గరుడపురాణమ్

సుమిత్రాంశో దశరథాజ్జాతో యో లక్ష్మణః ఖగ । సోపి శేషస్తు విజ్ఞేయో వాయ్వనన్తాంశసంయుతః ॥ ౩,౧౮.

పక్షీ, సుమిత్రా భాగంగా దశరథుని కుమారుడిగా జన్మించిన లక్ష్మణుడూ శేషుడే. ఆయన వాయువు, అనంతుని భాగాలతో కూడి ఉన్నవాడిగా తెలుసుకోవాలి.

రామస్య సేవాం కర్తుం సా సీతా భూమ్యాం ఖగాధిప । బలభద్రస్తు రోహిణ్యాం వసుదేవాదభూత్ఖగ ॥ ౩,౧౮.

రాముని సేవ చేయడానికి, ఆ సీతా భూమిలో జన్మించింది, పక్షిరాజా. అలాగే, బలభద్రుడు వసుదేవునికి రోహిణీ ద్వారా జన్మించాడు, పక్షీ.

సోయమేప తు విజ్ఞేయస్త్వంశద్వయసమన్వితః । ఆవిష్టః శుక్లకృష్ణే హరిణా రోహిణీసుతః ॥ ౩,౧౮.

ఆయన రెండు భాగాలతో కూడి ఉన్నవాడిగా తెలుసుకోవాలి. రోహిణీ కుమారుడైన ఆయనలో హరిదేవుడు శ్వేత, కృష్ణ రూపాల్లో ప్రవేశించాడు.

త్రయ ఏతే మాహాభాగావతారాః ఫణినః స్మృతాః । న వీన్ద్రాస్యావతారోస్తి భూమ్యాం చాజ్ఞా తథా హరేః ॥ ౩,౧౮.

ఈ ముగ్గురూ మహాభాగ్యవంతులైన పణినుల అవతారాలుగా భావించబడతారు. భూమిపై ఇంద్రునికి అవతారం లేదు, హరిదేవుని నుంచి కూడా అలాంటి ఆజ్ఞ లేదు.

రుద్రావతారాన్వక్ష్యేహం తాఞ్ఛృణు త్వం సమాహితః । యోహఙ్కారాత్మకో రుద్రః స ఏవాభూత్ఖగేశ్వర ॥ ౩,౧౮.

ఇప్పుడు రుద్రుని అవతారాలను వివరంగా చెబుతాను, నీవు శ్రద్ధగా విను. అహంకార స్వరూపుడైన ఆ రుద్రుడే, పక్షిరాజా, అవతరించాడు.

సదాశివ ఇతి త్వాఖ్యామవాప స వినాశకః । తమోభిమానీ స జ్ఞేయస్త్వశివత్వాత్సదాశివః ॥ ౩,౧౮.

సదాశివుడు అని పిలవబడే వాడు నిజంగా నాశనం చేసే వాడు. అతడు చీకటి స్వభావం కలవాడు, పేరు సదాశివుడు అయినా, నిజంగా మంగళకరుడు కాడు.

కపాలమాలామశివాం సదా ధారయతే యతః । అతః సదాఽశివో జ్ఞేయో న చ భాగవతః శివః ॥ ౩,౧౮.

ఎందుకంటే అతడు ఎప్పుడూ అశుభమైన ఖడ్గాల మాల ధరించేవాడు కాబట్టి, అతడిని సదాశివుడు అని తెలుసుకోవాలి, కానీ భగవంతుడైన శివుడు కాదు.

గజాజినం చాపవిత్రం యతో ధారయతే హరః । లోకానమఙ్గలాన్సర్వాన్హరతే చ సదా హరః ॥ ౩,౧౮.

హరుడు అపవిత్రమైన ఏనుగు చర్మాన్ని ధరించేవాడు. అతడు ఎప్పుడూ లోకాలకు అశుభాన్ని తొలగించేవాడు కనుక, హరుడు అని పిలవబడతాడు.

