తావన్న జానాతి విధిః ఖగేన్ద్ర జ్ఞానే విధాతుశ్చ స్వయోగ్యభూతే । అతో విరిఞ్చస్య న చిన్తనీయో హ్యజ్ఞానలేశః క్వాపి దేశే చ కాలే ॥ ౩,౧౨.
పక్షిరాజా, ఆ సమయం వరకు సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మదేవుడు కూడా తనకు తగిన జ్ఞానం లేకపోతే ఏమీ తెలుసుకోడు. అందువల్ల, బ్రహ్మదేవుడిలో ఎప్పుడూ, ఎక్కడా, ఎంత చిన్న అజ్ఞానపు మచ్చ కూడా ఉందని ఊహించకూడదు.
నాడీం సమావిశ్య తదా విరిఞ్చో న వేద నారాయణమేకవచ్చ । తదాఽశృణోత్తం కమలాసనం ప్రభుస్తపస్తప ద్వ్యక్షరం సాదరేణ ॥ ౩,౧౨.
ఆ సమయంలో, బ్రహ్మదేవుడు నాడిలో ప్రవేశించినప్పుడు, నారాయణుడు ఏకైకుడని తెలుసుకోలేకపోయాడు. అప్పుడు, కమలంపై కూర్చున్న ప్రభువు, 'తప, తప' అనే రెండు అక్షరాల మాటను ఆత్మీయంగా వినిపించాడు.
అభిప్రాయం తస్య సమ్యగ్విదిత్త్వా తపః కురు త్వం హరితుష్ట్యర్థమేవ । తపోఽకరోద్ధరిపాదైక నిష్ఠో హరేః ప్రీత్యర్థం దివ్యసహస్రవర్షమ్ ॥ ౩,౧౨.
ఆయన ఉద్దేశాన్ని పూర్తిగా గ్రహించి, 'హరి ప్రసన్నతికోసం తపస్సు చేయు' అని చెప్పాడు. అప్పుడు హరిలో అంకితభావంతో, బ్రహ్మదేవుడు హరి సంతోషానికి దివ్యమైన వెయ్యేళ్ళ పాటు తపస్సు చేశాడు.
తతో హరిః ప్రాదురాసీత్ఖగేన్ద్ర వరం దాతుం భక్తవరస్య దివ్యమ్ । సదా విష్ణుం దేవదేవో దదర్శ చతుర్భుజం తం జలజాయతాక్షమ్ ॥ ౩,౧౨.
తర్వాత హరి, తన భక్తుడైన బ్రహ్మకు వరం ఇవ్వడానికి ప్రత్యక్షమయ్యాడు, పక్షిరాజా. బ్రహ్మదేవుడు ఎప్పుడూ దేవతల దేవుడైన, నాలుగు చేతులతో, కమలపువ్వు వంటి కళ్లతో ఉన్న విష్ణువును దర్శించాడు.
శ్రీవత్సలక్ష్మం గలశోభికౌస్తుభం సంపశ్యన్తం సుప్రసన్నార్ద్రదృష్ట్యా । దృష్ట్వా హరిం బ్రహ్మ నారాయణం చ పురః స్థితం భక్తవశ్యం దయాలుమ్ ॥ ౩,౧౨.
ఆయన శ్రీవత్సముద్రికను, మెడలో మెరిసే కౌస్తుభ మణిని, మృదువైన దయతో నిండిన చూపుతో చూస్తున్న హరిని, నారాయణుడిని, తన ముందు నిలబడి భక్తునికి వశుడై, కరుణతో ఉన్నవాడిని బ్రహ్మదేవుడు చూశాడు.
సమర్చయామాస మహావిభూత్యా భక్త్యా హరేః పాదతీర్థం దధార । అస్తౌన్మహాభాగవతప్రధానో హరిం గురుం భక్తివివర్ధితాత్మా ॥ ౩,౧౨.
బ్రహ్మదేవుడు గొప్ప వైభవంతో, భక్తితో హరి పాదతీర్థాన్ని పూజించాడు. మహాభాగవతులలో ముఖ్యుడై, భక్తితో హృదయం విస్తరించి, హరిని గురువుగా స్తుతించాడు.
