గరుడపురాణమ్

తం దారయతి వజ్రేణ యస్మాత్తస్మాత్పురన్దరః । చతుర్దశసు చేన్ద్రేషు మన్త్రద్యుమ్నస్తు షష్ఠకః ॥ ౩,౨౮.

వజ్రాయుధంతో అవి ధ్వంసం చేస్తాడని అతన్ని పురందరుడు అంటారు. పద్నాలుగు ఇంద్రుల్లో మంత్రద్యుమ్నుడు ఆరోవాడు.

మన్త్రానష్ట మహావీన్ద్ర దేవో ద్యోతయతే యతః । మన్త్రద్యుమ్నస్తతో లోకే ఉభావప్యేక ఏవ తు ॥ ౩,౨౮.

మహా ఇంద్రుడు అయిన మంత్రానష్టుడు దేవతలను ప్రకాశింపజేస్తాడు. అందువల్ల మంత్రద్యుమ్నుడు, అతడూ ఇద్దరూ లోకంలో ఒకటే అని భావిస్తారు.

మన్త్రద్యుమ్నావతారోభూత్కున్తీపుత్రోర్జునో భువి । విష్ణోర్వాయోరనన్తస్య చేన్ద్రస్య ఖగసత్తమ ॥ ౩,౨౮.

మంత్రద్యుమ్నుడి అవతారం భూమిపై కుంతీ కుమారుడు అర్జునుడిగా జన్మించాడు. ఓ పక్షిరాజా, విష్ణువు, వాయువు, అనంతుడు, ఇంద్రుడు — వీరందరికీ ఆయన భాగస్వామి.

పార్థశ్చతుర్భిః సంయుక్త ఇన్ద్ర ఏవ ప్రకీర్తితః । చతుర్థేపి చ వాయోశ్చ విశేషోస్తి సదార్జున ॥ ౩,౨౮.

పార్థుడు నలుగురితో కలిసినప్పుడు ఇంద్రుడని పిలవబడతాడు. నాలుగవ స్థానంలో వాయువు, అర్జునుడితో ఎప్పుడూ ప్రత్యేకత కలిగి ఉంటాడు.

వాలిర్నామా వానరస్తు పురన్దర ఇతి స్మృతః । చన్ద్రవంశే సముత్పన్నో గాధిరాజో విచక్షణః ॥ ౩,౨౮.

వాలి అనే వానరం పురందరుడిగా గుర్తించబడతాడు. చంద్రవంశంలో గాధి అనే తెలివైన రాజు జన్మించాడు.

మన్త్రద్యుమ్నావతారః స విశ్వామిత్రపితా స్మృతః । వేదోక్తమన్త్రా గాః ప్రోక్తా ధియా సంధారయేద్యతః ॥ ౩,౨౮.

ఆయన మంత్రద్యూమ్నుడిగా అవతరించాడు, విశ్వామిత్రుని తండ్రిగా గుర్తించబడతాడు. వేదాలలో చెప్పిన మంత్రాలతో ఆవులను జాగ్రత్తగా కాపాడేవాడు.

అతో గాధిరితి ప్రోక్తస్తదర్థం భూతలే హ్యభూత్ । ఇక్ష్వాకుపుత్రో వీన్ద్ర వికుక్షిరితి విశ్రుతః ॥ ౩,౨౮.

అందుకే ఆయనను గాధి అని పిలిచారు, భూమిపై ఆయన ఉన్నందువల్ల. ఇక్ష్వాకు కుమారుడైన వికుక్షి, వింద్రుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.

స ఏవేన్ద్రావతారోభూద్ధరిసేవార్థమేవ చ । విశేషేణ హరిం కుక్షౌ విజ్ఞానాచ్చ హరిః సదా ॥ ౩,౨౮.

ఆయనే ఇంద్రుని అవతారంగా, హరిని సేవించేందుకు భూమికి వచ్చాడు. ప్రత్యేకంగా, జ్ఞానం వల్ల హరి ఎప్పుడూ ఆయన గర్భంలో ఉన్నాడు.

అతో వికుక్షినామాసౌ భూలోకే విశ్రుతః సదా । రామపుత్రః కుశః ప్రోక్త ఇన్ద్ర ఏవ ప్రకీర్తితః ॥ ౩,౨౮.

అందుకే ఆయన భూమిలో ఎప్పుడూ వికుక్షి అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాడు. రాముని కుమారుడైన కుశుడు కూడా ఇంద్రుడిగా చెప్పబడ్డాడు.

వాల్మీకిఋషిణా యస్మాత్కుశేనైవ వినిర్మితః । అతః [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php కుశ] ఇతి ప్రోక్తో జానకీనన్దనః ప్రభుః ॥ ౩,౨౮.

వాల్మీకి మహర్షి కుశుని సృష్టించినందువల్ల, జనకీ కుమారుడైన ప్రభువు కుశుడు అని పిలవబడతాడు.

