున్న ధాన్యంలా, కఠినహృదయుడికి కేవలం బాధకే కారణమవుతుంది.

నగ్నా వ్యసనినో రూక్షాః కపాలాఙ్కితపాణయః । దర్శయన్తీహ లోకస్య అదాతుః ఫలమీదృశమ్ ॥ ౧,౧౦౯.

వస్త్రహీనంగా, దురదృష్టంతో, కఠినంగా, కపాలముద్రలతో చేతులు ఉన్నవారు, ఇక్కడ లోకానికి ఇవ్వని వాడికి కలిగే ఫలితాన్ని చూపిస్తారు.

శిక్షయన్తి చ యాచన్తే దేహీతి కృపణా జనాః । అవస్థేయమదానస్య మా భూదేవం భవానపి ॥ ౧,౧౦౯.

బీదవారు 'ఇవ్వండి, ఇవ్వండి' అని బోధిస్తూ, అడుగుతూ ఉంటారు. దానం చేయని స్థితిలో మీరు ఎప్పుడూ పడకూడదు.

సఞ్చితం క్రతుశతైర్న యుజ్యతే యాచితం గుణవతే న దీయతే । తత్కదర్యపరిరక్షితం ధనం చోరపార్థివగృహే ప్రయుజ్యతే ॥ ౧,౧౦౯.

వందల యాగాలకు ఉపయోగించని, విలువైనవారికి అడిగినప్పుడు ఇవ్వని, మిసలు దాచిన ధనం చివరికి దొంగల గాని, రాజుల గాని ఇంట్లో పోతుంది.

న దేవేభ్యో న విప్రోభ్యో బన్ధుభ్యో నైవ చాత్మనే । కదర్యస్య ధనం యాతి త్వగ్నితస్కరరాజసు ॥ ౧,౧౦౯.

మిసలు దాచిన ధనం దేవతలకు, బ్రాహ్మణులకు, బంధువులకు, తనకూ పోదు; అది అగ్నికి, దొంగలకు, రాజులకు పోతుంది.

అతిక్లేశేన యేఽప్యర్థా ధర్మస్యాతిక్రమేణ చ । అరేర్వా ప్రణిపాతేన మా భూతస్తే కదాచన ॥ ౧,౧౦౯.

తీవ్రమైన శ్రమతో, ధర్మాన్ని అతిక్రమించి, శత్రువుకు వందనం చేసి సంపాదించే ధనం మీకు ఎప్పుడూ రాకూడదు.

విద్యాఘాతో హ్యనభ్యాసః స్త్రీణాం ఘాతః కుచైలతా । వ్యాధీనాం భోజనం జీర్ణం శత్రోర్ఘాతః ప్రపఞ్చతా ॥ ౧,౧౦౯.

విద్య నశించడానికి అభ్యాసం లేకపోవడమే కారణం; స్త్రీలకు మురికిపట్టిన వస్త్రాలే హానికరం; వ్యాధులకు పాత ఆహారం; శత్రువుకు బయటపడిపోవడమే నాశనం.

తస్కరస్య వధో దణ్డః కుమిత్రస్యాల్పభాషణమ్ । పృథక్శయ్యా తు నారీణాం బ్రాహ్మణస్యానిమన్త్రణమ్ ॥ ౧,౧౦౯.

దొంగకు శిక్ష మరణమే; చెడ్డ మిత్రుడికి తక్కువ మాటలు; స్త్రీలకు వేరుగా నిద్రపోవడం; బ్రాహ్మణుడికి ఆహ్వానం లేకపోవడమే శిక్ష.