యత్త్వేతదన్యథా బ్రూయుః సర్వహన్తార ఏవ తే । జగత్ప్రవాహః సత్యోఽయం హరిసేవేతిసాథా ॥ ౩,౧౦.
దీని విరుద్ధంగా మాట్లాడేవారు నిజంగా అన్నింటినీ నాశనం చేసే వారు; ఈ జగత్తు ప్రవాహం నిజమైనదే, హరిదేవుని సేవకోసమే అని చెప్పబడింది.
సత్యం సత్యం పునః సత్యముద్ధత్య భుజముత్యతే । వేదాచ్ఛాస్త్రం పరం నాస్తి న దేవః కేశవాత్పరః ॥ ౩,౧౦.
నిజం, నిజం, మళ్లీ నిజమే — నా చేయి పైకి ఎత్తి నేను ప్రకటిస్తున్నాను: వేదం కన్నా గొప్ప గ్రంథం లేదు, కేశవుని కన్నా గొప్ప దేవుడు లేడు.
సర్వోత్కృష్టం కేశవం చ విహాయాన్యముపాసతే । తేషామన్ధం తమో జ్ఞేయం పితౄణాం గరుణామపి ॥ ౩,౧౦.
కేశవుని, అందరిలో శ్రేష్ఠుడైనవాడిని వదిలి, వేరొకదేవుని ఆరాధించే వారు — వారి అంధకారం పితృదేవతలలోనూ, పక్షుల్లోనూ అంధత్వంగా భావించాలి.
ఇదానీం శృణు పక్షీన్ద్ర వైకృతం సర్గముత్తమమ్ । సమ్యగ్జానాతి యో లోకే స యాతి పరమం పదమ్ ॥ ౩,౧౦.
ఇప్పుడు విను, ఓ పక్షిరాజా, ఉత్తమమైన వైకృత సృష్టిని. యెవడు దీనిని సరిగ్గా తెలుసుకుంటాడో, వాడు పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౧ శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । పురుషాఖ్యో హరిః సాక్షాద్భగవాన్పురుషోత్తమః । శిశ్యేత్వణ్డోదక విష్ణుర్నృణాం సాహస్రవత్సరమ్ । లక్ష్మీశ్చోదకరూపేణ శయ్యారూపేణ భోణ్డజా ॥ ౩,౧౧.
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: పురుషునిగా పిలవబడే హరిదేవుడు, పరమేశ్వరుడు, నిజంగా అండజలంలో వెయ్యేళ్ళు విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు, ఓ వినతా కుమారుడా. లక్ష్మీదేవి ఆ జలరూపంలో ఆయనకు పట్టు పరుపుగా మారింది.
విద్యా తరఙ్గరూపేణ వాయురూపేణ భోణ్డజ ॥ ౩,౧౧.
విద్య తరంగాల రూపంలో, గాలిరూపంలోనూ, ఓ వినతా కుమారుడా.
తమోరూపేణ సైవాసీ న్నాన్యదాసీత్కథఞ్చన । అసీద్గర్భోదకే చైవ నాన్యదాసీత్కథఞ్చన ॥ ౩,౧౧.
ఆ అంధకార రూపంలో ఆమె ఒక్కతే ఉండింది; ఇంకొకటి ఏమీలేదు. ఆ గర్భజలాల్లో కూడా ఆమె ఒక్కతే ఉంది, మరొకటి ఏమాత్రం లేదు.
లక్ష్మీస్తుష్టావ చ హరిం గర్భోదే పక్షిసత్తమ । లక్ష్మీధరాభ్యాం రూపాభ్యాం ప్రకృతిర్హరిణా తథా ॥ ౩,౧౧.
అందులో లక్ష్మీ దేవి ఆ గర్భజలాల్లో హరిను స్తుతించింది, ఓ ఉత్తమ పక్షీ! లక్ష్మీ, భూదేవి రూపాలతో ప్రకృతి కూడా హరిని స్తుతించింది.
శేత శ్రుతిస్వరూపేణ స్తౌతి గర్భోదకే హరిమ్ । నారాయణ నమస్తేఽస్తు శృణు విజ్ఞాపనం మమ ॥ ౩,౧౧.
ఆమె శ్రుతిస్వరూపంగా అక్కడ ఉండి, ఆ గర్భజలాల్లో హరిని స్తుతిస్తూ ఇలా చెప్పింది: 'ఓ నారాయణా! నీకు నమస్కారం. నా ప్రార్థన విను.'
అజాం జహి మహాభాగ యోగ్యానాం ముక్తిమావహ । అజా తు ప్రకృతిః ప్రోక్తా చాపరా ప్రకృతిః పరా ॥ ౩,౧౧.
'ఓ మహాభాగ! అజను నాశనం చేసి, యోగ్యులకు మోక్షాన్ని ప్రసాదించు. అజ అనబడేది ప్రకృతి, అలాగే అపర ప్రకృతి, పర ప్రకృతి అని కూడా చెప్పబడింది.'
