గరుడపురాణమ్

లక్షణైశ్చైకాదశభిః పుష్కరః పరికీర్తితః । ఏకవింశతిసంఖ్యాకైరసద్భావైః ప్రకీర్తితః

పుష్కరునికి పదకొండు లక్షణాలు ఉంటాయని చెప్పబడింది. ఆయనకు ఇరవై ఒకటి లేనివిగా చెప్పబడింది.

దశభిర్లక్షణైర్యుక్తాః పితరో యే చిరాః ఖగ । త్రయోవింశతిదోషైశ్చ సంయుతా నాత్ర సంశయః

పక్షీ, చిరకాలంగా ఉన్న పితృదేవతలకు పది లక్షణాలు ఉంటాయి. అలాగే, వారికి ఇరవై మూడు దోషాలు కూడా ఉంటాయి — ఇందులో సందేహం లేదు.

అష్టభిర్లక్షణైర్యుక్తా దేవగన్ధర్వసత్తమాః । దోషైశ్చతుర్వింశతిభిః సంయుక్తాః పరికీర్తితాః

దేవతలు, గంధర్వులలో ఉత్తములకు ఎనిమిది లక్షణాలు ఉంటాయి. వారికి ఇరవై నాలుగు దోషాలు ఉంటాయని చెప్పబడింది.

సప్తలక్షణసంయుక్తా గన్ధర్వా మానుషాత్మకాః । యైస్తు పఞ్చవింశతిభిర్దోషైః సంయుక్తాః ప్రకీర్తితాః

ఏడు ప్రత్యేక లక్షణాలు కలిగి, మానవ స్వభావంతో ఉన్న గంధర్వులు, ఇరవై ఐదు దోషాలతో కూడినవారిగా చెప్పబడ్డారు.

షద్గుణైః క్షితిపా యుక్తా షడ్వింశత్యా చ దోషతః । తదన్యే పఞ్చభిర్యుక్తాశ్చతుర్భిః కేచిదేవ చ

రాజులు ఆరు గుణాలతో, ఇరవై ఆరు దోషాలతో ఉంటారు; మరికొందరు ఐదు దోషాలతో, ఇంకొందరు నాలుగు దోషాలతో ఉంటారు.

త్రిభిః కేచ్చిత్తతో హీనా న సంతి ఖగసత్తమ । యస్మిన్నరే క్షితిపే వా ఖగేన్ద్ర ఆధిక్యం యద్దృశ్యతే లక్షణస్య

కొంతమందికి మూడు మాత్రమే ఉంటాయి, వాటికంటే తక్కువ ఉన్నవారు లేరు, ఓ పక్షిరాజా; ఏ మనిషిలో లేదా రాజులో ఎక్కువ లక్షణాలు కనిపిస్తాయో—

న తే నరా నైవ తే వై క్షితీశాః సర్వే నైవ హ్యుత్తమాః సర్వదైవ । యే దేవా యే చ దైత్యాశ్చ సర్వేప్యేవం ఖగాధిప

వారు నిజంగా మనుషులు కాదు, నిజంగా రాజులు కూడా కాదు, ఎప్పుడూ ఉత్తములు కారు; దేవతలు అయినా, దానవులు అయినా, అందరూ ఇలానే ఉంటారు, ఓ పక్షినాధా.

లక్షణాలక్షణైశ్చైవ క్రమేణోక్తా న సంశయః । లక్షణైః సప్తవింశత్యాలక్షణైః సంయుతాః ఖగ

లక్షణాలు, వాటి లేనివి కూడా క్రమంగా వివరించబడ్డాయి, ఇందులో సందేహం లేదు; ఓ పక్షీ, ఎవరికైతే ఇరవై ఏడు లక్షణాలు మరియు వాటికి విరుద్ధమైనవి ఉంటాయో—

అతః సలక్షణా జ్ఞేయా ద్వాత్రింశల్లక్షణైర్న హి । పితుర్గృహే వర్ధమానా సదాపి స్వకుటుంబం శ్రేష్ఠయితుం ఖగేన్ద్ర

కాబట్టి, లక్షణాలు కలిగినవారు ముప్పై రెండు లక్షణాలతో ఉన్నవారిగా తెలుసుకోవాలి; వారు తండ్రి ఇంట్లో పెరుగుతున్నప్పటికీ, ఎప్పుడూ తమ కుటుంబానికి శ్రేయస్సు తీసుకొస్తారు, ఓ పక్షిరాజా.