హర్యాజ్ఞయా సదా లోకాన్విషయాసక్తచేతసః । విముఖాన్కురుతే యస్మాద్విష్ణోస్తస్మాత్సదాశివః ॥ ౩,౧౮.

హరిదేవుని ఆజ్ఞతో, ఇంద్రియాల విషయాలలో మునిగిపోయినవారి మనసులను ఎప్పుడూ విష్ణువుకు దూరం చేయడమే అతని పని. అందుకే అతడిని సదాశివుడు అంటారు.

కదాచిదసురావేశాద్విరుద్ధం కురుతే హరః । అతః సదాశివో జ్ఞేయో న చ భాగవతః శివః ॥ ౩,౧౮.

కొన్ని సార్లు రాక్షస ప్రభావంతో హరుడు వ్యతిరేకంగా ప్రవర్తిస్తాడు. అందుకే అతడిని సదాశివుడు అని పిలవాలి, భగవంతుడైన శివుడు కాదు.

సోయం శ్మశానవసతిం కర్తుమైచ్ఛద్యతో హరః । అతః సదాశివో జ్ఞేయో న చ భాగవతః శివః ॥ ౩,౧౮.

హరుడు శ్మశానంలో నివసించాలనే కోరికతో ఉండేవాడు. అందుకే అతడిని సదాశివుడు అని పిలవాలి, భగవంతుడైన శివుడు కాదు.

దశవర్షం తపః కర్తుం వివేశ లవణాంభసి । అతో రుద్రస్తపః సంజ్ఞామవాప చ ఖగోత్తమ ॥ ౩,౧౮.

పది సంవత్సరాలు తపస్సు చేయడానికి రుద్రుడు ఉప్పు నీటిలో ప్రవేశించాడు. అందువల్ల, ఓ పక్షిరాజా, అతడికి తపస్సు అనే పేరు వచ్చింది.

వ్యాసపుత్రః శుకః ప్రోక్తో వాయోరావేశసంయుతః । రుద్రావతారో విజ్ఞేయో జ్ఞానార్థమభవద్భువి ॥ ౩,౧౮.

వ్యాసుని కుమారుడు శుకుడు వాయుదేవుని తత్త్వంతో కలిసివున్నవాడు. అతడు రుద్రుని అవతారంగా, భూమిపై జ్ఞానార్థం జన్మించాడు.

అత్రిపత్న్యనుసూయాయాం జజ్ఞే రుద్రో మహాతపాః । దుర్వాసాస్తు స విజ్ఞేయో మానభఙ్గాయ భూభృతామ్ ॥ ౩,౧౮.

అత్రి భార్య అనసూయకు రుద్రుడు, మహాతపస్వి, కుమారుడిగా జన్మించాడు. అతడిని దుర్వాసుడు అని పిలుస్తారు, రాజుల గర్వాన్ని ఛేదించేందుకు వచ్చాడు.

ద్రోణాజ్జాతో ద్రౌణిసంజ్ఞో రుద్ర ఏవ ప్రకీర్తితః । ప్రారబ్ధం భోక్తుకామోసౌ పరపక్షప్రకాశకః ॥ ౩,౧౮.

ద్రోణుని నుండి జన్మించినవాడు ద్రౌణి అని పిలవబడతాడు, అతడే రుద్రుడు. తనకు విధించిన ఫలితాన్ని అనుభవించాలనే కోరికతో, శత్రువుల రహస్యాలను వెల్లడించాడు.

ఈశానకోణే సంస్థితో యస్తు రుద్రో హ్యవాప వై వామదేవేతి సంజ్ఞామ్ । స్వవామభాగే సంస్థితం చైవ వాయుస్తం యోగ్యభక్తం సేవతే సర్వదైవ ॥ ౩,౧౮.

ఈశాన్య దిక్కులో ఉన్న రుద్రుడిని వామదేవుడు అని పిలుస్తారు. వాయుదేవుడు తన ఎడమవైపు ఉండి, ఎప్పుడూ భక్తిగా అతనికి సేవ చేస్తాడు.

