పాదారవిన్దే నార్పితం భక్ష్యభోజ్యం దృష్టో మయా కేన పుణ్యేన దేవ । భుక్త్వాభుక్త్వా హరినైరవేద్యజాతం సుఖం త్వదీయం రమయా లాలితం చ ॥ ౩,౧౮.
నీ పాదారవిందానికి అర్పించని భోజ్యాన్ని, నేను ఏ పుణ్యంతో చూశాను దేవా? హరి నైవేద్యంగా కాని భోజ్యాన్ని తింటూ, తినకపోయినా, నీ ఆనందాన్ని, రామతో ప్రేమగా పొందాను.
ద్యుభ్వాశ్రయం తవ మూర్ధానమాహుః కిరీటయుక్తం కుటిలైః కున్తలైశ్చ । అనేకజన్మార్జితపుణ్యసంచయైర్దృష్టం మయా సజ్జనసంగమాచ్చ ॥ ౩,౧౮.
నీ తలను స్వర్గానికి ఆధారంగా, కిరీటంతో, వంకర జుట్టుతో అలంకరించబడినదిగా అంటారు; అనేక జన్మల్లో సంపాదించిన పుణ్యఫలంతో, మంచి వారి సాంగత్యంతో నేను దానిని చూశాను.
అనేకజన్మార్జితపాపసంచయైరదర్శనం యాస్యతి దేవదేవ । ఏవం సుభక్త్యా చ రురోద రుద్రో దృష్ట్వా హరిం సుర్వగుణైః సంపూర్ణమ్ ॥ ౩,౧౮.
ఎన్నో జన్మల్లో కూడిన పాపాల వల్ల దేవదేవుని దర్శనం కోల్పోతారు. ఇలా పరమభక్తితో రుద్రుడు, సర్వగుణాలతో నిండిన హరిని చూసి కన్నీళ్లు పెట్టాడు.
పాదారవిన్దం తవ విశ్వమూర్తే యోగీశ్వరైర్హృదయే సంగృహీతమ్ । దృష్టం మయా దయయా వాసుదేవ ద్రక్ష్యే కథం పునరిత్థం రురోద ॥ ౩,౧౮.
విశ్వరూపుడా! యోగేశ్వరులు హృదయంలో నిలిపే నీ పద్మపాదాలను, వాసుదేవా! నీ కరుణతో నేను చూచాను. మళ్లీ ఎలా చూడగలను? అని రుద్రుడు కన్నీళ్లు పెట్టాడు.
దృష్టం మయా త్వరివలే భవినాశిశఙ్ఖచక్రాదికైస్త్రిజగతాపి చ దేవ పూర్ణమ్ । ఏతాదృశం త్వదుదరం చ కథం రమేశ ద్రక్ష్యే పునః పునరహం త్వితి సంరురోద ॥ ౩,౧౮.
మురవిరోధీ! శంఖచక్రాదులతో మూడు లోకాల్లో నిండిన నిన్ను నేను చూచాను. లక్ష్మీపతీ! ఇలాంటి నీ రూపాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఎలా చూడగలను? అని రుద్రుడు పదే పదే ఏడ్చాడు.
ఆనన్దపూర్ణ నఖపూర్ణ సుకేశపూర్ణ లోమాదిపూర్ణ గుణపూర్ణ సుఘోణపూర్ణ । వక్షః స్థలం తవ విభోస్తు విశాలభూతం సద్భూషణం విమలకౌస్తుభశోభి లక్ష్మ్యా ॥ ౩,౧౮.
విభో! నీ విస్తృతమైన వక్షస్థలం ఆనందంతో, మెరిసే నఖాలతో, అందమైన జుట్టుతో, మృదువైన రోమాలతో, సద్గుణాలతో, అందమైన గొంతుతో నిండింది. అది పవిత్రమైన కౌస్తుభ మణితో, లక్ష్మితో అద్భుతంగా అలంకరించబడి ఉంది.
సుకోమలం శ్రీతులస్యాస్తథైవ సుపుష్పితం చన్ద నైశ్చర్చితం చ । ఏతాదృశం తవ వక్షః స్థలం చ దృష్టం మయా తవ కారుణ్యదృష్ట్యా ॥ ౩,౧౮.
నీ వక్షస్థలం శ్రీ తులసి సపర్శతో మృదువుగా, సువాసన పూలతో అలంకరించబడి, చంద్రుని పూజతో పుష్పించబడి ఉంది. ఇలాంటి నీ వక్షస్థలాన్ని నీ కరుణా దృష్టితో నేను చూచాను.
పునః పునర్దర్శనం మే కథం స్యాదేవం రుద్రః స చ భక్త్యా రురోద । అతస్తూరుర్నామ సంప్రాప్య రుద్రస్తత్పుత్రోభూద్దౌర్వసంజ్ఞః స ఏవ ॥ ౩,౧౮.
