ఉరోః పుత్రస్తు ఔర్వశ్చ రుద్ర ఏవ ప్రకీర్తితః । ఇత్యకృష్టవాచిత్వాద్రుస్తురోదనవాచకః ॥ ౩,౧౮.
తొడ నుండి పుట్టిన ఔర్వుడు కూడా రుద్రుడే. అతడు ఏడుపు చేయలేదు కనుక రుస్తు అని పిలవబడతాడు, అంటే ఏడుపు లేని వాడు.
ఉరూ రుద్రో హ్యతః ప్రోక్తస్తత్పుత్రశ్చౌర్వసంజ్ఞకః । రుదముర్వరితం కర్తుమౌర్వోభూద్రుద్ర ఏవ సః ॥ ౩,౧౮.
అందువల్ల రుద్రుడిని ఉరూ (తొడ) అని పిలుస్తారు. అతని కుమారుడు ఔర్వుడు. పెద్దగా ఏడుపు చేయడానికి రుద్రుడు ఔర్వుడయ్యాడు.
గరుడ ఉవాచ । రోదనం కురుతే కస్మాదురుసంజ్ఞో హరే హరః । రుదముర్వరితం కస్మాత్కురుతే ఔర్వాకారకః ॥ ౩,౧౮.
గరుత్మంతుడు ఇలా అడిగాడు: హరి! హరుడు ఉరూ అని ఎందుకు పిలవబడతాడు? అతడు ఏడుపు ఎందుకు చేస్తాడు? ఔర్వుడు ఎందుకు పెద్దగా ఏడుపు చేయించాడో చెప్పు.
ఏతద్విస్తార్య మేబ్రూహి పౌత్రాయ తవ సువ్రత । ఇత్యుక్తస్తేన స హరిరువాచ కరుణానిధిః ॥ ౩,౧౮.
ఇది నాకు పూర్తిగా వివరంగా చెప్పు, నీ మనవడికోసం. ఇలా అడిగినప్పుడు, దయామయుడైన హరిదేవుడు చెప్పాడు.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । దృష్ట్వా స్వబింబం సుగుణైస్తు పూర్ణం సంకర్షణాఖ్యం నతపాదపద్మ్ । శ్రీబ్రహ్మశేషైర్జిష్ణుకామైస్తథాన్యైర్భారత్యా వై స్వస్తి పైశ్చాపి నిత్యమ్ ॥ ౩,౧౮.
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: తన సొంత ప్రతిబింబాన్ని, మంచి లక్షణాలతో నిండిన సంకర్షణుడిని, బ్రహ్మ, శేషుడు, జిష్ణు, కాముడు మరియు మరికొందరితో పాటు, భారతితో కలిసి, పశ్చిమ దిక్కుకూడా శుభం కలిగించేలా ఎప్పుడూ పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ చూశాడు.
దృష్ట్వా హరిం పులకాఙ్గస్తు రుద్రః సభాష్పచక్షూ రుద్ధకణ్ఠశ్చ హృష్టః । అనాద్యనన్తబ్రహ్మకల్పేషు నైవ కృతం యయా స్మరణం సర్వదైవ ॥ ౩,౧౮.
హరిని చూసిన వెంటనే, రుద్రునికి ఆనందంతో శరీరం గుబురుగా అయ్యింది, కన్నీళ్లు కళ్లలో నిలిచిపోయాయి, గొంతు ఆగిపోయింది, హర్షంతో నిండిపోయాడు; బ్రహ్మ సృష్టిలో ఎన్నో యుగాలుగా ఇలాంటి స్మరణ ఏనాడూ కలగలేదు.
పాదారవిన్దే సునఖైర్విభూషితే దృష్టే మయా కేన పుణ్యేన దేవ । దృష్ట్వాదృష్ట్వా పాదపద్మం మురారేః పునః పునా రుద్ధకణ్ఠో బభూవ ॥ ౩,౧౮.
