గరుడపురాణమ్

కామపుత్రోనిరుద్ధోఽపి హరేరన్యః ప్రకీర్తితః । స ఏవాభూద్ధరేః సేవాం కర్తుం రామానుజో భువి ॥ ౩,౨౮.

కాముని కుమారుడైన అనిరుద్ధుడు కూడా హరికి మరో రూపంగా చెప్పబడ్డాడు. హరిని సేవించేందుకు భూమిపై రాముని తమ్ముడిగా జన్మించాడు.

శత్రుఘ్న ఇతి విఖ్యాతః శత్రూన్సూదయతే యతః । అనిరుద్ధః కృష్ణపుత్రో ప్రద్యుమ్నాద్యోఽజనిష్ట హ ॥ ౩,౨౮.

శత్రువులను సంహరించేవాడని శత్రుఘ్నుడు అనే పేరు ప్రసిద్ధి చెందింది. అనంతరం కృష్ణుని కుమారుడైన అనిరుద్ధుడు, ప్రద్యుమ్నుని నుండి జన్మించాడు.

సంకర్షణాదిరూపైస్తు త్రిభిరావిష్ట ఏవ సః । ఏవం ద్విరూపో విజ్ఞేయో హ్యనిరుద్ధో మహామతిః ॥ ౩,౨౮.

సంకర్షణుడు మొదలైన మూడు రూపాలతో అనిరుద్ధుడు వ్యాప్తి చెందాడు. అందువల్ల మహామతి అనిరుద్ధుడు రెండు రూపాలతో ఉన్నవాడిగా తెలుసుకోవాలి.

కామభార్యా రతిర్యా తు ద్విరూపా సంప్రకీర్తితా । రుగ్మపుత్రీ రుగ్మవతీ కామభార్యా ప్రకీర్తితా ॥ ౩,౨౮.

కామదేవుని భార్య అయిన రతి రెండు రూపాలతో ఉన్నదిగా చెప్పబడింది. రుక్ముని కుమార్తె అయిన రుక్మవతి కూడా కామదేవుని భార్యగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

అతిప్రకాశయుక్తత్వాత్తస్మాద్రుగ్మవతీ స్మృతా । దుర్యోధనస్య యా పుత్రీ లక్షణా సా రతిః స్మృతా ॥ ౩,౨౮.

అత్యంత ప్రకాశంతో ఉండటం వల్ల ఆమెను రుక్మవతి అని పిలుస్తారు. దుర్యోధనుని కుమార్తె లక్షణ కూడా రతి అనే పేరుతో గుర్తించబడింది.

కాష్ఠా సాంబస్య భార్యా సా లక్షణం సంయునక్త్యతః । లక్షణాభిధయా భూమౌ దుష్ట వీర్యోద్భవా హ్యపి ॥ ౩,౨౮.

సాంబుని భార్య అయిన లక్షణ, శుభలక్షణాలు కలిగి ఉండటం వల్ల ఆ పేరు పొందింది. భూమిపై ఆమె లక్షణ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి అయినా, ఆమె దుష్టవీర్యంతో జన్మించింది.

ఏవం ద్విరూపా విజ్ఞేయా కామభార్యా రతిః స్మృతా । స్వాయంభువో బ్రహ్మపుత్రో మనుస్త్వాద్యో గురౌ సమః । రాజధర్మేణ విష్ణోశ్చ జాతః ప్రీణయితుం హరేః ॥ ౩,౨౮.

ఇలా కామదేవుని భార్య అయిన రతి రెండు రూపాలతో ఉన్నదిగా తెలుసుకోవాలి. బ్రహ్ముని కుమారుడైన స్వాయంభువుడు, మొదటి మనువు, గురువుతో సమానంగా, విష్ణువు రాజధర్మానికి అనుగుణంగా హరిని సంతుష్టిపర్చడానికి జన్మించాడు.

బృహస్పతిర్దేవగురుర్మహాత్మా తస్యావతారాస్త్రయ ఆసన్ ఖగేన్ద్ర । రామావతారే భరతాఖ్యో బభూవ హ్యంభోజజావేశయుతో బృహస్పతిః ॥ ౩,౨౮.

దేవతల గురువు అయిన మహాత్ముడు బృహస్పతి మూడు అవతారాలు తీసుకున్నాడు, ఓ పక్షిరాజా! రామావతారంలో, పద్మజుడి తత్త్వంతో కూడిన బృహస్పతి, భరతుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.