బ్రహ్మోవాచ । రమేశ లోకేశ జగన్నివాస తవ స్వరూపం న విజానాతి దేవీ । తవ ప్రసాదాత్సువిజానాతి దేవీ గుణాన్వేదోక్తాన్సర్వదా వీన్ద్ర సర్వాన్ ॥ ౩,౧౨.
బ్రహ్మదేవుడు ఇలా అన్నాడు: లక్ష్మీపతీ, లోకపతి, జగత్తుని నివాసమైనవాడా! నీ అసలైన స్వరూపాన్ని లక్ష్మీదేవి కూడా తెలుసుకోదు. కానీ నీ కృప వల్ల, వేదాలలో చెప్పిన నీ అన్ని గుణాలను ఆమె ఎప్పుడూ తెలుసుకుంటుంది.
తథాపి సా న విజానాతి దేవీ సాకల్యేనాశేషితః సద్గుణాంశ్చ । యద్యప్యనుక్తం పఞ్చభిర్నాస్తి వేదైస్తథాపి దేవేఽత్ర విశేష ఆస్తే ॥ ౩,౧౨.
అయినా కూడా, లక్ష్మీదేవి నిన్ను పూర్తిగా, నీ అన్ని శ్రేష్ఠమైన గుణాలను పూర్తిగా తెలుసుకోదు. ఐదు వేదాలు చెప్పకపోయినా, దేవా! ఇందులో ఒక ప్రత్యేకత ఉంది.
తత్త్వేచ్ఛవః ప్రవిజానన్తి నిత్యం వేదే సూక్తాన్క్వాప్యనుక్తాంశ్చ సర్వాన్ । ఆదౌ జానన్త్యత్ర వేదా మురారే ఋగాదయః సుష్ఠు చత్వార ఏవ ॥ ౩,౧౨.
సత్యాన్ని కోరేవారు వేదాల ద్వారా ఎప్పుడూ అన్ని స్తోత్రాలను, చెప్పనివాటిని కూడా తెలుసుకుంటారు. మొదటగా, ఋగ్వేదాది నాలుగు వేదాలు నిన్ను బాగా తెలుసుకుంటాయి, మురారి.
వేదా హ్యేతే వేదయన్తీతి దేవ తథా పురాణం భారతం పఞ్చరాత్రమ్ । క్రమాదితో విచిన్త్య సా విష్ణుగుణాన్స్వయోగ్యాన్సదా విజానాతి రమాపి దేవీ ॥ ౩,౧౨.
ఈ వేదాలే నిజంగా వేదాలు, ప్రభూ! అలాగే పురాణం, భారతం, పాంచరాత్రం కూడా. వీటిని క్రమంగా ఆలోచిస్తూ, లక్ష్మీదేవి తనకు తగిన విష్ణు గుణాలను ఎప్పుడూ తెలుసుకుంటుంది.
విశేషతో హ్యుక్తగుణా నృగాదిషు స్వయోగ్యభూతాన్సంవిజానాతి దేవీ । సామాన్యతః ప్రవిజానాతి దేవీ హరేర్గుణాన్న విశేషాచ్చ నిత్యమ్ ॥ ౩,౧౨.
ప్రత్యేకంగా, వేద స్తోత్రాలలో చెప్పిన తనకు తగిన గుణాలను లక్ష్మీదేవి తెలుసుకుంటుంది. సాధారణంగా, హరిలోని గుణాలను తెలుసుకుంటుంది, కానీ వాటి ప్రత్యేకతను ఎప్పుడూ పూర్తిగా తెలుసుకోదు.
అహం విజానామి రమాప్రసాదాత్తవ ప్రసాదాచ్చ గుణాన్సదైవ । స్వయోగ్యభూతాఞ్ఛ్రుతిషూక్తాన్ గుణాంశ్చ కాంశ్చిద్విజానాతి హరేర్న కశ్చిత్ ॥ ౩,౧౨.
లక్ష్మీదేవి కృపతో, నీ కృపతో నేను ఎప్పుడూ నీ గుణాలను తెలుసుకుంటాను. అయినా, వేదాలలో చెప్పిన తమకు తగిన హరి గుణాలను కూడా ఎవరూ పూర్తిగా తెలుసుకోరు.
