రమాశ్రయత్వాన్నితరాం సర్వదా చేత్యతో హరిః శ్రీనివాసాభిధానః । భో శ్రీనివాసేతి తు నర్తయన్తో రోమాఞ్చమాత్రాస్తలశబ్దకారిణః ॥ ౩,౨౪.
నీవు ఎప్పుడూ లక్ష్మీకి ఆశ్రయం కాబట్టి హరికి శ్రీనివాసుడు అనే పేరు వచ్చింది. ఓ శ్రీనివాసా, వారు నాట్యం చేస్తూ, ఆనందంతో రోమాంచితులై, చేతులు కొడుతూ నిన్ను స్తుతించారు.
అద్యైవ పశ్యామ హరేస్తవాస్యం కదా వయం కృత కృత్యా భవామః । భోః కేశవాద్యైవ పదారవిన్దం సందర్శయిత్వా సుదయాం కురుష్వ ॥ ౩,౨౪.
ఈరోజే హరివారి ముఖాన్ని చూడాలని మనసుంది. ఎప్పుడు మనం సంతృప్తి చెందుతామో? ఓ కేశవా, ఈరోజే నీ పద్మపాదాలను చూపించి, మాకు అపార కరుణను ప్రసాదించు.
బ్రహ్మాణమాహుశ్చ పురాణమాహుః కశబ్దవాచ్యం సర్వలోకేశమాహుః । ఈశం చార్హం రుద్రమిత్యేవ చాహుస్తత్ప్రేరకం సృష్టిసంహారకార్యే ॥ ౩,౨౪.
వారిని బ్రహ్మ అని, పురాణపురుషుడు అని, 'క' అనే అక్షరంతో సూచించే జగన్నాధుడు అని, ఇశ్వరుడు, రుద్రుడు అని కూడా పిలుస్తారు. సృష్టి, లయ కార్యాలకు ఆయనే ప్రేరణ కలిగించేవాడు.
అతో హరిః కేశవనామధేయో భోః కేశవేతి చ నర్తయన్తః । ఆనన్దవాపీం సంస్త్రవన్తోభి జగ్ముర్నారాయణేతి ప్రవదన్తో హి జగ్ముః ॥ ౩,౨౪.
అందుకే హరికి కేశవుడు అనే పేరు వచ్చింది. వారు 'ఓ కేశవా' అని పాడుతూ, ఆనందపు తటాకానికి వెళ్లారు. 'నారాయణ' అని పలుకుతూ ముందుకు సాగారు.
అతో దోషాస్తద్విరుద్ధా గుణాశ్చ నారాశ్చ తేషామాశ్రయత్వాన్మురారిః । నారాయణేతి ప్రవదన్తీహ లోకే నారానుబన్ధాత్సర్వముక్తాః ఖగేన్ద్ర ॥ ౩,౨౪.
కాబట్టి, ఓ పక్షిరాజా, ఆయనకు వ్యతిరేకమైన దోషాలు, గుణాలు, అలాగే ఆయనను ఆశ్రయించే జీవులు అన్నీ మురారితో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. అందుకే ఈ లోకంలో 'నారాయణ' అని పిలుస్తారు. అందువల్ల అందరూ విముక్తి పొందుతారు.
నారాః ప్రోక్తా ఆశ్రయత్వాచ్చ తేషామతోపి నారాయణ ఏవ వీన్ద్ర । ముక్తాశ్చ యే తు ప్రపదంను జగ్మురణ్డోదకం యస్య కటాక్షమాత్రాత్ ॥ ౩,౨౪.
ఆయన ఎప్పుడూ ఆ జీవులకు ఆశ్రయం కాబట్టి, ఆయన నారాయణుడు అని పిలవబడతాడు, ఓ పక్షిరాజా. విముక్తులు ఆయన కటాక్షంతోనే పరమపదాన్ని, ఆండోదకాన్ని చేరుకుంటారు.
