బ్రహ్మవాయ్వోశ్చ పాసగ్ని వాస్తవం స్యాత్ఖగేశ్వర । కథం తర్హి తయోర్వర్తే హ్యవిలత్యత్వముచ్యతే ॥ ౩,౧౧.
బ్రహ్మ, వాయువులకు ఉన్నది తాడు, అగ్ని లాంటి మాయ స్వరూపమే, పక్షిరాజా. మరి, వారి స్థితి ఎందుకు అసలైనదిగా పరిగణించబడదు?
తస్మాత్తద్వాస్తవం నాస్తి బ్రహ్మవాయ్వోః ఖగేశ్వర । స్వప్నావస్థాయాః సదృశీ హ్యవస్థా సుప్తిసంజ్ఞికా ॥ ౩,౧౧.
కాబట్టి, బ్రహ్మ, వాయువులకు నిజమైన స్వరూపం లేదు, పక్షిరాజా. 'నిద్ర' అనే స్థితి, కలల స్థితికి సమానంగా ఉంటుంది.
బ్రహ్మణ్యముఖ్యయా వృత్త్యా హ్యస్తీత్యేవం నిబోధ మే । అతో న వాస్తవమిదమఙ్గీకార్యం ఖగేశ్వర ॥ ౩,౧౧.
బ్రహ్మ యొక్క ప్రధాన స్వరూపం వల్ల అది ఉందని అంటారు; అందువల్ల, పక్షిరాజా, ఇది నిజమైనదిగా అంగీకరించకూడదు.
వాస్తవం యే విజానన్తి తేషాం నిత్యం ధనం తపః । శ్రీగరుడ ఉవాచ । సుప్తిస్త్వజ్ఞానకార్యత్వాత్సుప్తిర్నాస్తీత్యుదీరితా ॥ ౩,౧౧.
నిజాన్ని తెలిసినవారికి ధనం, తపస్సు ఎప్పటికీ ఉంటాయి. శ్రీగరుడుడు పలికాడు: 'నిద్ర' అనేది అజ్ఞానం వల్ల కలిగింది కాబట్టి, అది నిజంగా లేదు అని చెప్పబడింది.
యదా హి కారణం చాస్తి తదా కార్యమితి ప్రభో । ఇత్యభిప్రాయగర్భేణ త్వం సమాధాస్య తే యది ॥ ౩,౧౧.
ప్రభూ, కారణం ఉన్నప్పుడు ఫలితమూ ఉంటుంది. ఈ భావంతో నీవు దీనిని విచారిస్తే—
తర్హి తస్య మహాభాగ కథం బ్రూహి భయాదికమ్ । భయాదికం హ్యస్తు నామ కా వాస్మాకం క్షతిర్భవేత్ ॥ ౩,౧౧.
మహాభాగా, అలాంటప్పుడు భయం మొదలైనవి ఎలా కలుగుతాయో చెప్పు. భయం వంటివి ఉన్నా, మనకు ఏమి నష్టం కలుగుతుంది?
ఏవముక్తస్తు గోవిన్దోబ్రవీత్తత్రాపి కారణమ్ । భయం త్వజ్ఞానకార్యం స్యాత్కార్యాకారణమత్ర హి ॥ ౩,౧౧.
ఇలా అడిగినప్పుడు, గోవిందుడు ఇలా అన్నాడు: అక్కడ కూడా కారణం ఉంది. భయం అనేది అజ్ఞానం వల్ల కలిగింది, ఎందుకంటే ఇక్కడ ఫలితానికి కారణం లేదు.
ప్రీయతే మత్వా బ్రహ్మ తస్మాత్సుప్తిశ్చ తత్ర హి । అజ్ఞాదికం యది బ్రహ్మ తస్య న స్యాత్కథఞ్చన ॥ ౩,౧౧.
బ్రహ్మను ధ్యానిస్తే ఆనందం కలుగుతుంది; అందుకే అక్కడ నిద్ర ఉంటుంది. బ్రహ్మ అజ్ఞానం వంటిది అయితే, అలాంటిది ఎప్పుడూ ఉండదు.