తవ ప్రసాదాచ్చ మమ ప్రసాదాత్కాలాన్తరే తాంశ్చ జానాతి శేషః । దుష్కర్మలేశాన్న తిరోహితాన్ గుణాన్యానేవ పూర్వం విదితాన్ స్వయోగ్యాన్ ॥ ౩,౧౨.
నీ కృపతో, నా కృపతో, మరొక సమయంలో శేషుడు కూడా వాటిని తెలుసుకుంటాడు. కానీ చెడు కర్మల వల్ల దాచబడిన గుణాలను కాదు, తనకు ముందే తెలిసిన, తగిన గుణాలనే తెలుసుకుంటాడు.
తానేవ జ్ఞాత్వా పునరేవ శేషస్తిరో హితాంల్లబ్ధగుణస్తతః స్మృతః । సదా స్వయోగ్యాంశ్చ హరేర్గుణాంశ్చ ఉమాపతిశ్చాపి తవ ప్రసాదాత్ ॥ ౩,౧౨.
వాటిని తెలుసుకున్న తర్వాత, శేషుడు మళ్లీ దాచబడిన గుణాలను పొందుతాడు, అప్పుడు అతడిని ఆ గుణాలతో గుర్తిస్తారు. అలాగే, నీ కృపతో, ఉమాపతి కూడా ఎప్పుడూ తనకు తగిన హరి గుణాలను తెలుసుకుంటాడు.
యదా విజానాతి హరే మురారే అప్రాప్తలబ్ధేతి తదోచ్యతే హరః । మమాపి లోకం చ యదా మురారే తదా విజానాతి తవ స్వరూపమ్ ॥ ౩,౧౨.
హరుడు, మురారి, ఇప్పటివరకు తెలియని దాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, అది పొందినట్లుగా అంటారు. అలాగే, నా లోకాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, నీ అసలైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నవాడవుతాడు.
గోవిన్ద నిత్యావ్యయ చిత్సుపూర్ణ తవ ప్రసాదాన్నాస్తి శతేషు తన్మమ। యేయే హి దేవాశ్చ శరీరధారిణస్తే జ్ఞానహీనా విషయేషు నిష్ఠాః ॥ ౩,౧౨.
గోవిందా! నిత్యమైనవాడా, అవినాశి, చైతన్యంతో నిండినవాడా! నీ కృప వల్ల, నేను వంద జన్మల్లోనూ ఆ జ్ఞానాన్ని పొందలేను. శరీరాన్ని ధరించిన దేవతలు కూడా జ్ఞానహీనులై, ఇంద్రియ విషయాల్లోనే స్థిరంగా ఉంటారు.
యేయే దేవా విషయేషు నిష్ఠాస్తేతే దేవా బహిరర్థభావాః । యేయే దేవా బహిరర్థభావా మోక్షాదన్యే ప్రలపన్తః సదైవ ॥ ౩,౧౨.
ఇంద్రియ విషయాల్లో స్థిరంగా ఉన్న దేవతలు బాహ్య విషయాల స్వభావం కలవారు. అలాంటి దేవతలు ముక్తికి భిన్నంగా ఎప్పుడూ అసంబద్ధంగా మాట్లాడుతుంటారు.
తవ స్వరూపే చ జగత్స్వరూపే తవాసమానం నాస్తి విష్ణో సదైవ । యతస్తవ ప్రాకృతో నాస్తి దేహో యతో జ్ఞానం నాస్తి నాస్త్యేవ నిత్యమ్ ॥ ౩,౧౨.
నీ స్వరూపంలోను, జగత్తు స్వరూపంలోను, విష్ణువా! ఎప్పుడూ నీకు సమానమైనది లేదు. ఎందుకంటే నీకు ప్రాకృత శరీరం లేదు, అజ్ఞానం కూడా లేదు—అది ఎప్పటికీ ఉండదు.
పూర్ణానన్దజ్ఞానదేహోఽపి నిత్యం సదా శరీరీ భాష్యతే భక్తిమద్భిః । యతస్తవ ప్రాకృతో నాస్తి దేహో హ్యతోపి నిత్యమశరీరీతి చ స్మృతః ॥ ౩,౧౨.
