తేన ప్రీతిర్దేవదేవస్య విష్ణోర్భవిష్యతీత్యేవ వినిశ్చితాత్మా । ప్రశ్రాదికం త్వజ్ఞవత్సర్వదైవం కరిష్యేహం మోహనాయాధమానామ్ ॥ ౩,౧౨.
ఇలా చేయడం వల్ల విష్ణుదేవునికి ఆనందం కలుగుతుందని నాకు ధృఢ నిశ్చయం. కానీ దుష్టులను మాయ చేయడానికి నేను ఎప్పుడూ అజ్ఞానుల్లా వినయంగా ప్రవర్తిస్తాను.
సూర్యోదయే నాస్తి యథా తమశ్చ తథాజ్ఞానం నాస్తినాస్త్యేవ దేవ । కరోమ్యహం శ్రవణం సర్వదైవ హరిప్రీత్యర్థం నిశ్చతార్థం సతాం హి ॥ ౩,౧౨.
ఎలా సూర్యోదయానికి చీకటి ఉండదో, అజ్ఞానం కూడా ఉండదు, దేవా! నేను ఎప్పుడూ హరిదేవుని సంతోషానికి, సద్గుణుల ప్రయోజనానికి స్పష్టమైన ఉద్దేశంతో వినిపిస్తాను.
శతజన్మగతానాం త్వనృజూనాం పూర్వమేవ తు । అపరోక్షాభావ ఏవ హ్యజ్ఞానం సముదీరితమ్ ॥ ౩,౧౨.
నేరుగా లేని వారు వంద జన్మలు పుట్టినా, ప్రత్యక్ష అనుభవం లేకపోవడమే నిజమైన అజ్ఞానం అని చెప్పబడుతుంది.
అపరోక్షానన్తరం తు నాస్త్యజ్ఞానం న సంశయః । శతజన్మసు దేవేశ అపరోక్షేణ సర్వదా ॥ ౩,౧౨.
ప్రత్యక్ష అనుభవం వచ్చిన తర్వాత అజ్ఞానం ఉండదు—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు, దేవదేవా! వంద జన్మలు అయినా, ప్రత్యక్ష అనుభవమే ఎప్పుడూ ప్రబలంగా ఉంటుంది.
పూర్ణజ్ఞానం మమాస్త్యేవ నాత్ర కార్యా విచారణా । శతజన్మసు పూర్వం తు పరోక్షేణ మమ ప్రభో ॥ ౩,౧౨.
నాకు సంపూర్ణ జ్ఞానం ఉంది—ఇక్కడ ఎలాంటి సందేహం అవసరం లేదు. కానీ, పూర్వ జన్మల్లో నాకు జ్ఞానం ప్రత్యక్షంగా కాకుండా పరోక్షంగా ఉండేది, ప్రభూ!
పూర్ణం జ్ఞానం సదాప్యస్తీత్యేవమాహుర్మహర్షయః । సంజ్ఞాజన్మగతాయాశ్చ సరస్వత్యా మహాప్రభో ॥ ౩,౧౨.
సంపూర్ణ జ్ఞానం ఎప్పుడూ ఉంటుంది అని మహర్షులు చెబుతారు. అలాగే, పేరుతో జన్మించిన సరస్వతికి కూడా ఇదే వర్తిస్తుంది, మహాప్రభూ!
నాజ్ఞానం చిన్తనీయం హి బ్రహ్మాయ్వోశ్చ దేవ హి । అత్ర కశ్చిద్విశేషోస్తి జ్ఞాతవ్యస్తత్వమిచ్ఛుభిః ॥ ౩,౧౨.
బ్రహ్మ లేదా నన్ను గురించి తెలియని విషయాలను మనసులో ఉంచుకోవడం మంచిది కాదు, దేవా. కానీ ఇక్కడ ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. నిజాన్ని తెలుసుకోవాలనుకునే వారు దాన్ని తెలుసుకోవాలి.
అవతారేషు భారత్యాః కదాచిజ్జ్ఞానపూర్వకమ్ । సర్వదా జ్ఞానరూపా సా సర్వదుఃఖవివర్జితా ॥ ౩,౧౨.
భారతీ అవతారాలలో కొన్ని సార్లు ముందే జ్ఞానం కనిపించవచ్చు. అయినా ఆమె ఎప్పుడూ జ్ఞాన స్వరూపిణి, అన్ని బాధల నుండి దూరంగా ఉంటుంది.
దైత్యానాం మోహనార్థాయ అంశే దుఃఖీవ దృశ్యతే । తస్యా దుఃఖాదికం కిఞ్చిన్నాస్తినాస్త్యేవ సర్వథా ॥ ౩,౧౨.
దానవులను మోసం చేయడానికి, ఆమె కొంత భాగంలో బాధపడినట్టు కనిపించవచ్చు. కానీ వాస్తవంగా ఆమెకు ఎలాంటి బాధా లేకపోయినట్టే, బాధ అనేది అసలు ఉండదు.