కథం సుఖీ ప్రదృశ్యేత న కథఞ్చిత్కరిష్యతి । కథం వా ముక్తిపర్యన్తం జ్ఞానవ్యక్తిర్వదస్వ మే ॥ ౩,౧౧.
ఎలా ఒకడు సంతోషంగా ఉండగలడు? ఏ విధంగా పనులు చేయగలడు? ముక్తి వరకు జ్ఞానం ఎలా వెలుగుతుందో చెప్పు.
యద్యజ్ఞానం తస్య సత్యం న స్యాత్తర్హి మహాప్రభో । అత్యాదరాత్కథం బ్రహ్మఞ్ఛ్రవణం కురుతే వద ॥ ౩,౧౧.
అజ్ఞానం నిజంగా దానికి ఉంటే, మహాప్రభూ, బ్రహ్మ ఎందుకు అంత ఆదరంతో శ్రవణం చేస్తుంది? చెప్పు.
ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా కృష్ణో వచనమబ్రవీత్ । భయం చ వాస్తవం తస్య న జానీహి మహామతే ॥ ౩,౧౧.
అతని మాటలు విని, కృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: మహామతివంతుడా, దానికి భయం నిజంగా ఉండదని తెలుసుకో.
దృశ్యతే మద్భయం తస్య హరిప్రీత్యర్థమేవ చ । భయాకామవతీవానమువాస్తవమీరితమ్ ॥ ౩,౧౧.
దానికి నన్ను చూసి భయం కనిపిస్తుంది, అలాగే హరిని సంతోషపెట్టడానికి కూడా. భయం, కోరికలాగే, అసలైనది కాదు అని చెప్పబడింది.
ప్రాప్తప్రాబ్ధలేశస్త తస్య నాస్తి ఖగేశ్వర । దుః ఖాజ్ఞానాదికం కిఞ్చిత్కథం తస్మిన్ భవిష్యతి ॥ ౩,౧౧.
ఓ పక్షిరాజా, ఎవరికైనా వారి విధిగా లభించాల్సిన భాగం కొంతైనా దక్కితే, వారికి బాధలు, అజ్ఞానం వంటి వాటికి ఆస్కారం ఉండదు. అలాంటి వాటి ప్రభావం వారిలో ఎలా ఉండగలదు?
విష్ణోరాజ్ఞానుసారేణ భయాయానుకరోత్యసౌ । తేన ప్రీణాతి చ హరిస్తస్య నాస్త్యత్ర సంశయః ॥ ౩,౧౧.
వాడు విష్ణువు ఆజ్ఞను భయంతో పాటిస్తూ ఆచరిస్తాడు. దాంతో హరి సంతోషిస్తాడు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
శృణోతి సతతం బ్రహ్మా న చిన్త్యాత్తావతాజ్ఞతా । కదాచిద్దృశ్యతే బ్రహ్మా దుః ఖీ న చ ఖగేశ్వర ॥ ౩,౧౧.
బ్రహ్మా ఎప్పుడూ వింటాడు కాని ఆలోచించడు. అందువల్ల ఇక్కడ అజ్ఞానం అనేది పరిగణించాల్సినది కాదు. కొన్నిసార్లు బ్రహ్మా బాధపడుతున్నట్టు కనిపించవచ్చు గానీ నిజంగా కాదు, ఓ పక్షిరాజా.
యద్బ్రహ్మ చ న జానీయాద్ధరిప్రీత్యర్థమేవ చ । దుః ఖివద్దృశ్యతే బ్రహ్మా ఆజ్ఞానాం మోహనాయ చ ॥ ౩,౧౧.
బ్రహ్మా ఏదైనా తెలియకపోతే అది హరిని సంతోషపెట్టడానికే. బ్రహ్మా బాధపడుతున్నట్టు కనిపించడం అజ్ఞానులను మాయలో పడేయడానికే.