సుందరమైన గోళ్లతో అలంకరించబడిన పాదారవిందాలను నేను చూసిన భాగ్యం ఏదో దేవా! మురారి పాదపద్మాలను మళ్లీ మళ్లీ చూస్తూ, చూడలేకపోయి, నా గొంతు ఆగిపోయింది.
రురోద రుద్రో భయకంపితాఙ్గః కథం పునర్దర్శనం మే ప్రభోః స్యాత్ । ముకున్ద నారాయణ విశ్వమూర్తే వాగిన్ద్రియేణ స్తవనం మే కథం స్యాత్ ॥ ౩,౧౮.
భయంతో శరీరం వణికిస్తూ రుద్రుడు ఏడ్చాడు: ప్రభువును నేను మళ్లీ ఎలా చూడగలను? ముకుందా, నారాయణా, విశ్వమూర్తీ, మాటతోనైనా, ఇంద్రియాలతోనైనా నేను నిన్ను ఎలా స్తుతించగలను?
మద్దర్శనం సర్వదా పాపుయుక్తం తథా మద్వాక్సర్వదా పాపయుక్తా । మద్దర్శనం సర్వదా స్త్రీషు సక్తమభూచ్చ తే దర్శనం మే హ్యసక్తమ్ ॥ ౩,౧౮.
నా చూపు ఎప్పుడూ పాపంతో కలిసిపోయింది, నా మాటలు కూడా ఎప్పుడూ పాపంతో కలిసిపోయాయి; నా చూపు ఎప్పుడూ స్త్రీలలోనే మునిగిపోయింది, కానీ నీ చూపు మాత్రం నాపై అసక్తిగా ఉంది.
ఆసక్తతా పుత్రదారాదికానాం సమ్యక్శక్తిస్తవనే నాస్తి విష్ణోః । విష్ణుస్తుతౌ నావకాశోస్తి వాచో దృష్టోహం త్వం కేన పుణ్యేన దేవ ॥ ౩,౧౮.
కుమారులు, భార్యలు మొదలైనవారిపై ఆసక్తి ఉండటం వల్ల విష్ణువును సరిగ్గా స్తుతించలేను; విష్ణువు స్తుతిలో మాటలకు అవకాశం ఉండదు; దేవా! నేను నిన్ను ఏ భాగ్యంతో చూశాను?
అనన్తకర్ణేశ సుచన్ద్రసంజ్ఞ శ్రోత్రేణ నిత్యం న కథా శ్రుతా తే । శ్రుతా మయా బహుధా లోకవార్తా దృష్టో మయా త్వం కేన పుణ్యేన దేవ ॥ ౩,౧౮.
అనంతమైన చెవులకు అధిపతివైన సుచంద్రా! నీ కథలు నా చెవులకు ఎప్పుడూ వినిపించలేదు; నేను ఎన్నో లోకవార్తలు విన్నాను, అయినా దేవా! నేను నిన్ను ఏ పుణ్యంతో చూశాను?
దృష్ట్వాదృష్ట్వా పాదపీఠం హరేశ్చ పునః పునా రుద్ధఙ్కఠో బభూవ । రురోద రుద్రో భయకంపితాఙ్గః కథం పునః శ్రవణం స్యాత్కథాయాః ॥ ౩,౧౮.
హరిలోక పాదపీఠాన్ని మళ్లీ మళ్లీ చూస్తూ, చూడలేకపోయి నా గొంతు ఆగిపోయింది; భయంతో శరీరం వణికిస్తూ రుద్రుడు ఏడ్చాడు: నీ కథలు మళ్లీ నేను ఎలా వినగలను?
త్వమీశ వైకుణ్ఠ సువాయుసంజ్ఞస్త్వదర్పితం గన్ధపుష్పాదికం చ । సదా న లిప్తం చ భుజైర్విలిప్తం తన్మూత్రవిష్ఠాదిమకర్దమామ్బుభిః ॥ ౩,౧౮.