ఇన్ద్రద్యుమ్నః పురేంద్రస్తు గాధీ వాలీ తథార్జునః । వికుక్షిః కుశ ఏవైతే సప్త చేన్ద్రాః ప్రకీర్తితాః ॥ ౩,౨౮.

ఇంద్రద్యూమ్నుడు, పురేంద్రుడు, గాధి, వాలి, అర్జునుడు, వికుక్షి, కుశుడు—ఈ ఏడుగురూ ఇంద్రులుగా పేర్కొనబడ్డారు.

యః కృష్ణపుత్త్రః ప్రద్యుమ్నః కామ ఏవ ప్రకీర్తితః । ప్రకృష్టప్రకాశరూపత్వాత్ప్రద్యుమ్న ఇతి నామవాన్ ॥ ౩,౨౮.

కృష్ణుని కుమారుడైన ప్రద్యుమ్నుడు కాముడిగా పిలవబడతాడు. అతని ప్రకాశవంతమైన రూపం వల్ల ప్రద్యుమ్నుడు అనే పేరు పొందాడు.

యో రామభ్రాతా భరతః కామ ఏవాభవద్భువి । రామాజ్ఞాం భరతే యస్మాత్తస్మాద్భరతనామకః ॥ ౩,౨౮.

రాముని సోదరుడైన భరతుడు భూమిపై కాముడయ్యాడు. రాముని ఆజ్ఞను పాటించినందువల్ల భరతుడు అనే పేరు పొందాడు.

చక్రాభిమాని కామస్తు సుదర్శన ఇతి స్మృతః । బ్రహ్మైవ కృష్ణపుత్రస్తు సాంబో జామ్బవతీసుతః ॥ ౩,౨౮.

చక్రాన్ని అధిష్ఠించిన కాముడు సుదర్శనుడిగా గుర్తించబడతాడు. కృష్ణుని కుమారుడైన సాంబుడు, జాంబవతీ కుమారుడు, నిజంగా బ్రహ్మనే.

కామావతారో విజ్ఞేయః సందేహో నాత్ర విద్యతే । యో రుద్రపుత్రః స్కన్దస్తు కామ ఏవ ప్రకీర్తితః ॥ ౩,౨౮.

ఆయన కాముని అవతారమని తెలుసుకోవాలి—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. రుద్రుని కుమారుడైన స్కందుడు కూడా కాముడిగా చెప్పబడ్డాడు.

రిపూనాస్కందతే నిత్యమతః స్కన్ద ఇతి స్మృతః । యో వా సనత్కుమారస్తు బ్రహ్మపుత్రః ఖగాధిప । కామావతారో విజ్ఞేయో నాత్ర కార్యా విచారణా ॥ ౩,౨౮.

శత్రువులను ఎప్పుడూ నాశనం చేసే వాడైనందువల్ల స్కందుడు అని పిలవబడతాడు. బ్రహ్మ కుమారుడైన సనత్కుమారుడు, పక్షిరాజు కూడా కాముని అవతారమని తెలుసుకోవాలి—ఇందులో మరింత విచారణ అవసరం లేదు.

సుదర్శనశ్చ పరమః ప్రద్యుమ్నః సాంబ ఏవ చ । సనత్కుమారః సాంబశ్చ షడేతే కామరూపకాః ॥ ౩,౨౮.

సుదర్శనుడు, ప్రద్యుమ్నుడు, సాంబుడు, సనత్కుమారుడు, మళ్లీ సాంబుడు—ఈ ఆరుగురు కాముని రూపాలే.

తతశ్చ ఇన్ద్రకామావప్యుమాదిభ్యో దశావరౌ । తయోర్మధ్యే తు గరుడ కామ ఇన్ద్రాధమః స్మృతః ॥ ౩,౨౮.

ఇంద్రుడు, కాముడు ఇద్దరికీ ఉమాదులలో పది అవతారాలు ఉన్నాయి. వాటిలో, ఓ వింద్రా, కాముడు ఇంద్రుని కంటే తక్కువవాడిగా గుర్తించబడతాడు.

ప్రాణస్త్వహఙ్కార ఏవ అహఙ్కారకసంజ్ఞకః । గరుత్మదంశో విజ్ఞేయః కామేన్ద్రాభ్యాం దశాధమః ॥ ౩,౨౮.

ప్రాణమే అహంకారం, అది అహంకారక అనే పేరుతో పిలవబడుతుంది. గరుత్మదుడు ఒక భాగంగా, కాముడు, ఇంద్రుడు మధ్యలో పది మందిలో చివరివాడిగా తెలుసుకోవాలి.

తదనన్తరజాన్వక్ష్యే శృణు వీన్ద్ర సమాహితః । శ్రవణాన్మోక్షమాప్నోతి మహాపాపాద్విముచ్యతే ॥ ౩,౨౮.

ఇప్పుడు తరువాతి విషయాన్ని చెబుతాను, ఓ వింద్రా, శ్రద్ధగా విను. దీన్ని వినడం వల్ల మోక్షం లభిస్తుంది, మహాపాపాల నుంచి విముక్తి కలుగుతుంది.