దేవావతారాన్వానరాంస్తారయిత్వా శ్రీరామదివ్యాఽచరితాన్యవాదీత్ । అతో హ్యసౌ నారనామా బభూవ హ్యఙ్గత్వమాప్తుం రామదేవస్య భూమ్యామ్ ॥ ౩,౨౮.

శ్రీరాముని దివ్యచర్యల ద్వారా వానరులను రక్షించిన తర్వాత, భూమిపై రామదేవునికి సమీపాన్ని పొందేందుకు నరుడు అనే పేరు పొందాడు.

కృష్ణావతారే ద్రోణనామా బభూవ అంభోజజావేశయుతో బృహస్పతిః । యస్మాద్దోణాత్సంబభూవ గురుశ్చ తస్మాదసౌ ద్రోణసంజ్ఞో బభూవ ॥ ౩,౨౮.

కృష్ణావతారంలో పద్మజుని తత్త్వంతో కూడిన బృహస్పతి ద్రోణుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ఎందుకంటే ఆయన ద్రోణంలో జన్మించడంతో ద్రోణుడు అనే పేరు వచ్చింది.

భూభారభూతాద్యుద్ధృతౌ హ్యఙ్గభూతో విష్ణోః సేవాం కర్తుమేవాస భూమౌ । బృహస్పతిః పవనావేశయుక్తా స ఉద్ధవశ్చేత్యమిధానమాప ॥ ౩,౨౮.

భూమి భారాన్ని తగ్గించేందుకు, విష్ణువుకు సేవ చేయడానికి, వాయువు తత్త్వంతో కూడిన బృహస్పతి భూమిపై ఉద్ధవుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.

యస్మాదుత్కృష్టో హరిరత్ర సమ్యగతో హ్యసౌ బుధవన్నామ చాప । సఖా హ్యభూత్కృష్ణదేవస్య నిత్యం మహామతిః సర్వలోకేషు పూజ్యః ॥ ౩,౨౮.

హరిదేవుడు అందరిలో ఉత్తముడైనందున, ఆయనను బుద్ధవంతుడు అని పిలిచారు. ఆయన ఎల్లప్పుడూ కృష్ణుని మిత్రుడిగా, మహామతిగా, అన్ని లోకాలలో పూజింపబడేవాడిగా ఉన్నాడు.

దక్షిణాఙ్గుష్ఠజో దక్షో బ్రహ్మపుత్రో మహామతిః । కన్యాం సృష్ట్వా హరేః ప్రీణన్నాస భూమా ప్రజాపతిః । పుత్రానుదపాదయద్దక్షస్త్వతో దక్ష ఇతి స్మృతః ॥ ౩,౨౮.

డక్షుడు, బ్రహ్ముని కుడి బొటనవేలి నుండి జన్మించిన మహామతి, ఒక కుమార్తెను సృష్టించి హరిని సంతోషపరిచాడు. భూమిపై ప్రజాపతిగా నిలిచి, తన కుమారులను పెంచినవాడిగా డక్షుడు అని గుర్తించబడాడు.

శచీం భార్యాం దేవరాజస్య విద్ధి తస్యా హ్యవతారం శృణు సమ్యక్ ఖగేన్ద్ర । రామావతారే నామ తారా బభూవ సా వాలిపత్నీ శచీసంజ్ఞకా చ ॥ ౩,౨౮.

దేవేంద్రుని భార్య అయిన శచి ఈ అవతారాన్ని పొందింది. ఓ పక్షిరాజా! రామావతారంలో ఆమె తారగా, వాలికి భార్యగా, శచి అనే పేరుతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.

రామాన్మృతే వాలిసంజ్ఞే పతౌ హి సుగ్రీవసంగం సా చకారాథ తారా । అతో నాగాత్స్వర్గలోకం చ తారా క్వ వా యాయాదన్తరిక్షే చ పాపా ॥ ౩,౨౮.

రాముడు వాలిని సంహరించిన తర్వాత, తార సుగ్రీవునితో కలిసింది. అందువల్ల, నాగలోకం విడిచిన తర్వాత, తార పాపమయురాలై ఆకాశంలో ఎక్కడికి వెళ్లగలదు?

