స్నహోత్థరావః స్ఖలితాక్షరస్తం ముఞ్చన్కణాన్ప్రాఞ్జలిరాబభాషే । వాయురువాచ । ఏతే హి దేవాస్తవ భృత్యభూతాః పదారవిన్దం పరమం సుదుర్లభమ్ ॥ ౩,౬.
ప్రేమతో గొంతు కట్టుకుని, మాటలు తడబడుతూ, కన్నీళ్లు కారుస్తూ, చేతులు జోడించి వాయువు ఇలా అన్నాడు: దేవా, ఈ దేవతలు నీ సేవకులే. నీ పరమ పద్మపాదాలను పొందడం చాలా అరుదైనది.
చతుర్విధాన్పురుషార్థాన్రమేశ సంప్రార్థయే తచ్చ సదాపి దేవ । దృష్ట్వా హరేః సైవ మాయైవ తావత్సుకారణం కిఞ్చిదన్యన్న చాస్తి ॥ ౩,౬.
రమేశా, నేను నిన్ను ఎప్పుడూ మనుషుల నాలుగు పురుషార్థాలను కోరుకుంటూ ప్రార్థిస్తున్నాను. దేవా, హరిను చూసినప్పుడు, అది నీ మాయ వల్లే జరుగుతుంది; వేరే కారణం లేదు.
అతో నాహం ప్రదయోపి భూమన్ భవత్పదాంభోజనిషవణోత్సుకః । లోకస్య కృష్ణాద్విముఖస్య కర్మణా అపుణ్యశీలస్య సుదుః ఖితస్య ॥ ౩,౬.
అందుకే, భూమనూ, నీవు ఇచ్చినా నేను నీ పదపద్మామృతాన్ని ఆస్వాదించడంలో ఆసక్తి చూపను. ఎందుకంటే, ఈ లోకంలో కృష్ణుని దూరంగా ఉండే, పాపకర్మలు చేసే, బాధపడే ప్రజలు ఇంకా ఉన్నారు.
అనుగ్రహార్థం చ తవావతారో నాన్యశ్చ కిఞ్చిత్పురుషార్థస్తవేశ । గోభూసురాణాం చ మహీరుహాణాం తథా సురాణాం ప్రవరావతారైః ॥ ౩,౬.
ప్రభూ, నీ అవతారం కేవలం అనుగ్రహం కోసం మాత్రమే జరుగుతుంది; నీకు వేరే ఉద్దేశ్యం లేదు. ఆవులు, భూమి, రాక్షసులు, చెట్లు, దేవతలు—వీరి కోసం నీవు ఉత్తమ అవతారాలు తీసుకుంటావు.
క్షేమోపకారాణి చ వాసుదేవ క్రీడన్విధత్తే న చ కిఞ్చిదన్యత్ । మనో న తృప్యత్యపి శంసతాం నః సుకర్మమౌలేశ్చరితామృతాని ॥ ౩,౬.
వాసుదేవా, నీవు సమస్త జీవుల క్షేమానికి, మేలుకు మాత్రమే కార్యాలు చేస్తావు; వేరే ఉద్దేశ్యం లేదు. మనం నీ చరిత్రామృతాన్ని వింటూ ఎప్పుడూ తృప్తి చెందం, సత్కర్మములలో శిరోమణీ.
అచ్ఛిన్నభక్తస్య హి మే ముకున్ద సదా భక్తిం దేహి పాదారవిన్దే । సదా తదేవాస్తు న కిఞ్చిదన్యద్యత్ర త్వమాసీః పురుషే దేవదేవ ॥ ౩,౬.
ముకుందా, నా భక్తి ఎప్పుడూ నీ పద్మపాదాలపై నిలిచిపోవాలి. దేవదేవా, నీవు పురుషునిగా ఉన్న చోట ఎక్కడైనా, నా మనస్సు ఎప్పుడూ నీయందే ఉండాలి, వేరే దేనిపైనా కాదు.
అహం చ తత్రాస్మి తవ ప్రసాదాద్యత్రాస్మ్యహం తత్ర భవాన్మహాప్రభో । వ్యంసిర్మమేయం చ శరీరమధ్యే చతుర్ముఖశ్చైవ న చైతతదన్యైః ॥ ౩,౬.
మహాప్రభూ, నేను ఎక్కడ ఉన్నా, అది నీ కృప వల్లే. నేను ఉన్న చోట నీవు కూడా ఉన్నావు. ఇదే నా భావన. నా శరీరంలో నాలుగు ముఖాలవాడైన బ్రహ్మ కూడా ఉన్నాడు; ఇది వేరే వారికి ఉండదు.
మదీయనిద్రా తవ వన్దనం ప్రభో మదీయయామాచరణం ప్రదక్షిణమ్ । మదీయవ్యాఖ్యాహరణం స్తుతిః స్యాదేవం విదిత్వా చ సమర్పయామి ॥ ౩,౬.