కామపుత్రోనిరుద్ధోఽపి హరేరన్యః ప్రకీర్తితః । స ఏవాభూద్ధరేః సేవాం కర్తుం రామానుజో భువి ॥ ౩,౨౮.

కాముని కుమారుడైన అనిరుద్ధుడు కూడా హరికి మరో రూపంగా చెప్పబడ్డాడు. హరిని సేవించేందుకు భూమిపై రాముని తమ్ముడిగా జన్మించాడు.

శత్రుఘ్న ఇతి విఖ్యాతః శత్రూన్సూదయతే యతః । అనిరుద్ధః కృష్ణపుత్రో ప్రద్యుమ్నాద్యోఽజనిష్ట హ ॥ ౩,౨౮.

శత్రువులను సంహరించేవాడని శత్రుఘ్నుడు అనే పేరు ప్రసిద్ధి చెందింది. అనంతరం కృష్ణుని కుమారుడైన అనిరుద్ధుడు, ప్రద్యుమ్నుని నుండి జన్మించాడు.

సంకర్షణాదిరూపైస్తు త్రిభిరావిష్ట ఏవ సః । ఏవం ద్విరూపో విజ్ఞేయో హ్యనిరుద్ధో మహామతిః ॥ ౩,౨౮.

సంకర్షణుడు మొదలైన మూడు రూపాలతో అనిరుద్ధుడు వ్యాప్తి చెందాడు. అందువల్ల మహామతి అనిరుద్ధుడు రెండు రూపాలతో ఉన్నవాడిగా తెలుసుకోవాలి.

కామభార్యా రతిర్యా తు ద్విరూపా సంప్రకీర్తితా । రుగ్మపుత్రీ రుగ్మవతీ కామభార్యా ప్రకీర్తితా ॥ ౩,౨౮.

కామదేవుని భార్య అయిన రతి రెండు రూపాలతో ఉన్నదిగా చెప్పబడింది. రుక్ముని కుమార్తె అయిన రుక్మవతి కూడా కామదేవుని భార్యగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

అతిప్రకాశయుక్తత్వాత్తస్మాద్రుగ్మవతీ స్మృతా । దుర్యోధనస్య యా పుత్రీ లక్షణా సా రతిః స్మృతా ॥ ౩,౨౮.

అత్యంత ప్రకాశంతో ఉండటం వల్ల ఆమెను రుక్మవతి అని పిలుస్తారు. దుర్యోధనుని కుమార్తె లక్షణ కూడా రతి అనే పేరుతో గుర్తించబడింది.

కాష్ఠా సాంబస్య భార్యా సా లక్షణం సంయునక్త్యతః । లక్షణాభిధయా భూమౌ దుష్ట వీర్యోద్భవా హ్యపి ॥ ౩,౨౮.

సాంబుని భార్య అయిన లక్షణ, శుభలక్షణాలు కలిగి ఉండటం వల్ల ఆ పేరు పొందింది. భూమిపై ఆమె లక్షణ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి అయినా, ఆమె దుష్టవీర్యంతో జన్మించింది.

ఏవం ద్విరూపా విజ్ఞేయా కామభార్యా రతిః స్మృతా । స్వాయంభువో బ్రహ్మపుత్రో మనుస్త్వాద్యో గురౌ సమః । రాజధర్మేణ విష్ణోశ్చ జాతః ప్రీణయితుం హరేః ॥ ౩,౨౮.

ఇలా కామదేవుని భార్య అయిన రతి రెండు రూపాలతో ఉన్నదిగా తెలుసుకోవాలి. బ్రహ్ముని కుమారుడైన స్వాయంభువుడు, మొదటి మనువు, గురువుతో సమానంగా, విష్ణువు రాజధర్మానికి అనుగుణంగా హరిని సంతుష్టిపర్చడానికి జన్మించాడు.

బృహస్పతిర్దేవగురుర్మహాత్మా తస్యావతారాస్త్రయ ఆసన్ ఖగేన్ద్ర । రామావతారే భరతాఖ్యో బభూవ హ్యంభోజజావేశయుతో బృహస్పతిః ॥ ౩,౨౮.

దేవతల గురువు అయిన మహాత్ముడు బృహస్పతి మూడు అవతారాలు తీసుకున్నాడు, ఓ పక్షిరాజా! రామావతారంలో, పద్మజుడి తత్త్వంతో కూడిన బృహస్పతి, భరతుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.

దేవావతారాన్వానరాంస్తారయిత్వా శ్రీరామదివ్యాఽచరితాన్యవాదీత్ । అతో హ్యసౌ నారనామా బభూవ హ్యఙ్గత్వమాప్తుం రామదేవస్య భూమ్యామ్ ॥ ౩,౨౮.

శ్రీరాముని దివ్యచర్యల ద్వారా వానరులను రక్షించిన తర్వాత, భూమిపై రామదేవునికి సమీపాన్ని పొందేందుకు నరుడు అనే పేరు పొందాడు.