యదుత్పన్నం తేన నారాః ఖగేన్ద్ర తేషాం సదాప్యాశ్రయత్వాచ్చ వీన్ద్ర । నారాయణేతి ప్రవదన్తీహ లోకే హ్యనన్తబ్రహ్మాణ్డవిసర్జకత్వాత్ ॥ ౩,౨౪.
ఓ పక్షిరాజా, ఆయన సృష్టించిన ఆ జీవులు ఎప్పుడూ ఆయన ఆశ్రయంలో ఉంటారు. అందుకే ఈ లోకంలో ఆయనను నారాయణుడు అంటారు. ఎందుకంటే ఆయన అనేక బ్రహ్మాండాలను సృష్టిస్తాడు.
ఏవం ననృతుః పరిశంసయన్తో గోవిన్ద నాన్యో హి న చైవ దర్శనమ్ । గోశబ్దవాచ్యాస్తు సమస్తవాచో గోభిశ్చ సర్వైః ప్రతిపాద్యతే యతః ॥ ౩,౨౪.
ఇలా వారు గోవిందుని స్తుతిస్తూ, 'గోవిందుడికి సమానం ఎవ్వరూ లేరు, ఆయన దర్శనం మించినదేమీ లేదు' అని నాట్యం చేశారు. 'గో' అనే పదంతో అన్ని మాటలు సూచించబడతాయి. అన్ని ఆవుల ద్వారా ఈ జగత్తు స్థిరంగా ఉంటుంది.
అతో హి గోవిన్ద ఇతి స్మృతః సదా భో వేదవేద్యేతి తథా న ననృతుః । ఆనన్దబాష్పైశ్చ సమన్వితా హి హరే మురారే తవ దర్శనం హి ॥ ౩,౨౪.
అందుకే ఆయనను ఎప్పుడూ గోవిందుడు అని, వేదాల ద్వారా తెలిసినవాడు అని స్మరిస్తారు. వారు నిన్ను దర్శించి, ఆనందబాష్పాలతో నాట్యం చేశారు, ఓ మురారే.
దేహి ప్రభో వై తవదాసదాసాశ్చతుర్దశే భువనే సర్వదాపి । యతస్త్వమేవం వసతీతి వాసుశ్చాత్రైవ నిత్యం క్రీడతే సర్వదైవ ॥ ౩,౨౪.
ప్రభూ, నీ భక్తులు పద్నాలుగు లోకాల్లో ఎప్పుడూ ఉండాలని అనుగ్రహించు. ఎందుకంటే నీవు ఇక్కడే వాసువుగా నివసిస్తూ, ఎప్పుడూ ఆనందంగా క్రీడిస్తావు.
యతో దేవేత్యేవమాహుర్మహాన్తస్త్వతో హరిం వాసుదేవేతి చాహుః । భో వాసుదేవేతి ననృతుః సర్వదైవ భో మాధవేతి ననృతుశ్చైవ సర్వే ॥ ౩,౨౪.
అందుకే మహానుభావులు ఆయననే దేవుడు అంటారు, హరిను 'వాసుదేవుడు' అని పిలుస్తారు. 'ఓ వాసుదేవా!' అని ఎప్పుడూ ఆనందంగా నర్తించేవారు, అలాగే అందరూ 'ఓ మాధవా!' అని కూడా నర్తించేవారు.
లక్ష్మీపతే చేతి వదన్తి సర్వే ధనీతి శబ్దః స్వాభివాచీ యతో హి । అతోప్యార్యా మాధవేతి బ్రువన్తి లక్ష్మీపతే పాహి తథైవ భక్తాన్ ॥ ౩,౨౪.
అందరూ ఆయనను 'లక్ష్మీపతి' అని పిలుస్తారు, ఎందుకంటే 'ధనం' అనే మాట నిజంగా ఆయనకే వర్తిస్తుంది. అందుకే ఆర్యులు ఆయనను 'మాధవుడు' అని సంబోధిస్తారు. ఓ లక్ష్మీపతీ, అలాగే నీ భక్తులను కాపాడుము.