ఉవాచ సా పితరం దీయమానమన్నాదికం త్రమిత్రాదికేషు । సదాపి యే త్వనుసంధానేన యుక్తా అన్తర్గతే తత్రతత్ర స్థితే చ

ఆమె తన తండ్రిని ఇలా అడిగింది: 'మిత్రులు మొదలైనవారికి ఇచ్చే అన్నాదులు మొదలైనవి—ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా, అక్కడా ఇక్కడా ఉన్నా లేకపోయినా, ఎవరైతే మనసుతో ఉంటారో—'

అజ్ఞాతత్వే చాన్నపానాదికం చ దత్తం సంతో వ్యర్థమేవం వదన్తి । హరిం వక్ష్యే తత్రతత్ర స్థితం చం తం వై శృణు త్వాదరేణాద్య నిత్యమ్

అందుకునేవారు తెలియకపోతే, ఇచ్చిన అన్నపానాదులు వృథా అని పండితులు అంటారు; ఎక్కడైనా ఉండే హరిని గురించి చెబుతాను—ఇప్పుడే శ్రద్ధతో విను.

బాలో హరిర్బాలరూపేణ కృష్ణః క్షీరాదికం నవనీతం ఘృతం చ । గృహ్ణాతి నిత్యం భూషణం వస్త్రజాతమేవం దద్యాత్సర్వదా విష్ణుతుష్ట్యై

బాలుడిగా హరి, బాలరూపంలో కృష్ణుడు, ఎప్పుడూ పాలను, వెన్నను, నెయ్యిని స్వీకరిస్తాడు; అలానే అలంకారాలు, వస్త్రాలు ఎప్పుడూ విష్ణువు సంతృప్తికోసం సమర్పించాలి.

మిత్రైర్హరిః కేశవాఖ్యో ముకున్దో భుఙ్క్తే దత్తం త్వన్నప్రానాదికం చ । పూర్వం దద్యాత్సర్వదా వై గృహస్థో ధన్యో భవేదన్యథా వ్యర్థమేవ

మిత్రుల మధ్య హరికి, కేశవుడు, ముకుందుడు అనే పేర్లతో పిలవబడే ఆయనకు, మీరు ఇచ్చే అన్నపానాదులు భుజించబడతాయి; గృహస్థుడు ఎప్పుడూ ముందుగా ఇవ్వాలి—అలా చేస్తే ధన్యుడు అవుతాడు, లేకపోతే వృథా.

గృహ్ణాతి నిత్యం మాధవాఖ్యో హరిశ్చేత్యేవం జ్ఞాత్వా దేయమన్నాదికం చ । ఏవం జ్ఞాత్వా దీయమానేన నిత్యం ప్రీణాతి విష్ణుర్నాన్యథా వ్యర్థమేవ

మాధవుడు అనే పేరుతో హరి ఎప్పుడూ స్వీకరిస్తాడని తెలుసుకొని, అన్నాదులు ఇవ్వాలి; ఇలా తెలుసుకొని ఇచ్చినవన్నీ విష్ణువును సంతృప్తిపర్చుతాయి—లేకపోతే వృథా.

గృహే నిత్యం వాసుదేవో హరిస్తు ప్రీణాతి నిత్యం తత్ర తిష్ఠన్సుపర్ణ । ఏవం జ్ఞాత్వా స్వగృహం సర్వదైవ అలఙ్కుర్యాద్ధాతురూపైః సదైవ

వాసుదేవుడు, హరి, ఎప్పుడూ ఇంట్లో నివసిస్తూ అక్కడ సంతోషంగా ఉంటాడు, ఓ సుపర్ణా; ఇది తెలుసుకొని, ఎప్పుడూ తన ఇంటిని దైవిక రూపాలతో అలంకరించాలి.