పరిపూర్ణమైన ఆనందం, జ్ఞానం కలిగిన స్వరూపం ఉన్నా, నీ భక్తులు నిన్ను ఎప్పుడూ శరీరంతో ఉన్నవాడిగా వర్ణిస్తారు. ఎందుకంటే, నీకు భౌతిక శరీరం లేదు కనుక నిన్ను శాశ్వతంగా శరీరరహితుడిగా కూడా గుర్తిస్తారు.
నతోఽహం సర్వదాస్మిఞ్శరీరేఽహంమమేత్యభిమానేన శూన్యః । అత్తోఽప్యహం త్వశరీరీ సదైవ తథైవ నిత్యం బహిరర్థైశ్చ శూన్యః ॥ ౩,౧౨.
నేను ఎప్పుడూ నమస్కరిస్తూ ఉంటాను, కానీ ఈ శరీరంలో నాకు 'నేను', 'నాది' అనే భావం లేదు. అందువల్ల నేనూ ఎప్పుడూ శరీరరహితుడినే, అలాగే బయట విషయాల పట్ల కూడా ఎప్పుడూ ఆసక్తి లేకుండా ఉంటాను.
స్వభోగభార్యాసత్యలోకాదిభోగః స్వయోగ్యభోగో వస్త్రమాల్యాదిభోగః । ఏతే హి సర్వే బహిరర్థసంజ్ఞకాః నైసర్గకామాః సర్వదా మే హి విష్ణో ॥ ౩,౧౨.
తన భార్యతో అనుభవించే సుఖం, స్వర్గాది లోకాల్లోని ఆనందాలు, వస్త్రాలు, హారాలు వంటి సుఖాలు—ఇవి అన్నీ బయట విషయాలుగా పరిగణించబడతాయి. ఇవన్నీ నాకు సహజంగా ఎప్పుడూ కలిగే కోరికలే, ఓ విష్ణూ!
తథాప్యహం కామహీనో హి నిత్యం రుద్రాదయః కామవన్తో యతోతః । శరీరిణస్తే బహిరర్థభావా అజ్ఞానవన్తోఽపి చ సంస్మృతాః ఖగ ॥ ౩,౧౨.
అయినా నేను ఎప్పుడూ కోరికలేని వాడిని. కానీ రుద్రుడు మొదలైనవారు కోరికలు కలవారు. వారు శరీరంతో ఉన్నవారు కాబట్టి బయట విషయాల పట్ల ఆసక్తి కలిగి ఉంటారు, అలాగే వారు అజ్ఞానులు కూడా అని పక్షిరాజా!
స్వదారభోగే కేవలాం ప్రీతిమేవం హరేరేవం సర్వదాహం కరోతి । స్తమ్బాస్త్రాదీన్ధారియిష్యే సదైవ విష్ణోః ప్రీత్యర్థం నైవ గాత్రార్థమేవ ॥ ౩,౧౨.
నా భార్యతో సుఖంలో కూడా నేను ఎప్పుడూ హరిదేవుని సంతోషానికి మాత్రమే పనిచేస్తాను. విష్ణువుకు ఆనందం కలిగించేందుకు, అవసరమైతే స్తంభాలు మొదలైన వాటిని కూడా భరిస్తాను, కానీ నా శరీర ప్రయోజనానికి మాత్రం కాదు.
నిత్యానన్దాదన్యకామో న మేస్తి అతః సదా బహిరర్థైశ్చ శూన్యః । మమాపి భార్యా బహిరర్థశూన్యా అమూఢభావా మూఢవతీవ దృశ్యతే ॥ ౩,౧౨.
శాశ్వత ఆనందం తప్ప నాకు వేరే ఏ కోరికా లేదు. అందువల్ల నేను ఎప్పుడూ బయట విషయాల పట్ల ఆసక్తి లేకుండా ఉంటాను. నా భార్య కూడా బయట విషయాల పట్ల ఆసక్తి లేకుండా, స్పష్టమైన జ్ఞానం కలిగి ఉంటుంది. అయినా, ఆమె మాయలో పడినట్టుగా కనిపిస్తుంది.