నిన్ను మళ్లీ మళ్లీ ఎలా చూడగలను? అని భక్తితో రుద్రుడు కన్నీళ్లు పెట్టాడు. ఆ తరువాత తూర్ణ అనే పేరు పొంది, రుద్రుడు అతని కుమారుడై, ఔర్వుడు అనే పేరుతో పుట్టాడు.
యస్మాద్రుదం చోర్వరితం వై చకార తస్మాత్స రుద్రస్త్వౌర్వసంజ్ఞో బభూవ । ఔర్వస్తు లోకాన్మోక్షయోగ్యాంశ్చ దృష్ట్వా హ్యత్యన్తం వై విషయేష్వేవ నిష్ఠాన్ ॥ ౩,౧౮.
ఎందుకంటే అతను ఏడ్చి, విలపించాడని రుద్రుడు, ఔర్వుడు అనే పేర్లు పొందాడు. ఔర్వుడు, మోక్షానికి యోగ్యులైన వారిని చూసి, వారు పూర్తిగా విషయాలలోనే మునిగిపోయారని గ్రహించాడు.
స్తువద్దైవ చౌర్వో విష్ణుపాదారవిదం స్మృత్వాస్మృత్వా రుద్ధకణ్ఠో బభూవ । తే పాపిష్ఠాః పాపరూపాన్భజన్తో దినేదినే దుర్విషయాన్కదిన్ద్రియైః ॥ ౩,౧౮.
ఔర్వుడు విష్ణుపాదపద్మాలను స్మరించుతూ, స్తుతిస్తూ, ఒక్కసారిగా గుర్తుచేసి మళ్లీ మరచి, గొంతు బిగుసుకుపోయాడు. పాపిష్టులు, పాపరూపంలో, దుర్బుద్ధి ఇంద్రియాలతో ప్రతిరోజూ విషయాలను పూజిస్తూ ఉంటారు.
కదా చైతాన్హేయబుద్ధ్యా విముఞ్చే న జానేహం చేతి సమ్యగ్రురోద । ఏతే హి మూర్ఖా విషయానర్థలబ్ధ్యై కుర్వన్తి యత్నం పరమాదరేణ ॥ ౩,౧౮.
ఈ విషయాలను ఎప్పుడు వీరు వదిలిపెడతారో నాకు తెలియదు అని ఔర్వుడు లోతుగా ఏడ్చాడు. ఈ మూర్ఖులు విషయాలను సంపాదించేందుకు పరమశ్రద్ధతో ప్రయత్నిస్తారు.
కదిన్ద్రియార్థం హి ధనాదికం చ త్యజన్తి చ సర్వే విషయేషు నిష్ఠాః । త్వన్మాయయా మోహితాన్నష్టబుద్ధీన్కదా చైతాన్ముఞ్చసే విశ్వమూర్తే ॥ ౩,౧౮.
ఇంద్రియసుఖాల కోసం ధనం మొదలైన వాటిని వదిలిపెట్టి, విషయాలలోనే పూర్తిగా మునిగిపోతారు. నీ మాయ వల్ల మోహితులై, బుద్ధి పోయిన వీరిని విశ్వరూపుడా! నీవు ఎప్పుడు విమోచించగలవు?
స్మృత్వాస్మృత్వా వాసుదేవస్య మాయాం రురోద చౌర్వో భయకంపితాఙ్గః । అతీవ కష్టేన చ లోకవృత్త్యా శ్రితా దైన్యం స్వీయకార్యం విహాయ ॥ ౩,౧౮.
వాసుదేవుని మాయను గుర్తుచేసుకుంటూ, మళ్లీ మరచిపోతూ, ఔర్వుడు భయంతో శరీరం వణికిస్తూ ఏడ్చాడు. లోకవ్యవహారంలో తీవ్రమైన కష్టాలు అనుభవిస్తూ, వారు తమ ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి దైన్యాన్ని ఆశ్రయిస్తారు.
అతీవ దైన్యేన ధనాదికం చ సంపాద్య సర్వేఽపి సుపాపశీలాః । కష్టార్జితం ద్రవ్యధనాదికం చ త్యజన్తి సర్వే పశవో వ్యర్థమేవ ॥ ౩,౧౮.
తీవ్రమైన దైన్యంతో ధనం, వస్తువులు సంపాదించి, పాపకర్మలు చేసే వారు, కష్టపడి సంపాదించిన ధనాన్ని, వస్తువులను చివరికి పశువుల్లా వ్యర్థంగా వదిలిపెడతారు.