ప్రభూ, నా నిద్ర నీ పూజ, నా భోజనం నీ ప్రదక్షిణ, నా మాటలు, వివరణలు నీ స్తోత్రమే. ఈ విధంగా తెలుసుకొని, నేను అన్నీ నీకే అర్పిస్తున్నాను.
మద్వృద్ధియోగ్యం చ పదార్థజాతం దృష్ట్వా హరేః ప్రతిమా ఏవ తచ్చ । ఇత్థం మత్వాహం సర్వదా దేవదేవ తత్రస్థితాన్హరిరూపాన్ భజిష్యే ॥ ౩,౬.
నాకు ఉపయోగపడే ఏ వస్తువైనా హరిదేవుని రూపంగా భావించి, అక్కడ ఉన్న హరిరూపాలను ఎప్పుడూ పూజిస్తాను, దేవదేవా.
యచ్చన్దనం యత్తు పుష్పం చ ధూపం వస్త్రం చ యద్భక్ష్యభోజ్యాదికం చ । ఏతత్సర్వం విష్ణుప్రీత్యర్థమేవేత్యేతద్వ్రతం సర్వదా వై కరిష్యే ॥ ౩,౬.
యేచందనం, పువ్వు, ధూపం, వస్త్రం, భోజనం, పానీయాలు ఉన్నాయో అవన్నీ విష్ణువును సంతోషపెట్టడానికి మాత్రమే సమర్పిస్తాను. ఇదే నా వ్రతంగా ఎప్పుడూ పాటిస్తాను.
అవైష్ణవాన్దూషయిష్యే సదాహం సద్వైష్ణవాన్పా(ల్లాం)లయిష్యే మురారే । విష్ణుద్రుహాం ఛేదయిష్యే చ జిహ్వాం తచ్ఛృణ్వతాం పూరయిష్యే త్రపూల్కాః ॥ ౩,౬.
విష్ణువు నమ్మని వారిని నేను ఎప్పుడూ తప్పుపడతాను, నిజమైన వైష్ణవులను నేను ఎప్పుడూ రక్షిస్తాను, మురారే! విష్ణువుకు విరోధంగా మాట్లాడే వారి నాలుకను నేను కోస్తాను, అలాంటి మాటలు వినేవారి చెవుల్లో ఉక్కు కరిగిన సీసం పోస్తాను.
ఏతాదృశీ శక్తిర్మమాస్తి దేవ తవ ప్రసాదాద్బలినోపి విష్ణో । అథాపి నాహం స్తవనే సమర్థః లక్ష్మ్యా హ్యహం కోటిగుణైర్విహీనః ॥ ౩,౬.
దేవా! నీ కృప వల్ల నాకు ఇలాంటి శక్తి వచ్చింది, ఓ మహాబలవంతుడైన విష్ణువా! అయినా నేను నిన్ను స్తుతించడంలో సమర్థుడిని కాను, ఎందుకంటే లక్ష్మీదేవి గుణాలు నాకు కోటిగుణాలు తక్కువగా ఉన్నాయి.
ఏతత్స్తోత్రం హ్యర్థయేచ్చైవ యా నః తత్ర ప్రీతిర్హ్యక్షయా మే సదా స్యాత్ । స్తోత్రం హ్యేతత్పాఠయన్తీహ లోకే తే వైష్ణవాస్తే చ హరిప్రియాశ్చ ॥ ౩,౬.
ఈ స్తోత్రాన్ని నేను కోరుతున్నాను, అక్కడ నాకు ఎప్పుడూ నిలకడైన భక్తి కలగాలని. ఈ లోకంలో ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించే వైష్ణవులు హరిదేవునికి ఎంతో ప్రియులు.
కుర్వన్తి యే పఠనం నిత్యమేవ సమర్పయిష్యతి సదా హరౌ చ । తేషాం హరిః ప్రీయతే కేశవోలం హరౌ ప్రసన్నే కిమలభ్యమస్తి ॥ ౩,౬.
ఈ స్తోత్రాన్ని రోజూ పఠించి, ఎప్పుడూ హరిదేవునికి అర్పించే వారికి హరి, కేశవుడు సంతోషిస్తాడు. హరిదేవుడు సంతోషిస్తే, ఏమి సాధ్యం కాదు?
ఏవం స్తుత్వా వలదేవో మహాత్మా తూష్ణీం స్థితః ప్రాఞ్జలిరగ్రతో హరేః । సరస్వత్యువాచ । కో వా రసజ్ఞో భగవన్మురారే హరే గుణస్తవనాత్కీర్తనాద్వా ॥ ౩,౬.