తే వై బ్రువన్తో ననృతుశ్చ జగ్ముర్విష్ణో సదాస్మాన్పరిపాహి నిత్యమ్ । సర్వత్ర యస్మాద్వితతోసి తస్మాదిత్యాదినామాని గృణన్త ఏవ । జగ్ముశ్చ సర్వే దదృశుశ్చ తీర్థం భక్త్యోపేతాః శ్రీనివాసం స్మరన్తః ॥ ౩,౨౪.
వారు ఆ పేర్లను జపిస్తూ, ఆనందంగా నర్తిస్తూ, ఎప్పుడూ 'ఓ విష్ణూ, మమ్మల్ని ఎల్లప్పుడూ కాపాడుము' అని ప్రార్థిస్తూ వెళ్లారు. నీవు అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉన్నావు కాబట్టి, అలాంటి పేర్లను జపిస్తూ ముందుకు సాగారు. అందరూ వెళ్లి, ఆ పవిత్ర స్థలాన్ని దర్శించి, భక్తితో శ్రీనివాసుని స్మరించుకుంటూ చూశారు.
కన్యోవాచ । కిం నామకం తీర్థమిదం మునీన్ద్ర కిం కార్యమత్ర ప్రవదాస్మాన్కృతీశ । కస్మై ప్రసన్నో భగవాఞ్ఛ్రీనివాసస్త్వస్మిన్సుతీర్థం వద విస్తరేణ ॥ ౩,౨౪.
అప్పుడు ఆ యువతి ఇలా అడిగింది: 'ఓ మునీంద్రా, ఈ తీర్థానికి పేరు ఏమిటి? ఇక్కడ మనం ఏమి చేయాలి? దయచేసి మాకు వివరంగా చెప్పండి. ఈ పవిత్ర స్థలంలో శ్రీనివాసుడు ఎవరికోసం ప్రసన్నుడయ్యాడు?'
జైగీషవ్య ఉవాచ । కన్యే శృణు త్వం హ్యభవత్సుబుద్ధిమాన్ప్రహ్రాదసంజ్ఞో హరిభక్తవర్యః । నిష్కామబుద్ధ్యా తు యదా జగామ శేషాచలస్థం శ్రీనివాసం చ ద్రష్టుమ్ ॥ ౩,౨౪.
జైగీషవ్యుడు ఇలా అన్నాడు: 'అమ్మాయి, విను. హరిభక్తుల్లో గొప్పవాడు, ప్రహ్లాదుడు అనే జ్ఞానవంతుడు ఉండేవాడు. అతను ఎలాంటి స్వార్థం లేకుండా శేషాచలంలో నివసించే శ్రీనివాసుని దర్శించడానికి వెళ్లాడు.'
అస్మింస్థలే దైత్యకుమారకాన్ప్రతి హరేశ్చ తత్త్వం పరిపృష్టవాన్ప్రభుః । నృసింహరూపం శ్రీనివాసం భజస్వ సుదుర్లభం మానుషం జన్మ కన్యే ॥ ౩,౨౪.
ఈ స్థలంలో, ఆ ప్రభువు దైత్య కుమారులను పిలిచి హరిలోని తత్త్వాన్ని ప్రశ్నించాడు. అమ్మాయి, నరసింహ రూపంలో ఉన్న శ్రీనివాసుని భజించు; మానవ జన్మ చాలా అరుదైనది.
తత్రాపి విష్ణోర్నృహరే సుతత్త్వం సుదుర్లభం సుష్ఠు యాత్రా తథైవ । యస్యాం యాత్రాయాం యత్ర కుత్రాపి దేశే హరేః కథా వర్తతే దైత్యవర్యాః ॥ ౩,౨౪.
అక్కడ కూడా విష్ణువు నరసింహునిగా ఉన్న అసలు తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం, ఆ యాత్ర కూడా అంతే దుర్లభం. ఎక్కడైనా ఆ యాత్ర జరిగితే, ఓ ఉత్తమ దైత్యా, అక్కడ హరిలోని కథలు వినిపిస్తుంటాయి.