సత్పాత్రభూతే విష్ణుబుద్ధ్యా కదాపి త్యజన్తి నైతే మాయయా వై మురారేః । ఏషామాయుర్వ్యర్థమాహుర్మహాన్తః కథం నష్టా ఇతి సమ్యగ్రురోద ॥ ౩,౧౮.
విష్ణుబుద్ధితో సత్పాత్రుడు ఎదురైనా, మురారి మాయ వల్ల వీరు ఏదీ వదిలిపెట్టరు. వీరి జీవితం వ్యర్థమైందని మేధావులు అంటారు. ఎలా నశించిపోయిందో అని ఔర్వుడు లోతుగా ఏడ్చాడు.
ఏషామాయుర్వ్యర్థమేవం గతం చ ఏషాం దృష్ట్వా యౌవనం తు ధ్రువం చ । స్కన్ధస్థమృత్యుర్హసతే కృష్ణ విష్ణో తం వై న జానన్తి విమూఢచేతసః ॥ ౩,౧౮.
వీరి ఆయుషు ఇలా వ్యర్థమైంది; వీరి యవ్వనం, స్థిరత్వాన్ని చూసి, మరణం భుజాలపై నిలబడి నవ్వుతుంది, కృష్ణా! విష్ణూ! కానీ మూర్ఖబుద్ధులు దీన్ని గ్రహించరు.
గృహం మదీయం శతవర్షం చ జీవేత్పుత్రా మదీయా శవతవర్షం తథైవ । అహం చ జీవే శతవర్షం సుఖేన మదీయభార్యాపి సులక్షణాఽస్తే ॥ ౩,౧౮.
నా ఇల్లు నూరు సంవత్సరాలు ఉండాలి; నా కుమారులు కూడా నూరు సంవత్సరాలు బతకాలి. నేనూ సుఖంగా నూరు సంవత్సరాలు బతకాలి; నా భార్య కూడా మంచి లక్షణాలతో నా వద్ద ఉండాలి.
గావశ్చ మే సంతి సదుగ్ధపూర్ణా మిత్రాణి మే సంతి ముదా హి యుక్తాః । దాస్యే సుతం వారణార్థం తు వధ్వై పుత్రీం వివాహార్థమహం దదామి ॥ ౩,౧౮.
నా వద్ద మంచి పాలతో నిండిన ఆవులు ఉన్నాయి; నా స్నేహితులు ఆనందంగా ఉన్నారు. కుమారుడికి పెళ్లి చేయిస్తాను, కుమార్తెను వివాహానికి ఇస్తాను.
దాస్యే చాహం సత్సు పుత్రీం ధనం వా దాస్యే చాహం ధనికేష్వేవ నిత్యమ్ । అదృష్టశూన్యాన్ భగవాన్వాసుదేవో దృష్ట్వాదృష్ట్వా హసతే సర్వదైవ ॥ ౩,౧౮.
ఉత్తములలో కుమార్తెను, ధనవంతులకు ధనాన్ని ఎప్పుడూ ఇస్తాను. నిజమైన దృష్టి లేని వారిని చూసి, చూడకపోయినా, వాసుదేవుడు ఎప్పుడూ నవ్వుతుంటాడు.
నాహం కరిష్యే శ్రవణం కథాయా మద్భాగ్యనా శశ్చ భవిష్యతీతి । నాహం హరిం పూజయిష్యే సదైవ పుత్రాదినాశశ్చ భవిష్యతీతి ॥ ౩,౧౮.
నేను కథలు వినను; నా అదృష్టం పోదు. నేను ఎప్పుడూ హరిని పూజించను; కుమారుల నష్టం జరగదు అని అనుకుంటారు.
కాలేకాలే దిష్టనామా హరిస్తు ఫలప్రదో వాసుదేవోఽఖిలస్య । ఏతాదృశాన్మూర్ఖజనాంశ్చ దృష్ట్వా రురోద చౌర్వో వాసుదేవైకనిష్ఠః ॥ ౩,౧౮.
ప్రతి సమయానికి, విధి ప్రకారం హరి ఫలితాలను ప్రసాదిస్తాడు; వాసుదేవుడు అన్నిటికీ దాత. అలాంటి అజ్ఞానులను చూసి, వాసుదేవునికి మాత్రమే నమ్మకంగా ఉన్న ఔర్వుడు కన్నీరు పెట్టాడు.
అతస్త్వౌర్వో రుద్రరూపీ ఖగేన్ద్ర జానీహి నిత్యం కృష్ణసుశిక్షితార్థః । యదా సతీ దక్షపుత్రీ ఖగేన్ద్ర దక్షాధ్వరే స్వశరీరం విసృజ్య ॥ ౩,౧౮.