శతతోవరా తు బ్రహ్మాణీ బ్రహ్మపత్నీ వరాననా । ఉమా శచ్యవరా తస్యా అవరాః సంప్రకీర్తితాః ॥ ౩,౧౧.
వందల్లో బ్రహ్మాణీ, బ్రహ్మదేవుని భార్య, అందమైన ముఖం కలది, ఆమె శ్రేష్ఠురాలు. ఉమా, శచీ కూడా ప్రధానులు; మిగిలినవారు తక్కువగా చెప్పబడ్డారు.
ఏతాసాం హననం నైవ ప్రార్థయామః సదా హరే । అస్తి ప్రతినృషు బ్రహ్మ ప్రకృతీ ద్వే వ్యవస్థితే ॥ ౩,౧౧.
'హరే! వీరి నాశనం మేమెప్పుడూ కోరము. సమస్త ప్రాణుల్లో రెండు విధాల ప్రకృతులు స్థిరంగా ఉన్నాయి.'
ఏకా తు నిత్యసంసారా త్వజశబ్దాభిధాయికా । ద్వితీయా తు తమోఽపోహ్యా అజశబ్దాభిధాయికా ॥ ౩,౧౧.
ఒకటి నిత్య సంసారంగా, 'అజ' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి. రెండవది, తమస్సుతో కూడినదిగా, అదే పేరుతో పిలవబడుతుంది.
అత ఏవ త్వజే జ్యేష్ఠే ఇతి లోకే ప్రకీర్తితే । సుఖదుః ఖప్రదా చైవ అపరా దుః ఖదైవ తు ॥ ౩,౧౧.
అందుకే, లోకంలో పెద్దది 'జ్యేష్ఠ' అని పిలవబడుతుంది; ఆమె సుఖం, దుఃఖం రెండూ ఇస్తుంది. అపర ప్రకృతి మాత్రం కేవలం దుఃఖమే ఇస్తుంది.
మోక్షాధికారిణామేవ జ్ఞానైశ్వర్యాదయో గణాః । తేషామాచ్ఛాదికా హోకా తమోఙ్గా సా ప్రకీర్తితా ॥ ౩,౧౧.
మోక్షానికి అర్హులైనవారికే జ్ఞానం, ఐశ్వర్యం మొదలైన గుణాలు ఉంటాయి. వాటిని కప్పివేసేది, తమోగుణంతో కూడిన మాయగా ప్రసిద్ధి.
జీవం ప్రతి మహావిష్ణుం పాహ్యాచ్ఛాదయతి ప్రభో । సా పరా ప్రకృతిర్జ్ఞేయా పరమాచ్ఛాదికా స్మృతా ॥ ౩,౧౧.
ఆమె జీవుని, మహావిష్ణువును కూడా కప్పివేస్తుంది, ప్రభూ! ఆమెనే పర ప్రకృతి అని తెలుసుకోవాలి; ఆమె పరమ మాయగా గుర్తించబడింది.
ఏవం సా పరమా దుష్టా హోకా తమోఙ్గా తు ప్రకీర్తితా । జీవవర్గేష్వేవ ఖగ బ్రహ్మాదేర్నాస్తి సా క్వచిత్ ॥ ౩,౧౧.
ఇలా, ఆమెను పరమ మాయ, దుష్ట మాయ, తమోగుణమయిగా పిలుస్తారు. కానీ, ఓ పక్షీరాజా! బ్రహ్మ మొదలైనవారిలో ఆమె ఉండదు.
పిశాచవత్సముద్దిష్టా జీవస్యేత్యధికారిణః । ప్రేరికా తు తయోర్దేవ్యో స్త్వహమాద్యా సుఖాత్మికా ॥ ౩,౧౧.
అర్హులైన జీవుని, పిశాచంలా ఆక్రమించిందని చెప్పబడింది. ఈ ఇద్దరు దేవతల్లో, నేను మొదటిదాన్ని, సుఖస్వరూపిణిని, ప్రేరణచేయునిదాన్ని.
తత్ర విష్ణో మహాభాగ సగుణాచ్ఛాదకో హితః । పరమాచ్ఛాదికాం దుష్టాం వ్యాముచ్యైవ మహాప్రభో ॥ ౩,౧౧.
కాబట్టి, ఓ మహాభాగ విష్ణూ! నీవు గుణమయ మాయను తొలగించేవాడవు. ఆ దుష్ట పరమ మాయను విడిచిపెట్టి—
మోక్షం దేహి మహాదేవ త్వద్భక్తానాం మహాప్రభో । పరమాచ్ఛాదికా హ్యస్మాన్నిత్య సంసారిణో యతః ॥ ౩,౧౧.
'మహాప్రభూ! నీ భక్తులకు మోక్షాన్ని ప్రసాదించు. ఎందుకంటే, ఈ పరమ మాయ వల్లే జీవులు నిత్య సంసారంలో చిక్కుకుంటారు.'