అమూఢభూతా జ్ఞానినాం సర్వదైవ తథాజ్ఞానాం జ్ఞానహీనేతి భాతి । యావజ్జ్ఞానం చాస్తి మే వాస్తుదేవ తావజ్జ్ఞానం వాసుదేవస్య చాస్తి ॥ ౩,౧౨.
జ్ఞానులు మధ్య ఆమె ఎప్పుడూ తెలివైనదిగా కనిపిస్తుంది, అజ్ఞానుల మధ్య జ్ఞానం లేనట్టుగా కనిపిస్తుంది. నాకు నిజమైన జ్ఞానం ఉన్నంతకాలం, వాసుదేవుడికీ అదే జ్ఞానం ఉంటుంది.
యావజ్జ్ఞానం వాసుదేవస్య చాస్తి తావజ్జ్ఞానం జ్ఞానవతామృజూనామ్ । క్రమేణైవాజ్ఞానినాం వానృజూనామస్పష్టరూపో జ్ఞానగతో విశేషః ॥ ౩,౧౨.
వాసుదేవుడికి జ్ఞానం ఉన్నంతవరకూ, నేరుగా ఉండేవారికీ జ్ఞానం ఉంటుంది. కానీ అజ్ఞానులు, నేరుగా లేని వారిలో జ్ఞానం స్పష్టంగా కనిపించదు, అది క్రమంగా తెలియజేయబడుతుంది.
సౌరిప్రకాశే చ యథైవ దర్శనం తథా మమ జ్ఞానగతో విశేషః । దీపప్రకాశే చ యథైవ దర్శనం తథా జ్ఞానం వాసుదేవస్య చాస్తి ॥ ౩,౧౨.
ఎలా సూర్యరశ్మిలో చూపు స్పష్టంగా ఉంటుందో, అలాగే నా జ్ఞానం కూడా స్పష్టంగా ఉంటుంది. అలాగే దీపం వెలుగులో చూపు ఉన్నట్టు, వాసుదేవుని జ్ఞానం కూడా అలాగే ఉంటుంది.
అస్పష్టపరూపా న్యూనతా హ్యస్తి వాయౌ తథా జ్ఞానం నైవ సంచిన్తనీయమ్ । ఏతాదృశీ జ్ఞానశక్తిర్మురారేర్వాయ్వాదీనాం మోక్షపర్యన్తమస్తి ॥ ౩,౧౨.
గాలిలో స్పష్టత లేకపోవడం, లోపం ఉండడం వంటిది. అలాంటి జ్ఞానాన్ని ఊహించకూడదు. మురారి యొక్క జ్ఞానశక్తి గాలి మొదలైన వాటికి మోక్షం వరకు విస్తరించి ఉంటుంది.
జ్ఞానం త్వృజూనాం మోక్షకాలేపి పఞ్చవాయ్వాదీనాం ప్రలయేనాద్రాదీర్న । వాయోర్మమ ప్రలయే సృష్టికాలే తథా గాయత్ర్యా నాస్తినాస్త్యేవ మోహః ॥ ౩,౧౨.
మోక్ష సమయంలో నేరుగా ఉండేవారికి జ్ఞానం నశించదు. అలాగే ఐదు వాయువులు మొదలైన వాటికి ప్రళయంలో కూడా జ్ఞానం పోదు. గాలి ప్రళయంలో, సృష్టికాలంలో నాకు, గాయత్రీకి ఎప్పుడూ మోహం ఉండదు.
గాయత్రీవద్భారత్యా దేవదేవ జ్ఞాతవ్యమేవం హరితత్త్వవేదిభిః । మమాజ్ఞానం దృశ్యతే యత్ర కుత్ర దైత్యాదీనాం మోహనార్థ సదైవ ॥ ౩,౧౨.
గాయత్రీ, భారతిలా, హరితత్త్వాన్ని తెలుసుకునేవారు కూడా ఇదే విధంగా గ్రహించాలి, దేవదేవా! నాకు ఎక్కడైనా అజ్ఞానం కనిపిస్తే, అది ఎప్పుడూ దైత్యులు మొదలైనవారిని మాయ చేయడానికే.