యోగ్యతామనతిక్రమ్య యావజ్జ్ఞానం చ తిష్ఠతి । బ్రహ్మణస్తావదేవాస్తి నాత్ర కార్యా విచారణా ॥ ౩,౧౧.
బ్రహ్మాకు తన యోగ్యత మేరకు జ్ఞానం ఉన్నంతవరకూ అది ఉంటుంది. దీనిలో మరింత విచారించాల్సిన అవసరం లేదు.
జ్ఞానస్య వ్యక్తతా నామ విద్యమానస్య చాదరాత్ । జ్ఞానస్యాసాదనం చైవ జ్ఞానవ్యక్తిరితి స్మృతా ॥ ౩,౧౧.
జ్ఞానం ఉన్నప్పుడు, భక్తితో దాన్ని చేరుకునేటప్పుడు, ఆ జ్ఞానాన్ని పొందడమే జ్ఞాన వికాసం అని అంటారు.
అతో జ్ఞానాదికం నాస్తి బ్రహ్మణః పరమేష్ఠినః । పద్మాద్ధిరణ్మ యాజ్జాతో బ్రహ్మా తు చతురాననః ॥ ౩,౧౧.
కాబట్టి, పరమేశ్ఠి అయిన బ్రహ్మాకు అజ్ఞానం వంటి వాటికి చోటు లేదు. నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మా, బంగారు గుడ్డులో నుంచి పుట్టిన పద్మం మీద జన్మించాడు.
సర్వదాఽలోచనాయుక్తస్తేన స్వాలోచనం కృతమ్ । అజ్ఞానాం మోహనార్థాయ హరిప్రీత్యర్థమేవ చ ॥ ౩,౧౧.
అతడు ఎప్పుడూ ఆలోచనతో నిండివుంటాడు. అందుకే తన ఆలోచనను తానే చేస్తాడు. అది అజ్ఞానులను మాయలో పడేయడానికీ, హరిని సంతోషపెట్టడానికీ.
సంకల్పోపి తథైవాస్తి న హ్యజ్ఞానాత్కృతస్తథా । కో వా మాం సృష్టవానత్ర ఇతి హ్యాలోచ్య స ప్రభుః ॥ ౩,౧౧.
అలాగే సంకల్పం కూడా ఉంటుంది, కానీ అది అజ్ఞానం వల్ల కాదు. 'ఈ లోకంలో నన్ను ఎవరు సృష్టించారు?' అని ఆ ప్రభువు ఆలోచిస్తాడు.
తం విచారయితుం బ్రహ్మా పద్మనాడీం వివేశ హ ॥ ౩,౧౧.
దానిని తెలుసుకోవడానికి బ్రహ్మా పద్మనాళంలోకి ప్రవేశించాడు.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౨ శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । నాడీం సమావిశ్య మహానుభావః శ్రీవిష్ణుభక్తో త్వథ పుష్కరస్థః । విచారయామాస గురుం స్వమూలం నారాయణం నిర్గుణమద్వితీయమ్ ॥ ౩,౧౨.
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: అప్పుడు, మహాత్ముడైన విష్ణుభక్తుడు, పద్మంలో ఉన్నవాడు, ఆ నాళంలోకి ప్రవేశించి, తన మూలమైన, నిర్గుణుడైన, ద్వితీయుడు లేని నారాయణుడిని ధ్యానించసాగాడు.
ఏతావతా హరిభక్తస్య తస్యాప్యచ్ఛిన్నభక్తస్య చతుర్ముఖస్య । విచారకాలే చ విచిన్తనీయో హ్యజ్ఞానలేశస్తు ఖగేశ్వరేశ్వర ॥ ౩,౧౨.
ఓ పక్షిరాజా, హరికి అపరితమైన భక్తి కలిగిన ఆ నాలుగు ముఖాలవాడికీ, విచారణ సమయంలో కొంత అజ్ఞానం ఉండవచ్చు అని పరిగణించాలి.