కృష్ణావతారే సైవ తారా చ వీన్ద్ర బభూవ భూమౌ విజయస్య పత్నీ । పిశఙ్గదేతి హ్యభిధా స్యాచ్చ తస్యాః సామీప్యమస్యాస్త్వర్జునేనైవ చాసీత్ ॥ ౩,౨౮.

కృష్ణావతారంలో అదే తార భూమిపై వింద్రగా, విజయుని భార్యగా జన్మించింది. ఆమెను పిశంగదిగా కూడా పిలిచేవారు. ఆమెకు అర్జునుడితో సన్నిహితత్వం ఉండేది.

ఉత్పాదయిత్వా బభ్రువాహం చ పుత్రం తస్యాం త్యక్త్వా హ్యర్జునో వై మహాత్మా । అతశ్చోభే వారచిత్రాఙ్గదే చ శచీరూపే నాత్ర వివార్యమస్తి ॥ ౩,౨౮.

అర్జునుడు ఆమెలో బభ్రువు అనే కుమారుడిని కన్పించి, ఆ తరువాత ఆమెను విడిచిపెట్టాడు. అందువల్ల, వారా మరియు చిత్రాంగదా ఇద్దరూ శచిరూపంలో ఉన్నవారే — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

పులోమజా మన్త్రద్యుమ్నస్య భార్యా యా కాశికా గాధిరాజస్య భార్యా । వికుక్షిభార్యా సుమతిశ్చేతి సంజ్ఞా కుశస్య పత్నీ కాన్తిమతీతి సంజ్ఞా ॥ ౩,౨౮.

పులోమజా మంత్రద్యూమ్నుని భార్య, కాశికా గాధిరాజుని భార్య, సుమతి వికుక్షి భార్య, కాంతిమతి కుశుని భార్య — వీరి పేర్లు ఇవే.

ఏతా హి సప్త హ్యవరాశ్చ శచ్యా జానీహి వై నాస్తి విచారణాత్ర । శచీ రతిశ్చానిరుద్ధో మనుర్దక్షో బృహస్పతిః । షడన్యోన్యసమాః ప్రోక్తా అహఙ్కారాద్దశాధమాః ॥ ౩,౨౮.

ఈ ఏడుగురు, శచితో కలిపి, తక్కువవారిగా తెలుసుకో. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. శచి, రతి, అనిరుద్ధుడు, మనువు, డక్షుడు, బృహస్పతి — ఈ ఆరుగురు పరస్పరం సమానులుగా చెప్పబడ్డారు. కానీ అహంకారం వల్ల, వారు పది మందిలో అత్యంత తక్కువవారిగా పరిగణించబడ్డారు.

అథ యః ప్రవహో వాయుర్ముఖ్యవాయోః సుతో బలీ । స వాయుషు మహానద్య స వై కోణాధిపస్తథా ॥ ౩,౨౮.

ఇప్పుడు ప్రవర అనే ప్రవాహం, ప్రధానమైన వాయువు కుమారుడై, బలవంతుడై, వాయువులలో ఒక గొప్ప నది వలె ఉన్నాడు. అతడే దిక్కుల అధిపతిగా కూడా పరిగణించబడుతున్నాడు.

నాసికాసు స ఏవోక్తో భౌతికస్తుల్య ఏవ చ । అతివాహః స ఏవోక్తః యతో గమ్యో ముముక్షుభిః ॥ ౩,౨౮.

అతడే మన ముక్కులో నివసిస్తూ, భౌతిక స్వభావం కలిగి ఉన్నాడు. అతడే అతివాహ అని కూడా పిలవబడతాడు. ఎందుకంటే ముక్తిని కోరేవారు ప్రయాణించేది ఆ మార్గం ద్వారానే.

దక్షాదిభ్యః పఞ్చగుణాదధమః సంప్రకీర్తితః । గరుడ ఉవాచ । ప్రవహశ్చేతి సంజ్ఞాం స కిమర్థం ప్రాప తద్వద ॥ ౩,౨౮.

దక్ష మొదలైన ఐదు గుణాల కంటే అతడు తక్కువగా చెప్పబడ్డాడు. గరుడుడు అడిగాడు: ప్రవర అనే పేరు అతడికి ఎందుకు వచ్చింది? దయచేసి చెప్పు.