అందుకే, పక్షిరాజా, ఔర్వుడు రుద్రుని రూపం ధరించాడు. అతడు ఎప్పుడూ కృష్ణుని బోధనలను తెలుసుకున్నవాడు. దక్షుని కుమార్తె సతీ, దక్షయజ్ఞంలో తన శరీరాన్ని విడిచినప్పుడు—
జజ్ఞే పునర్మేనకాయాం హిమాద్రేస్తదా రుద్రస్త్వౌర్వసంజ్ఞా మవాప । ఊర్ధ్వరేతా భవేత్యుక్త్వా ఊర్ధ్వరేతా బభూవ హ ॥ ౩,౧౮.
ఆమె మళ్లీ హిమవంతుని కుమార్తెగా, మేనకలో పుట్టింది. అప్పుడప్పుడు రుద్రుడు ఔర్వ అనే పేరును పొందాడు. 'ఇతడు ఊర్ధ్వరేతసు కావాలి' అని చెప్పి, నిజంగా అలానే అయ్యాడు.
పాణిగ్రాహం రుద్రదేవో మహాత్మా యదా హిమాద్రేః కన్యకాయాశ్చకార । తస్యాం పరం లంపటః సంబభూవ అతో రుద్రః పరసంజ్ఞామవాప ॥ ౩,౧౮.
హిమవంతుని కుమార్తెను రుద్రుడు పెళ్లి చేసుకున్నప్పుడు, అతడు ఆమెతో చాలా ఆసక్తిగా ఉండిపోయాడు. అందుకే రుద్రుడు 'పర' అనే పేరును పొందాడు.
సదాశివాద్యా దశ రుద్రభ్రాతరః సౌమిత్రేయో హౌహిణేయస్త్రయశ్చ । సమా ఏతే మోక్షకాలే సృతౌ చ శతైర్గుణైర్న్యూనభూతాశ్చ తాభ్యామ్ ॥ ౩,౧౮.
సదాశివుడు మొదలైన పది మంది రుద్రుని అన్నదమ్ములు, సుమిత్రుని కుమారుడు, హౌహిణి కుమారులు ముగ్గురు— వీరందరూ మోక్ష సమయంలో, సృష్టి సమయంలో సమానమే. కానీ ఆ ఇద్దరితో పోలిస్తే వందల గుణాలు తక్కువ.
గరుడ ఉవాచ । ఆనన్దనిర్ణయం బ్రూహి కృష్ణ పూర్ణదయానిఘే । నిర్ణేతుం జ్ఞానినాం యద్వజ్జ్ఞాపనార్థం తథా మమ ॥ ౩,౧౮.
గరుడుడు ఇలా అడిగాడు: పరిపూర్ణ కరుణాసముద్రుడైన కృష్ణా, ఆనందానికి నిర్ణయాన్ని చెప్పు. జ్ఞానులకు తెలిసేలా, అలాగే నాకు కూడా అర్థమయ్యేలా వివరించు.
బ్రూహి శిష్యాయ దయయా ఉద్ధర్తుం మాం చ సర్వదా । పూర్ణకామస్య తే కృష్ణ కా స్పృహా విద్యతే ప్రభో ॥ ౩,౧౮.
దయతో నీ శిష్యుడైన నన్ను ఎప్పుడూ పైకి లేపుతూ ఉపదేశించు. కృష్ణా, నీ కోరికలు అన్నీ నిండిపోయినవే; ప్రభూ, నీకు ఇంకేం ఆశ ఉంది?
ఏవముక్తో హృషీకేశః పక్షీశేన మహాత్మనా । ఉవాచ కృపయా కృష్ణః ప్రసన్నః కమలేక్షణః ॥ ౩,౧౮.
అలా గొప్ప మనసున్న పక్షిరాజు అడిగినప్పుడు, హృషీకేశుడు, కమలనేత్రుడు కృష్ణుడు, కరుణతో, సంతోషంగా ఇలా పలికాడు.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । గాయత్ర్యాశ్చ శతానన్ద ఏకానన్దస్తు వేధసః ఏతాదృశః శతానన్దో బ్రహ్మణః పరికీర్తితః ॥ ౩,౧౮.
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: గాయత్రీ నుండి శతానందుడు, సృష్టికర్త నుండి ఏకానందుడు పుట్టారు. ఇలాంటి శతానందుడు బ్రహ్మకు చెందినవాడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.
శేషాదేశ్చ శతానన్దః సరస్వత్యాః ఖగోత్తమ । ఏకానన్దస్తు విజ్ఞేయో భారత్యా వినతాసుత ॥ ౩,౧౮.
శేషుని నుండి శతానందుడు, సరస్వతీ నుండి పుట్టాడు, పక్షిరాజా. ఏకానందుడు భారతీ నుండి పుట్టాడని తెలుసుకో, వినతా కుమారుడా.