ఓ ఈశ్వరా, వైకుంఠా, సువాయు అనే పేరుగలవాడా! నీకు అర్పించిన గంధం, పుష్పాలు మొదలైనవి నా చేతులకు ఎప్పుడూ అంటవు, అవి మూత్రం, మలము, మురికి నీటితో కలిసిపోతాయి.
స్త్రీణాం కుచోదైశ్చ కచోదకైశ్చకక్షోదకైర్గాత్రజలైర్ముకున్ద । అనర్పితైర్వస్త్రగన్ధాదికైశ్చ దృష్టో మయా కేన పుణ్యేన దేవ ॥ ౩,౧౮.
ముకుందా! స్త్రీల కుచాల నీరు, జుట్టు, కక్ష ప్రాంతాల నీరు, శరీర జలాలు, నీకు అర్పించని వస్త్రాలు, గంధాలు మొదలైనవాటివల్ల, నేను నిన్ను ఏ పుణ్యంతో చూశాను దేవా?
స్పృష్ట్వాస్పృష్ట్వా హరినిర్మాల్యగన్ధం పునః పునా రుద్ధకణ్ఠో బభూవ । రురోద రుద్రో భయకంపితాఙ్గః కథం పునః స్పర్శనం స్యాత్సదా మే ॥ ౩,౧౮.
హరి నర్మాల్యపు పరిమళాన్ని మళ్లీ మళ్లీ స్పర్శించి, స్పర్శించకపోయి నా గొంతు ఆగిపోయింది; భయంతో శరీరం వణికిస్తూ రుద్రుడు ఏడ్చాడు: నీ స్పర్శ నాకు ఎప్పుడూ మళ్లీ ఎలా లభించును?
నృసింహ నాసాస్థిత నాసికేశ మన్నాసయా క్వాపి సుపద్మసౌరభమ్ । నాఘ్రాతమిత్థం పునరాఘ్రాతమేవ హ్యనర్పితం గన్ధపుష్పాదికం చ ॥ ౩,౧౮.
ఓ నృసింహా, నాసాధిపతీ! నా ముక్కు ఎప్పుడూ మంచి పద్మ పరిమళాన్ని వాసించలేదు; అలా నీకు అర్పించని గంధం, పుష్పాలు మొదలైనవాటిని మళ్లీ వాసించాను.
సునాసికం సుష్ఠుదన్తం మురారే దృష్టం ముఖం కేన పుణ్యేన దేవ । ఘ్రాత్వా ఘ్రాత్వా విష్ణునిర్మాల్యగన్ధం పునః పునా రుద్ధకణ్ఠో బభూవ ॥ ౩,౧౮.
మురారి! అందమైన ముక్కు, పర్ఫెక్ట్ దంతాలతో ఉన్న నీ ముఖాన్ని నేను ఏ పుణ్యంతో చూశాను దేవా? విష్ణు నర్మాల్య పరిమళాన్ని మళ్లీ మళ్లీ వాసిస్తూ, నా గొంతు ఆగిపోయింది.
రురోద రుద్రో భయకంపితాఙ్గో జిఘ్రామి నిర్మాల్యమిదం కథం తే । జిహ్వాస్థితో జిహ్వ సంజ్ఞో మురారే జిహ్వేన్ద్రియేణాపి తథార్పితం చ ॥ ౩,౧౮.
భయంతో శరీరం వణికిస్తూ రుద్రుడు ఏడ్చాడు: నీ నర్మాల్యాన్ని నేను ఎలా వాసించగలను? మురారి! నా నాలుక, నాలుక అనే ఇంద్రియంతో, నీకు అర్పించబడింది.
నైవేద్యశేషం తులసీవిమిశ్రితం విశేషతః పాదజలేన సిక్తమ్ । యో స్నాతి నిత్యం పురతో మురారేః ప్రాప్నోతి యజ్ఞాయుతకోటిపుణ్యమ్ ॥ ౩,౧౮.