గోవిన్దాఖ్యస్తిష్ఠతి వైష్ణవానాం పుత్రైర్యుతస్తిష్ఠతి వాసుదేవః । మిత్రే ముకున్దః శాలకే చానిరూద్ధో నారాయణో ద్విజవర్యే సదాస్తి

వైష్ణవుల కుమారుల మధ్య గోవిందుడు ఉంటాడు; కుమారుల మధ్య వాసుదేవుడు ఉంటాడు; మిత్రుల మధ్య ముకుందుడు; శాలకలో అనిరుద్ధుడు; బ్రాహ్మణులలో నారాయణుడు ఎప్పుడూ ఉంటాడు.

గోష్ఠే చ నిత్యం విష్ణురూపీ హరిస్తు అశ్వే సదా తిష్ఠతి వామనాఖ్యః । సంకర్షణః శూద్రవర్ణే సదాస్తి వైశ్యే ప్రద్యుమ్నస్తిష్ఠతి సర్వదైవ

గోశాలలో ఎప్పుడూ విష్ణువు హరి రూపంలో ఉంటాడు; గుర్రాలలో వామనుడు ఎప్పుడూ ఉంటాడు; శూద్రులలో సంకర్షణుడు, వైశ్యులలో ప్రద్యుమ్నుడు ఎప్పుడూ ఉంటారు.

జనార్దనః క్షత్త్రజాతౌ సదాస్తి దాశేషు నిత్యం మహిదాసో హరిస్తు । మహ్యాం నిత్యం తిష్ఠతి సర్వదైవ హ్యుపేన్ద్రాఖ్యో హరిరేకః సుపర్ణ

క్షత్రియులలో జనార్దనుడు ఎప్పుడూ ఉంటాడు; దాసులలో హరి మహిదాసుడు అనే పేరుతో ఉంటాడు; భూమిపై ఉపేంద్రుడు అనే హరి ఎప్పుడూ నివసిస్తాడు, ఓ సుపర్ణా.

గజే సదా తిష్ఠతి చక్రపాణిః సదాన్తరే తిష్ఠతి విశ్వరూపః । నిత్యం శుని తిష్ఠతి భూతభావనః పిపీలకాయామపి సర్వదైవ

ఏనుగులో ఎప్పుడూ చక్రపాణి ఉంటాడు; లోపల ఎప్పుడూ విశ్వరూపుడు ఉంటాడు; కుక్కలో ఎప్పుడూ భూతభావనుడు, చీమలో కూడా ఎప్పుడూ ఉంటాడు.

త్రివిక్రమో హరిరూప్యన్తరిక్షే సర్వజాతావనన్తరూపీ హరిశ్చ । హరేర్న వర్ణోస్తి న గోత్రమస్తి న జాతిరీశే సర్వరూపే విచిత్రే

త్రివిక్రముడు, హరి, ఆకాశంలో వేరే రూపంలో ఉంటాడు; అన్ని జీవుల్లో హరి అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తాడు; హరికి వర్ణం లేదు, గోత్రం లేదు, జన్మ లేదు—అతడే ప్రభువు, అన్ని రూపాలవాడు, అద్భుతుడు.

ఏవం జ్ఞాత్వా సర్వదా లక్ష్మణా తు హరిం సదా ప్రీణయామాస దేవీ । సపర్యయా వై క్రియమాణయా హరిః పతిర్మమ స్యాదితి చిన్తయానా

ఇలా తెలుసుకొని, లక్ష్మణా ఎప్పుడూ హరిని పూజిస్తూ సంతోషపరిచేది; 'హరి నా భర్త కావాలి' అని ఆలోచిస్తూ భక్తితో సేవ చేసేది.

తత్యాజ దేహం విష్ణుపతిత్వకామా మద్రేషు వై వీన్ద్ర పుత్రీ ప్రజాతా । స్వయంవరే లక్ష్మణాయా అహం చ భిత్త్వా లక్ష్యం భూపతీన్ద్రావయిత్వా

విష్ణువు భార్య కావాలని ఆశించి, వింద్రుని కుమార్తె నా జనుల మధ్య తన శరీరం విడిచింది. లక్ష్మణా స్వయంవరంలో నేను లక్ష్యాన్ని ఛేదించి, వచ్చిన రాజులను ఓడించాను.