అపరోక్షతిరోభావ ఈషత్కాలే ప్రదృశ్యతే । తావన్మాత్రేణ వాజ్ఞానం తస్యాం నైవాహితం చ యత్ ॥ ౩,౧౨.
కొంతసేపు ప్రత్యక్షంగా దాచినట్టు కనిపించవచ్చు. అయినా దాని వల్ల ఆమెలో తెలియని విషయాలు ఏర్పడవు.
మూలరూపే తు నాస్త్యేవ భారత్యా జ్ఞానవిస్మృతిః । భారత్యాస్తు యథా నాస్తి సరస్వత్యాస్తు కిం పునః ॥ ౩,౧౨.
భారతీ తన అసలు రూపంలో జ్ఞానాన్ని ఎప్పుడూ మర్చిపోదు. భారతీకి అలాంటిది ఉంటే, సరస్వతికి అయితే మరీ అవసరమే లేదు.
అంశావతరణం నాస్తి సరస్వత్యాః కదాచన । అంశావతరణం నాస్తి మమాపి మధుసూదన ॥ ౩,౧౨.
సరస్వతికి ఎప్పుడూ భాగ అవతారం ఉండదు. నాకూ ఎలాంటి భాగ అవతారం ఉండదు, మధుసూదన.
తథైవ జ్ఞానమస్త్యేవ హరేర్నారాయణస్య చ । వాయోరంశావతారోస్తి యథా మూలే తథైవ చ ॥ ౩,౧౨.
అలాగే హరి, నారాయణులకు ఎప్పుడూ జ్ఞానం ఉంటుంది. కానీ వాయువుకు మాత్రం అసలు రూపంలో ఉన్నట్టే భాగ అవతారాలు ఉంటాయి.
బలజ్ఞానాదికం సర్వం చిన్తనీయం న సంశయః । తథాపి వాయౌ దృశ్యన్తే బలజ్ఞానాదివ్యక్తయః ॥ ౩,౧౨.
బలం, జ్ఞానం వంటి శక్తులన్నీ మనసులో ఉంచుకోవడం తప్పదు. అయినా వాయువులో బలం, జ్ఞానం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.
అవతారేషు వాయోస్తు సమ్యక్శక్త్యాత్మనాస్తి హి । అపరోక్షతిరోభావౌ నాంశావతరణేష్వపి ॥ ౩,౧౨.
వాయువు అవతారాలలో పూర్తిగా శక్తి ఉంటుంది. కానీ ప్రత్యక్షంగా దాచడం, లేదా భాగ అవతారం ఉండవు.
బలజ్ఞానాదికం యావన్మూలరూపే ప్రదృశ్యతే । త్రేతాయుగస్వరూపే చ న దర్శయతి తాదృశమ్ ॥ ౩,౧౨.
అసలు రూపంలో ఉన్నంత వరకు బలం, జ్ఞానం కనిపిస్తాయి. కానీ త్రేతాయుగంలో ఉన్న రూపంలో అలాంటి లక్షణాలు కనిపించవు.
త్రేతాయుగస్వరూపే చ యాదృక్చాదర్శయత్ప్రభో । ద్వాపరస్థే స్వరూపే తత్తద్దర్శయతి తాదృశమ్ । త్రేతాయుగస్వరూపే చ యాదృక్చాదర్శయత్ప్రభో ॥ ౩,౧౨.
ప్రభూ, త్రేతాయుగంలో ఏ లక్షణాలు చూపించారో, ద్వాపరయుగంలో ఉన్న రూపంలో కూడా అదే లక్షణాలు చూపిస్తారు. త్రేతాయుగంలో చూపినదే ద్వాపరయుగంలో కనిపిస్తుంది.
ద్వాపరస్థే వాయురూపే యాదృగ్వా దర్శయత్ప్రభుః । వాయుః కలియుగే రూపే తద్దర్శయతి తాదృశమ్ ॥ ౩,౧౨.
ద్వాపరయుగంలో వాయువు రూపంలో ప్రభువు ఏ లక్షణాలు చూపించారో, వాయువు కలియుగంలో తన రూపంలో కూడా అవే లక్షణాలు చూపిస్తాడు.
తథా దర్శయతే వాయుర్దైత్యానాం మోహనాయ చ । అవతారేషు వాయోశ్చ అన్తరం యే విదుః ప్రభో ॥ ౩,౧౨.
అలాగే వాయువు దానవులను మోసం చేయడానికి తన స్వరూపాన్ని చూపిస్తాడు. వాయువు అవతారాల్లో ఉన్న తేడాలను ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, ప్రభూ,
తేఽధం తమః ప్రవిశన్తే తే దైత్యా న చ తే సురాః । వాయావప్యన్తరం నాస్తి హరితత్త్వవినిర్ణయే ॥ ౩,౧౨.