తులసితో కలిపిన నైవేద్య శేషాన్ని, ముఖ్యంగా నీ పాదజలంతో స్నానమాడి, మురారి సన్నిధిలో ప్రతిరోజూ స్నానం చేసినవాడు, కోటి యజ్ఞాల ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
ఏతాదృశం తవ నైవేద్యశేషం న భుక్తం వై సర్వదాదిత్యరూపమ్ । అనర్పితం తవ దేవస్య విష్ణోర్భుక్తం మయా బహువారం ముకున్ద ॥ ౩,౧౮.
ఇలాంటి నీ నైవేద్య శేషాన్ని నేను ఎప్పుడూ తినలేదు, అది ఎప్పుడూ సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తుంది; నీకు అర్పించని దేనినైనా, ఓ విష్ణువా, ముకుందా! నేను ఎన్నిసార్లు తిన్నాను.
పాదారవిన్దే నార్పితం భక్ష్యభోజ్యం దృష్టో మయా కేన పుణ్యేన దేవ । భుక్త్వాభుక్త్వా హరినైరవేద్యజాతం సుఖం త్వదీయం రమయా లాలితం చ ॥ ౩,౧౮.
నీ పాదారవిందానికి అర్పించని భోజ్యాన్ని, నేను ఏ పుణ్యంతో చూశాను దేవా? హరి నైవేద్యంగా కాని భోజ్యాన్ని తింటూ, తినకపోయినా, నీ ఆనందాన్ని, రామతో ప్రేమగా పొందాను.
ద్యుభ్వాశ్రయం తవ మూర్ధానమాహుః కిరీటయుక్తం కుటిలైః కున్తలైశ్చ । అనేకజన్మార్జితపుణ్యసంచయైర్దృష్టం మయా సజ్జనసంగమాచ్చ ॥ ౩,౧౮.
నీ తలను స్వర్గానికి ఆధారంగా, కిరీటంతో, వంకర జుట్టుతో అలంకరించబడినదిగా అంటారు; అనేక జన్మల్లో సంపాదించిన పుణ్యఫలంతో, మంచి వారి సాంగత్యంతో నేను దానిని చూశాను.
అనేకజన్మార్జితపాపసంచయైరదర్శనం యాస్యతి దేవదేవ । ఏవం సుభక్త్యా చ రురోద రుద్రో దృష్ట్వా హరిం సుర్వగుణైః సంపూర్ణమ్ ॥ ౩,౧౮.
ఎన్నో జన్మల్లో కూడిన పాపాల వల్ల దేవదేవుని దర్శనం కోల్పోతారు. ఇలా పరమభక్తితో రుద్రుడు, సర్వగుణాలతో నిండిన హరిని చూసి కన్నీళ్లు పెట్టాడు.
పాదారవిన్దం తవ విశ్వమూర్తే యోగీశ్వరైర్హృదయే సంగృహీతమ్ । దృష్టం మయా దయయా వాసుదేవ ద్రక్ష్యే కథం పునరిత్థం రురోద ॥ ౩,౧౮.
విశ్వరూపుడా! యోగేశ్వరులు హృదయంలో నిలిపే నీ పద్మపాదాలను, వాసుదేవా! నీ కరుణతో నేను చూచాను. మళ్లీ ఎలా చూడగలను? అని రుద్రుడు కన్నీళ్లు పెట్టాడు.
దృష్టం మయా త్వరివలే భవినాశిశఙ్ఖచక్రాదికైస్త్రిజగతాపి చ దేవ పూర్ణమ్ । ఏతాదృశం త్వదుదరం చ కథం రమేశ ద్రక్ష్యే పునః పునరహం త్వితి సంరురోద ॥ ౩,౧౮.