తత్ర స్థలే హరిరాస్తే సదైవ యతో వ్యాప్తః సర్వతో వై నృసింహః । ఏతచ్ఛ్రుత్వా దైత్యకుమారకాస్తే ప్రహ్లాదమూచుర్భక్తవర్యం హరేశ్చ ॥ ౩,౨౪.
ఆ స్థలంలో హరి ఎప్పుడూ ఉంటాడు, ఎందుకంటే నరసింహుడు అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉన్నాడు. ఇది విని, దైత్య కుమారులు హరిభక్తుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ప్రహ్లాదునితో మాట్లాడారు.
వ్యాప్తో హరిశ్చేత్కథమత్ర వై సఖే న దృశ్యతే జలరూపీ నృసింహః । స ఏవముక్తో దానవానాం సుతైశ్చ తుష్టావ విష్ణుం పరమాదరేణ ॥ ౩,౨౪.
'హరి అన్నిచోట్లా ఉన్నాడంటే, స్నేహితా, ఇక్కడ నీటిలో నరసింహుని రూపం ఎందుకు కనబడటం లేదు?' అని దైత్య కుమారులు అడిగారు. అప్పుడు ప్రహ్లాదుడు పరమ భక్తితో విష్ణువును స్తుతించాడు.
తవ స్వరూపం మమ దర్శయస్వ స్వయోగ్యరూపం దానవానాం సుతానామ్ । ఇతి స్తుతః శ్రీనివాసో హరిస్తు తస్మిన్నన్తర్జలరూపం సమాయాత్ ॥ ౩,౨౪.
'నీ నిజమైన రూపాన్ని, దైత్య కుమారులకు అనుకూలంగా ఉన్న రూపాన్ని నాకు చూపించు' అని ప్రార్థించగా, శ్రీనివాసుడు అక్కడ నీటిలోని రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
అస్మిన్స్నానం యే ప్రకుర్వన్తి తీర్థే తేషాం జ్ఞానం పరమం దృఢం స్యాత్ । అత్ర స్నానే మానుషాణాం చ తాత బుద్ధిర్న హి స్యాత్కలికాలే విశేషాత్ ॥ ౩,౨౪.
ఈ తీర్థంలో స్నానం చేసే వారికి పరమ జ్ఞానం దృఢంగా కలుగుతుంది. కానీ, తాతా, కలియుగంలో ఇక్కడ స్నానం చేసినా మనుషులకు అలాంటి జ్ఞానం కలగదు.
దత్త్వాం వరం దైత్యవరాయ విష్ణురన్తర్దధే జలపూర్ణే సుకుణ్డే । అద్యాప్యాస్తే జలమధ్యే నృసింహః ప్రహ్లాదోపి దైత్యకుమారకైః సహ ॥ ౩,౨౪.
దైత్యుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ప్రహ్లాదునికి వరమిచ్చి, విష్ణువు నీటితో నిండిన పవిత్ర కుండంలో అంతర్ధానమయ్యాడు. నేడు కూడా నరసింహుడు ఆ నీటిలో, ప్రహ్లాదుడు మరియు దైత్య కుమారులతో ఉన్నాడు.
తస్మిన్ సుతీర్థే పరితస్తత్రతత్ర జయేతి శబ్దః శ్రూయతే చాపరాహ్నే । ఇదం తీర్థం నారసింహాభిధం చ కన్యేస్నానం హ్యత్ర కార్యం మనుష్యైః ॥ ౩,౨౪.
ఆ పవిత్ర స్థలంలో, చుట్టూ చుట్టూ 'జయ' అనే శబ్దం మధ్యాహ్నం సమయంలో వినిపిస్తుంది. అమ్మాయి, ఈ తీర్థాన్ని నరసింహ తీర్థం అంటారు; ఇక్కడ మనుషులు తప్పక స్నానం చేయాలి.
స్నానం కృత్వా తత్ర తీర్థే చ సమ్యగ్దీపం దత్త్వా ద్విజవర్యాయ ముఖ్యమ్ । ద్రష్టుం పునః శ్రీనివాసం ప్రజగ్ముర్గోవిన్దగోవిన్ద ఇతి బ్రువన్తః ॥ ౩,౨౪.