అర్థః కశ్చాస్తి తన్నామ్నః ప్రతీతస్తం వదస్వ మే । గరుడేనైవముక్తస్తు భగవాన్దేవకీసుతః । ఉవాచ పరమప్రీతః సంస్తూయ గరుడం హరిః ॥ ౩,౨౮.

ఆ పేరుకు ఏమైనా అర్థం ఉందా? నాకు వివరించు. గరుడుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, దేవకీ కుమారుడు హర్షంతో గరుడుని స్తుతించి, ఆనందంగా మాట్లాడాడు.

కృష్ణ ఉవాచ । ప్రహర్షేణ హరేస్తుల్యాన్సర్వదా వహతే యతః । అతః ప్రవహనామాసౌ కీర్తితః పక్షిసత్తమ ॥ ౩,౨౮.

కృష్ణుడు చెప్పాడు: హరిలోని ఆనందంతో సమానమైనవారిని ఎప్పుడూ మోస్తున్నందున, అతడిని ప్రవర అని పిలుస్తారు, ఓ పక్షిశ్రేష్ఠ.

సర్వోత్తమో విష్ణురేవాస్తి నామ్నా బ్రహ్మాదయస్తదధీనాః సదాపి । మయోక్తమేతత్తు సత్యం న మిథ్యా గృహ్ణామి హస్తేనోరగం కోపయుక్తమ్ ॥ ౩,౨౮.

ఈ లోకంలో పరమోన్నతుడు విష్ణువే. బ్రహ్మ మొదలైనవారు ఆయనకు ఎప్పుడూ ఆధీనులే. నేను చెప్పింది నిజమే, అబద్ధం కాదు. కోపంతో ఉన్న పాము నా చేతిలో పట్టుకున్నాను.

సర్వం ను సత్యం యది మిథ్యా భవేత్తు తదా త్వసౌ మాం దశతుహ్యహీన్ద్రః । ఏవం బ్రువన్నురగం కోపయుక్తం సమగ్రహీన్నాదశత్సోప్యురఙ్గః ॥ ౩,౨౮.

ఇది అన్నీ నిజమే, కానీ ఏదైనా అబద్ధమైతే, ఈ పాముల రాజు నన్ను కరిచిపోవచ్చు. ఇలా చెప్పి ఆ కోపంతో ఉన్న పామును పట్టుకున్నా, కానీ ఆ పాము నన్ను కరువలేదు.

ఏతస్య సంధారణాదేవ వీన్ద్ర స వాయుపుత్రః ప్రవహేత్యాప సంజ్ఞామ్ । యో వా లోకే విష్ణుమూర్తిం విహాయ దైత్యస్వరూపా రేణుకాద్యాః కుదేవాః ॥ ౩,౨౮.

ఈ సృష్టిని మోయడంలో అతడే ప్రధానుడు కాబట్టి, ఓ పక్షీంద్రా, వాయుపుత్రుడైన అతడికి ప్రవర అనే పేరు వచ్చింది. ఈ లోకంలో విష్ణుమూర్తిని వదిలిపెట్టి, రేణుక వంటి దైత్య స్వభావం గల తప్పుడు దేవతలను పూజించే వారు—

తేషాం తథా మత్పితౄణాం చ పూజా వ్యర్థా సత్యం సత్యమేతద్బ్రవీమి । ఏతత్సర్వం యది మిథ్యా భవేత్తు తదా త్వసౌ మాం దశతు హ్యహీన్ద్రః ॥ ౩,౨౮.

వారికీ, అలాగే తమ పితృదేవతలను పూజించే వారికి కూడా ఆ పూజ వ్యర్థమే. ఇది నిజం, నిజంగా చెబుతున్నాను. ఇది అబద్ధమైతే ఈ పాముల రాజు నన్ను కరిచిపోవచ్చు.

పిత్ర్యం నయామి ప్రవిహాయైవ యే తు పిత్రుద్దేశాత్కేవలం యః కరోతి । స పాపాత్మా నరకాన్వై ప్రయాతీత్యేతద్వాక్యం సత్యమేతద్బ్రవీమి ॥ ౩,౨౮.

పితృకర్మలను వదిలిపెట్టి, కేవలం పితృదేవతల కోసమే చేసే వారు పాపాత్ములై నరకానికి పోతారు. ఇది నిజమే, నేను నిజంగా చెబుతున్నాను.