వారు గాఢమైన అంధకారంలోకి వెళ్తారు—వారు దానవులు, దేవతలు కాదు. హరి తత్వాన్ని నిర్ణయించడంలో వాయువులో కూడా ఎలాంటి తేడా ఉండదు.
నిన్దాం కుర్వన్తి యే విష్ణోర్జిహ్వాఛేదం కరోమ్యహమ్ । తదర్థమేవ వాయోశ్చ అవతారః సదా భువి ॥ ౩,౧౨.
విష్ణువును నిందించే వారి నాలుకను నేను కోస్తాను. అందుకే వాయువు అవతారం ఎప్పుడూ భూమిపై జరుగుతుంది.
గుణపూర్ణస్య విష్ణోస్తు నిర్గుణత్వవిచిన్తనమ్ । జాతానన్దాదిపూర్ణాఙ్ఖ్యం సోహమిత్యాదిచిన్తనమ్ ॥ ౩,౧౨.
అన్ని గుణాలతో నిండిన విష్ణువులో గుణాలు లేవని ఆలోచించడం, లేదా సహజానందాది గుణాలతో నిండినవాడిని 'నేనే ఆయన' అని భావించడం—
చిదానన్దాత్మకే దేహే ఉత్పత్త్యాదివిచిన్తనమ్ । అచ్ఛేద్యాభేద్యగాత్రేషు చ్ఛేదభేదాదిచిన్తనమ్ ॥ ౩,౧౨.
చైతన్యానందమయమైన దేహంలో పుట్టుక మొదలైనవాటిని ఆలోచించడం, కోయలేని, విడగొట్టలేని అవయవాల్లో కోత, విడిపోవడం వంటివి ఊహించడం—
దేవ్యా నిత్యావియోగిన్యా వియోగాదివిచిన్తనమ్ । క్లేశశోకాదిశూన్యస్య హరేః క్లేశాదిచిన్తనమ్ ॥ ౩,౧౨.
ఎప్పుడూ విడిపోని దేవిలో విడిపోవడం వంటివి ఊహించడం, లేదా అన్ని బాధలు లేని హరిలో బాధ, శోకం వంటివి ఊహించడం—
వ్యాసరామాదిరూపేష్వనృషివిప్రత్వచిన్తనమ్ । కృష్ణరామాదిరూపేషు అన్తరస్య విచిన్తనమ్ ॥ ౩,౧౨.
వ్యాసుడు, రాముడు వంటి రూపాలలో ఋషి కాని, బ్రాహ్మణుడు కాని స్వభావాన్ని ఊహించడం; కృష్ణుడు, రాముడు వంటి రూపాలలో అంతరార్థాన్ని ఆలోచించడం.
రామకృష్ణాదిరూపేషు అన్తరస్య విచిన్తనమ్ । రామకృష్ణాదిరూపేషు పరాజయవిచిన్తనమ్ ॥ ౩,౧౨.
రాముడు, కృష్ణుడు వంటి రూపాలలో అంతరార్థాన్ని ఆలోచించడం; రాముడు, కృష్ణుడు వంటి రూపాలలో ఓటమిని ఊహించడం.
సన్తానార్థం తు కృష్ణే న శివపూజాదిచిన్తనమ్ । రామేణ దుః ఖయుక్తేన లిఙ్గస్య స్థాపనం కృతమ్ ॥ ౩,౧౨.
సంతానార్థంగా కృష్ణునిలో శివపూజను ఊహించరాదు; రాముడు బాధతో లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు.
పఞ్చధాతుమయే కృష్ణే హరిరూపవిచిన్తనమ్ । స్వయం వ్యక్తస్థలే చాపి చిదానన్దత్వకల్పనమ్ ॥ ౩,౧౨.
ఐదు లోహాలతో చేసిన కృష్ణునిలో హరిదేవుని రూపాన్ని ధ్యానించాలి; స్వయంగా వెలిసిన స్థలంలో జ్ఞానానంద స్వరూపాన్ని ఊహించాలి.
పితృమాతృద్విజాతీనాం హరిరూపత్వచిన్తనమ్ । అస్వతన్త్రేణ రుద్రేణ హరేరైక్యదిచిన్తనమ్ ॥ ౩,౧౨.
తండ్రి, తల్లి, బ్రాహ్మణులలో హరిదేవుని రూపాన్ని ఆలోచించాలి; స్వతంత్రత లేని రుద్రునిలో హరితో ఏకత్వాన్ని ధ్యానించాలి.
విష్ణోః సూర్యేణ సాకం చ అభేదా దివిచిన్తనమ్ । సర్వోత్తమః సూర్య ఏవ విష్ణ్వాద్యాస్తస్య కిఙ్కరాః ॥ ౩,౧౨.
విష్ణువు, సూర్యునితో కలిపి ఏకత్వాన్ని ఆలోచించాలి; సూర్యుడే అత్యుత్తముడు, విష్ణువు మొదలైనవారు అతని సేవకులు.