అత ఏవ చ నిత్యత్వాత్తస్మాత్తదపసారణమ్ । కురు దేవ మహాభాగ ఇతి విజ్ఞాయతాం మమ ॥ ౩,౧౧.
'అందుకే, ఆమె నిత్యత్వం వల్ల, ఆమెను తొలగించాలి. ఓ మహాభాగ దేవా! దయచేసి ఇది చేయుము— ఇదే నా ప్రార్థన.'
ఏవం స్తుతో హరిః కృష్ణో సుప్రబుద్ధోఽపి సర్బదా । ఉద్వుద్ధవన్మహా విష్ణురభూదజ్ఞపరీక్షయా ॥ ౩,౧౧.
ఇలా స్తుతించబడిన హరి కృష్ణుడు, ఎప్పుడూ జ్ఞానవంతుడై ఉన్నా, జ్ఞానాన్ని పరీక్షించేందుకు నిద్రలో ఉన్నట్టుగా ప్రవర్తించాడు, ఓ ఉత్తమ పక్షీ!
తస్య నాభేరభూత్పద్మం సౌవర్ణం భువనాశ్రయమ్ । తత్ప్రాకృతం చ విజ్ఞేయం భూదేవీ త్వభిమానినీ ॥ ౩,౧౧.
ఆయన నాభి నుండి బంగారు పద్మం పుట్టింది; అది లోకాల ఆధారంగా నిలిచింది. అది ప్రకృతిసంబంధమైనదిగా తెలుసుకోవాలి; భూదేవి దానిలో తానని భావించింది.
అనన్తసూర్యవచ్చైవ ప్రకాశకరమీరితమ్ । చిదానన్దమయో విష్ణుస్తస్మాద్భిన్నో న సంశయః ॥ ౩,౧౧.
అనంతమైన సూర్యుడు వెలుతురును ప్రసరించునట్లు, అది కూడా ప్రకాశించింది. చైతన్యానందమయుడు అయిన విష్ణువు దానికంటే వేరు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
విష్ణోః స్వరూపభూతం చ యే విజానన్తి తే నరాః । తే యాన్తి హ్యధరం లోకం తథా తత్సంగిసంగినః ॥ ౩,౧౧.
విష్ణువు యొక్క నిజమైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్న వారు, అలాగే అలాంటి వారితో కలిసినవారు, వారు దిగువ లోకాలకు వెళ్తారు.
కిరీటాదికవచ్చైవ జ్ఞాతవ్యం చ ఖగేశ్వర । కిరీటాద్యా అపి హరేర్ద్విధా సంతి న సంశయః ॥ ౩,౧౧.
పక్షిరాజా, మకుటాది అలంకారాల విషయమై కూడా తెలుసుకో. హరిదేవునికి మకుటాదులు కూడా రెండు రకాలు ఉంటాయి, దీనిలో ఎలాంటి సందేహమూ లేదు.
స్వరూపా హ్యస్వరూపాశ్చ స్వస్వరూపని దర్శనే । గృహీతా ఇతి విజ్ఞేయా న స్వరూపాః ఖగేశ్వర ॥ ౩,౧౧.
నిజమైన స్వరూపాలు, అప్రకృత స్వరూపాలు రెండూ ఉంటాయి. ఎవరి స్వరూపంగా కనిపిస్తాయో, అవి స్వీకరించబడినవే కానీ, నిజమైన స్వరూపాలు కావు, పక్షిరాజా.
భ్మాణ్డం హ్యసృజత్తత్ర సర్వలోకవిధాయకమ్ । ప్రలయే ముక్తిహీనశ్చ సుప్త ఇత్యుచ్యతే బుధః ॥ ౩,౧౧.
అక్కడ ఆయన బ్రహ్మాండాన్ని సృష్టించాడు, అది అన్ని లోకాల ఏర్పాటుకు కారణం. ప్రళయంలో ముక్తి లేని వాడు 'నిద్రించిపోతున్నాడు' అని జ్ఞానులు అంటారు.
తస్య సమివస్త్రివం చ న జ్ఞాతవ్యా ఖగేశ్వర । ప్రలయోపి మహాభాగ బ్రహ్మవాయ్వోర్న చాస్తి హి ॥ ౩,౧౧.
దాని అసలు స్వరూపం తెలుసుకోలేము, పక్షిరాజా. ప్రళయంలో కూడా, మహాభాగా, బ్రహ్మ మరియు వాయువు యొక్క నిజమైన స్థితి ఉండదు.
వృత్తిరూపం పరం జ్ఞానం పాద్యార్ఘ్యం నాత్ర సంశయః । ఇన్ద్రియాణాముపరతిః సుప్తిరిత్యుచ్యతే బుధైః ॥ ౩,౧౧.
ప్రపంచ విషయాల నుంచి ఉపశమనం కలిగిన పరమ జ్ఞానం పాద్యార్ఘ్యాల వంటిది, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఇంద్రియాలు నిశ్చలమయ్యే స్థితిని 'నిద్ర' అని జ్ఞానులు అంటారు.