ఆ తీర్థంలో సరిగ్గా స్నానం చేసి, ప్రధాన బ్రాహ్మణునికి దీపం సమర్పించిన తరువాత, వారు మళ్లీ 'గోవింద, గోవింద' అని పిలుస్తూ శ్రీనివాసుని దర్శించడానికి వెళ్లారు.
ముఖ్యప్రాణాధిష్ఠితం స్థానమాప్య అపావిశత్తత్ర దేవీ హ్యువాచ । జైగీషవ్యః శ్రీనివాసస్య విష్ణోః కథం కార్యం దర్శనం తద్వదస్వ ॥ ౩,౨౪.
ప్రధాన ప్రాణశక్తి ఉన్న స్థలానికి చేరుకుని, ఆ దేవీ లోపలికి వెళ్లి ఇలా అడిగింది: 'ఓ జైగీషవ్యా, శ్రీనివాసుడు అయిన విష్ణువును ఎలా దర్శించాలో చెప్పు.'
జైగీషవ్యః ప్రాహ సంహృష్టచిత్తో బ్రవీమి తన్త్రం శృణు కన్యకే త్వమ్ । శ్రుత్వా మత్తః కురు సర్వం మయోక్తమాద్యం ద్వారం శ్రీనివాసస్య దృష్ట్వా ॥ ౩,౨౪.
జైగీషవ్యుడు ఆనందంతో ఇలా అన్నాడు: 'అమ్మాయి, నేను చెప్పే విధానాన్ని విను. నేను చెప్పినది విని, అన్నీ అలాగే చేయు. మొదట శ్రీనివాసుని ద్వారాన్ని దర్శించు.'
అపరాధసహస్రాణి క్రియన్తేఽహర్నిశం మయా । తాని సర్వాణి మే దేవ క్షమస్వ పురుషోత్తమ ॥ ౩,౨౪.
ప్రభూ, నేను రాత్రింబవళ్ళు వేలాది తప్పులు చేస్తుంటాను. ఓ పురుషోత్తమా, ఆ తప్పులన్నింటినీ క్షమించు.
మానసాన్వాచికాన్దోషాన్కాయి కానపి సర్వశః । వైష్ణవద్వేషహేతూన్మే భస్మసాత్కురు మాధవ ॥ ౩,౨౪.
మనసుతో, మాటతో, శరీరంతో చేసిన అన్ని దోషాలు, వైష్ణవులపై ద్వేషానికి కారణమైన వాటిని కూడా, ఓ మాధవా, నువ్వు బూడిదగా మార్చి పోగొట్టు.
ఆద్యద్వారం శ్రీనివాసస్య దేవి సమ్యక్స్మరేద్విజయం వై జయం చ । దక్షాధ్వరే శ్రీనివాసస్య దేవి చణ్డం ప్రచణ్డం సంస్మరేత్సమ్యగేవ ॥ ౩,౨౪.
శ్రీనివాసుని ప్రధాన ద్వారంలో, దేవీ, విజయుడు, జయుడు అనే రక్షకులను శ్రద్ధగా స్మరించాలి. అలాగే, దక్ష యజ్ఞంలో శ్రీనివాసుని చండుడు, ప్రచండుడు అనే రక్షకులను కూడా మనసారా స్మరించాలి.
పాశ్చాత్యభాగే శ్రీనివాసస్య దేవి నన్దం సునన్దం సంస్మరేదేవ భక్త్యా । సవ్యద్వారే శ్రీనివాసస్య కన్యే స్మరేత్కుముదాక్షం కుముదన్తమేవ ॥ ౩,౨౪.
శ్రీనివాసుని పడమర వైపున నందుడు, సునందుడు అనే రక్షకులను భక్తితో స్మరించాలి. ఎడమ ద్వారంలో కుముదాక్షుడు, కుముదంతుడు అనే రక్షకులను కూడా స్మరించాలి.