మురవిరోధీ! శంఖచక్రాదులతో మూడు లోకాల్లో నిండిన నిన్ను నేను చూచాను. లక్ష్మీపతీ! ఇలాంటి నీ రూపాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఎలా చూడగలను? అని రుద్రుడు పదే పదే ఏడ్చాడు.
ఆనన్దపూర్ణ నఖపూర్ణ సుకేశపూర్ణ లోమాదిపూర్ణ గుణపూర్ణ సుఘోణపూర్ణ । వక్షః స్థలం తవ విభోస్తు విశాలభూతం సద్భూషణం విమలకౌస్తుభశోభి లక్ష్మ్యా ॥ ౩,౧౮.
విభో! నీ విస్తృతమైన వక్షస్థలం ఆనందంతో, మెరిసే నఖాలతో, అందమైన జుట్టుతో, మృదువైన రోమాలతో, సద్గుణాలతో, అందమైన గొంతుతో నిండింది. అది పవిత్రమైన కౌస్తుభ మణితో, లక్ష్మితో అద్భుతంగా అలంకరించబడి ఉంది.
సుకోమలం శ్రీతులస్యాస్తథైవ సుపుష్పితం చన్ద నైశ్చర్చితం చ । ఏతాదృశం తవ వక్షః స్థలం చ దృష్టం మయా తవ కారుణ్యదృష్ట్యా ॥ ౩,౧౮.
నీ వక్షస్థలం శ్రీ తులసి సపర్శతో మృదువుగా, సువాసన పూలతో అలంకరించబడి, చంద్రుని పూజతో పుష్పించబడి ఉంది. ఇలాంటి నీ వక్షస్థలాన్ని నీ కరుణా దృష్టితో నేను చూచాను.
పునః పునర్దర్శనం మే కథం స్యాదేవం రుద్రః స చ భక్త్యా రురోద । అతస్తూరుర్నామ సంప్రాప్య రుద్రస్తత్పుత్రోభూద్దౌర్వసంజ్ఞః స ఏవ ॥ ౩,౧౮.
నిన్ను మళ్లీ మళ్లీ ఎలా చూడగలను? అని భక్తితో రుద్రుడు కన్నీళ్లు పెట్టాడు. ఆ తరువాత తూర్ణ అనే పేరు పొంది, రుద్రుడు అతని కుమారుడై, ఔర్వుడు అనే పేరుతో పుట్టాడు.
యస్మాద్రుదం చోర్వరితం వై చకార తస్మాత్స రుద్రస్త్వౌర్వసంజ్ఞో బభూవ । ఔర్వస్తు లోకాన్మోక్షయోగ్యాంశ్చ దృష్ట్వా హ్యత్యన్తం వై విషయేష్వేవ నిష్ఠాన్ ॥ ౩,౧౮.
ఎందుకంటే అతను ఏడ్చి, విలపించాడని రుద్రుడు, ఔర్వుడు అనే పేర్లు పొందాడు. ఔర్వుడు, మోక్షానికి యోగ్యులైన వారిని చూసి, వారు పూర్తిగా విషయాలలోనే మునిగిపోయారని గ్రహించాడు.
స్తువద్దైవ చౌర్వో విష్ణుపాదారవిదం స్మృత్వాస్మృత్వా రుద్ధకణ్ఠో బభూవ । తే పాపిష్ఠాః పాపరూపాన్భజన్తో దినేదినే దుర్విషయాన్కదిన్ద్రియైః ॥ ౩,౧౮.
ఔర్వుడు విష్ణుపాదపద్మాలను స్మరించుతూ, స్తుతిస్తూ, ఒక్కసారిగా గుర్తుచేసి మళ్లీ మరచి, గొంతు బిగుసుకుపోయాడు. పాపిష్టులు, పాపరూపంలో, దుర్బుద్ధి ఇంద్రియాలతో ప్రతిరోజూ విషయాలను పూజిస్తూ ఉంటారు.