పాణిగ్రహం లక్ష్మణాయాశ్చ కృత్వా గత్వా పురీం రమయామాస దేవీ । తథైవాహం జాంబవత్యా వివాహం మత్పత్నీత్వే కారణం త్వాం బ్రవీమి

లక్ష్మణాను పెళ్లి చేసుకుని, ఆమెను నా నగరానికి తీసుకెళ్లి, రాణిని ఆనందపరిచాను. అలాగే నేను జాంబవతిని పెళ్లి చేసుకున్నాను. ఆమె నా భార్యగా ఎందుకు అయ్యిందో ఇప్పుడు నీకు చెబుతాను.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౨౩ శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । సోమస్య పుత్రీ పూర్వసర్గే బభూవ భార్యా మదీయా జామ్బవతీ మమ ప్రియా । తాసాం మధ్యే హ్యధికా వీన్ద్ర కిఞ్చిద్రుద్రాదిభ్యః పఞ్చగుణైర్విహీనా ॥ ౩,౨౩.

శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: పూర్వ సృష్టిలో జాంబవతి సోముని కుమార్తెగా జన్మించి, నా భార్యగా మారింది. ఆమె నాకు ఎంతో ప్రియమైనది. వింద్రా! వారిలో ఆమె కొంతమంది కన్నా మెరుగైనదే అయినా, రుద్రుడు మొదలైనవారిలో ఉన్న ఐదు లక్షణాలు ఆమెకు లేవు.

యదావేశో బలవాన్స్యాద్రమాయాం తదానాస ప్రియతే కేశవోలమ్ । యదావేశాద్ధ్రాసముపైతి కాలే తదా తాసాం సామ్యమాహుర్మహాన్తః ॥ ౩,౨౩.

ఓ మహాబలశాలి! ఎప్పుడు బలమైన ఆవేశం కలుగుతుందో, అప్పుడే కేశవుడు ఎంతో సంతోషిస్తాడు. ఆ ఆవేశం కాలక్రమంలో తగ్గిపోతే, పెద్దలు వారందరిలో సమానత్వం ఉందని అంటారు.

లక్ష్మ్యావేశః కిఞ్చిదస్త్యేవ నిత్యమతస్తాభ్యః కిఞ్చిదాధిక్యమస్తి ॥ ౩,౨౩.

లక్ష్మీదేవి కృప ఎప్పుడూ కొంతమేర ఉంటుంది. అందుకే ఆమెకు ఇతరులకన్నా కొంత అధికత ఉంది.

గరుడ ఉవాచ । తాసాం మధ్యే జామ్బవన్తీ తు కృష్ణ ఆరాధనం కీదృశం సా చకార । తన్మే బ్రూహి కృపయా విశ్వమూర్తే ఆధిక్యే వై కారణం తాభ్య ఏవ ॥ ౩,౨౩.

గరుడుడు ఇలా అడిగాడు: వారిలో జాంబవతి కృష్ణుని కోసం ఎలా ఆరాధన చేసింది? ఓ విశ్వమూర్తీ! ఆమెకు ఉన్న ప్రత్యేకతకు కారణం ఏమిటో దయచేసి చెప్పు.

గరుడేనైవముక్తస్తు భగవాన్ దేవకీసుతః । మేఘగంభీరయా వాచా ఉవాచ వినతాసుతమ్ ॥ ౩,౨౩.

గరుడుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, దేవకీ కుమారుడు మేఘంలా గంభీరమైన స్వరంతో వినతా కుమారుడికి ఇలా చెప్పాడు.

శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । యా పూర్వసర్గే సోమపుత్రీ బభూవ పితుర్గృహే వర్తమానాపి సాధ్వీ । జన్మ స్వకీయం సార్థకం వై చకార పిత్రా సాకం విష్ణుశుశ్రూషణే న చ ॥ ౩,౨౩.

శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: పూర్వ సృష్టిలో ఆమె సోముని కుమార్తెగా, తండ్రి ఇంట్లో ఉండి, మంచి గుణాలుతో జీవించింది. తండ్రితో కలిసి విష్ణువుని సేవచేసి తన జన్మను సార్థకంగా మార్చుకుంది.