యథాస్తి విష్ణోర్మనః సఙ్కల్ప ఏవ తథైవ సోపి ప్రకరోతి నిత్యమ్ । ఆలోచనే తస్య సదాస్తి భూమన్స్వయోగ్యతామనతిక్రమ్య చైవ ॥ ౩,౧౨.
విష్ణువుకు మనసులో సంకల్పం ఉన్నట్టే, అతడూ ఎప్పుడూ అలాగే చేస్తాడు. అతని ఆలోచనలో జ్ఞానం ఎప్పుడూ తన యోగ్యతను మించకుండా ఉంటుంది.
హరేః స్వరూపే చ తథా ప్రపఞ్చః స్వస్మిన్స్వరూపే చ ఖగాస్తి జ్ఞానమ్ । యథాపి నిత్యం పరిచారవారి చ అజ్ఞాతవద్దృశ్యతే విష్ణునా చ ॥ ౩,౧౨.
హరికి స్వరూపంలోను, ప్రపంచంలోను కూడా జ్ఞానం తన స్వరూపంలోనే ఉంటుంది. అయినా, సేవకుడు ఎప్పుడూ సేవచేసినట్టు, విష్ణువు కూడా తెలియనట్టుగా కనిపిస్తాడు.
హరేః ప్రీత్యర్థం కురుతేఽసౌ కదాచ్చిత్తత్రాపి కశ్చిద్విశేషోఽస్తి వీన్ద్ర । శృణుష్వ సమ్యఙ్నిగృహీతచిత్తో యథా ప్రోవాచ స విజానాతి దేవః ॥ ౩,౧౨.
హరిని సంతోషపెట్టడానికే అతడు చేస్తాడు. కొన్ని సందర్భాల్లో, ఓ ఉత్తమ పక్షిరాజా, అక్కడ కొంత భేదం ఉంటుంది. మనస్సు పూర్తిగా నియంత్రించుకుని, ఆ దేవుడు ఎలా చెప్పాడో, ఎలా గ్రహించాడో శ్రద్ధగా విను.
సదా త్వదోషం ప్రవిశేషైశ్చ ముక్తవేదాస్తథా వా పవిజానన్తి నిత్యమ్ । తస్య స్వరూపం న తథా హరిం చ స్వయోగ్యతామనతిక్రమ్య వేధాః ॥ ౩,౧౨.
సదా తప్పులేని, విశేషాలతో కూడిన ముక్త వేదాలు కూడా హరి స్వరూపాన్ని, ఆయనను పూర్తిగా తెలుసుకోలేవు. అవి తమ యోగ్యతను మించవు.
హరేః స్వరూపం న విజానాతి సర్వం స్వయోగ్యరూపం సర్వదా వేత్తి విష్ణోః । తత్రాజ్ఞానం నాస్తి కిఞ్చిద్ద్విజేన్ద్ర యావత్స్వరూపం చ తథైవ లక్ష్మ్యాః ॥ ౩,౧౨.
అతడు హరి యొక్క సంపూర్ణ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోడు; ఎప్పుడూ తన యోగ్యత మేరకే తెలుసుకుంటాడు, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడు. అక్కడ అజ్ఞానం ఏమాత్రం ఉండదు, లక్ష్మీ స్వరూపంలోనూ అలాగే.
వేధా న జానాతి కుతస్తదన్యే తయోః స్వరూపం న విజానాతి సర్వమ్ । తథాపి వేదానేకదేశేన వేద జానాతి లక్ష్మీర్హరిరూపం చ యావత్ ॥ ౩,౧౨.
బ్రహ్మా కూడా పూర్తిగా తెలుసుకోడు—ఇతరులు ఎలా తెలుసుకోగలరు? వారిద్దరి స్వరూపాన్ని పూర్తిగా ఎవరూ తెలుసుకోరు. అయినా, వేదాలు కొంతవరకు, లక్ష్మీ, హరి ఎంతవరకు తెలియజేస్తారో అంతవరకే తెలుసుకుంటాయి.