అతో రుద్రో వామదేవేతి సంజ్ఞా మవాప శిష్టత్వమథోత్తమత్వమ్ । కాలాత్మకత్వం చ బలాత్మకత్వమవాప రుద్రో న తు సుందరత్వతః ॥ ౩,౧౮.

అందువల్ల రుద్రుడు వామదేవుడు అనే పేరు పొందాడు, శ్రేష్ఠతను, ఉత్తమతను, కాల స్వరూపాన్ని, బల స్వరూపాన్ని పొందాడు కానీ అందాన్ని మాత్రం పొందలేదు.

సదా రుద్రో త్రిపురస్థాంశ్చ దైత్యాన్విష్ణుదుహో హన్తు కామో మహాత్మా । అఘోరరూపం ధృపవాన్రుద్ర ఏవ తతస్త్వఘోరేతి స ఆప సంజ్ఞామ్ ॥ ౩,౧౮.

రుద్రుడు ఎప్పుడూ త్రిపురలో నివసించే దైత్యులను విష్ణువు కోసం నాశనం చేయాలని కోరుకున్నాడు. అందుకే భయంకరమైన రూపంతో, అఘోరుడు అనే పేరు పొందాడు.

సేవాం కర్తుం త్విచ్ఛతో దైత్యసంఘాన్కిఞ్చిత్కాలం తపసా క్లిశ్యమానాన్ । వరాన్దాతుం సద్య ఏవాభిజాతః సద్యోజాతేత్యేవ సంజ్ఞామవాప ॥ ౩,౧౮.

తపస్సు వల్ల కొంతకాలం బాధపడుతున్న దైత్యులకు వరాలు ఇవ్వాలనే కోరికతో, వెంటనే జన్మించి వారిని ఆశీర్వదించాడు. అందుకే అతడికి సద్యోజాతుడు అనే పేరు వచ్చింది.

ఉరోః పుత్రస్తు ఔర్వశ్చ రుద్ర ఏవ ప్రకీర్తితః । ఇత్యకృష్టవాచిత్వాద్రుస్తురోదనవాచకః ॥ ౩,౧౮.

తొడ నుండి పుట్టిన ఔర్వుడు కూడా రుద్రుడే. అతడు ఏడుపు చేయలేదు కనుక రుస్తు అని పిలవబడతాడు, అంటే ఏడుపు లేని వాడు.

ఉరూ రుద్రో హ్యతః ప్రోక్తస్తత్పుత్రశ్చౌర్వసంజ్ఞకః । రుదముర్వరితం కర్తుమౌర్వోభూద్రుద్ర ఏవ సః ॥ ౩,౧౮.

అందువల్ల రుద్రుడిని ఉరూ (తొడ) అని పిలుస్తారు. అతని కుమారుడు ఔర్వుడు. పెద్దగా ఏడుపు చేయడానికి రుద్రుడు ఔర్వుడయ్యాడు.

గరుడ ఉవాచ । రోదనం కురుతే కస్మాదురుసంజ్ఞో హరే హరః । రుదముర్వరితం కస్మాత్కురుతే ఔర్వాకారకః ॥ ౩,౧౮.

గరుత్మంతుడు ఇలా అడిగాడు: హరి! హరుడు ఉరూ అని ఎందుకు పిలవబడతాడు? అతడు ఏడుపు ఎందుకు చేస్తాడు? ఔర్వుడు ఎందుకు పెద్దగా ఏడుపు చేయించాడో చెప్పు.

ఏతద్విస్తార్య మేబ్రూహి పౌత్రాయ తవ సువ్రత । ఇత్యుక్తస్తేన స హరిరువాచ కరుణానిధిః ॥ ౩,౧౮.

ఇది నాకు పూర్తిగా వివరంగా చెప్పు, నీ మనవడికోసం. ఇలా అడిగినప్పుడు, దయామయుడైన హరిదేవుడు చెప్పాడు.

శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । దృష్ట్వా స్వబింబం సుగుణైస్తు పూర్ణం సంకర్షణాఖ్యం నతపాదపద్మ్ । శ్రీబ్రహ్మశేషైర్జిష్ణుకామైస్తథాన్యైర్భారత్యా వై స్వస్తి పైశ్చాపి నిత్యమ్ ॥ ౩,౧౮.

శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: తన సొంత ప్రతిబింబాన్ని, మంచి లక్షణాలతో నిండిన సంకర్షణుడిని, బ్రహ్మ, శేషుడు, జిష్ణు, కాముడు మరియు మరికొందరితో పాటు, భారతితో కలిసి, పశ్చిమ దిక్కుకూడా శుభం కలిగించేలా ఎప్పుడూ పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ చూశాడు.

దృష్ట్వా హరిం పులకాఙ్గస్తు రుద్రః సభాష్పచక్షూ రుద్ధకణ్ఠశ్చ హృష్టః । అనాద్యనన్తబ్రహ్మకల్పేషు నైవ కృతం యయా స్మరణం సర్వదైవ ॥ ౩,౧౮.

హరిని చూసిన వెంటనే, రుద్రునికి ఆనందంతో శరీరం గుబురుగా అయ్యింది, కన్నీళ్లు కళ్లలో నిలిచిపోయాయి, గొంతు ఆగిపోయింది, హర్షంతో నిండిపోయాడు; బ్రహ్మ సృష్టిలో ఎన్నో యుగాలుగా ఇలాంటి స్మరణ ఏనాడూ కలగలేదు.

పాదారవిన్దే సునఖైర్విభూషితే దృష్టే మయా కేన పుణ్యేన దేవ । దృష్ట్వాదృష్ట్వా పాదపద్మం మురారేః పునః పునా రుద్ధకణ్ఠో బభూవ ॥ ౩,౧౮.

సుందరమైన గోళ్లతో అలంకరించబడిన పాదారవిందాలను నేను చూసిన భాగ్యం ఏదో దేవా! మురారి పాదపద్మాలను మళ్లీ మళ్లీ చూస్తూ, చూడలేకపోయి, నా గొంతు ఆగిపోయింది.

రురోద రుద్రో భయకంపితాఙ్గః కథం పునర్దర్శనం మే ప్రభోః స్యాత్ । ముకున్ద నారాయణ విశ్వమూర్తే వాగిన్ద్రియేణ స్తవనం మే కథం స్యాత్ ॥ ౩,౧౮.

భయంతో శరీరం వణికిస్తూ రుద్రుడు ఏడ్చాడు: ప్రభువును నేను మళ్లీ ఎలా చూడగలను? ముకుందా, నారాయణా, విశ్వమూర్తీ, మాటతోనైనా, ఇంద్రియాలతోనైనా నేను నిన్ను ఎలా స్తుతించగలను?

మద్దర్శనం సర్వదా పాపుయుక్తం తథా మద్వాక్సర్వదా పాపయుక్తా । మద్దర్శనం సర్వదా స్త్రీషు సక్తమభూచ్చ తే దర్శనం మే హ్యసక్తమ్ ॥ ౩,౧౮.

నా చూపు ఎప్పుడూ పాపంతో కలిసిపోయింది, నా మాటలు కూడా ఎప్పుడూ పాపంతో కలిసిపోయాయి; నా చూపు ఎప్పుడూ స్త్రీలలోనే మునిగిపోయింది, కానీ నీ చూపు మాత్రం నాపై అసక్తిగా ఉంది.

ఆసక్తతా పుత్రదారాదికానాం సమ్యక్శక్తిస్తవనే నాస్తి విష్ణోః । విష్ణుస్తుతౌ నావకాశోస్తి వాచో దృష్టోహం త్వం కేన పుణ్యేన దేవ ॥ ౩,౧౮.

కుమారులు, భార్యలు మొదలైనవారిపై ఆసక్తి ఉండటం వల్ల విష్ణువును సరిగ్గా స్తుతించలేను; విష్ణువు స్తుతిలో మాటలకు అవకాశం ఉండదు; దేవా! నేను నిన్ను ఏ భాగ్యంతో చూశాను?