ఇలా స్తుతించి, మహాత్ముడైన బలరాముడు హరిదేవుని ఎదుట చేతులు జోడించి మౌనంగా నిలిచాడు. అప్పుడు సరస్వతీదేవి ఇలా అన్నారు: మురారే! నీ గుణాలను స్తుతి లేదా కీర్తన ద్వారా ఎవరు నిజంగా రుచి తెలుసుకోగలరు?
అలంబుద్ధిం ప్రాప్నుయాద్దేవదేవ బ్రహ్మాదిభిః సర్వదా స్తూయమాన । యః కర్ణనాడీం పురుషస్య యాతో భవప్రదాం దేహరతిం ఛినత్తి ॥ ౩,౬.
దేవదేవా! బ్రహ్మాదులు ఎప్పుడూ స్తుతించే నీవు, పరమ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తావు. నీ స్తుతి మనిషి చెవిలో ప్రవేశిస్తే, శరీరానికి ఉండే మమకారాన్ని, బంధాన్ని తెంచేస్తుంది.
న కేవలం దేహరతిం ఛినత్త్యసద్గృహక్షేత్రభార్యాసుతేషు నిత్యమ్ । పశ్వాదిరూపేషు ధనాదికేషు అనర్ఘ్యరత్నేషు ప్రియం ఛినత్తి ॥ ౩,౬.
అది కేవలం శరీర మమకారాన్ని మాత్రమే కాదు, ఎప్పుడూ అసత్యమైన ఇల్లు, భూమి, భార్య, పిల్లలు, పశువులు, ధనం, అమూల్య రత్నాలు వంటి వాటిపట్ల ఉండే మమకారాన్ని కూడా పూర్తిగా తొలగిస్తుంది.
అనంతవేదప్రతిపాదితోపి లక్ష్మీర్న వై వేద తవ స్వరూపమ్ । చతుర్ముఖో నైవ వేద న వాయురసౌ న వేత్తీతి కిమత్ర చిత్రమ్ ॥ ౩,౬.
అనేక వేదాలు వివరించినా, లక్ష్మీదేవికీ నీ అసలైన స్వరూపం తెలియదు. నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మకీ తెలియదు, వాయుదేవుడికీ తెలియదు. మరి ఇతరులకు తెలియకపోవడం ఆశ్చర్యమేమిటి?
ఏతాదృశస్య స్తవనే క్వాస్తి శక్తిర్మమ ప్రభో బ్రహ్మవాయ్వోః సకాశాత్ । శతైర్గుణైః సర్వదా న్యూనతాస్తి అతో హరే దయయా మాం చ పాహి ॥ ౩,౬.
ప్రభూ! బ్రహ్మ, వాయుదేవులకు కూడా నిన్ను స్తుతించడంలో శక్తి తక్కువగా ఉంటే, నేను నిన్ను స్తుతించగల శక్తి ఎక్కడుంది? అందుకే హరిదేవా! నీ దయతో నన్ను కాపాడు.
ఏవం స్తుత్వా హరిం సా తు తూష్ణీమాస ఖగేశ్వర । భారతీ తు తదా స్తోతుం హరిం సముపచక్రమే ॥ ౩,౬.
ఇలా హరిదేవుని స్తుతించి, ఆమె మౌనంగా నిలిచింది, ఓ పక్షిరాజా! ఆ సమయంలో భారతీదేవి హరిదేవుని స్తుతించడం ప్రారంభించింది.
భారత్యువాచ । బ్రహ్మేశ లక్ష్మీశ హరే మురారే గుణాంస్తవ శ్రద్దధానస్య నిత్యమ్ । తథా స్తువన్తోస్య వివర్ధమానాం మతిం చ నిత్యం విషయేష్వసత్సు ॥ ౩,౬.
భారతీదేవి ఇలా అన్నారు: బ్రహ్మదేవునికి అధిపతివైనవాడా, లక్ష్మీదేవికి అధిపతివైనవాడా, హరిదేవా, మురారే! నీ గుణాలను విశ్వాసంతో ఎవరైనా స్తుతిస్తే, అవి మనస్సును ఎప్పుడూ విషయాల్లో, అనర్హమైన వాటిలో మరింత ఆకర్షిస్తాయి.
కుర్వన్తి వైరాగ్యమముత్ర లోకే తతః పరం భక్తిదృఢాం తథైవ । తతః పరం చైవ హరేః ప్రసన్నతాం కుర్వన్తి నిత్యం తవ దేవదేవ ॥ ౩,౬.
అవి ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను విరక్తిని కలిగిస్తాయి, ఆ తరువాత దృఢమైన భక్తిని ప్రసాదిస్తాయి. ఆ తరువాత దేవదేవా! నీ అనుగ్రహాన్ని ఎప్పుడూ కలుగజేస్తాయి.
తేనాపరోక్షం చ భవేచ్చ తస్య అతో గుణానాం స్తవనే చ మే రతిః । సా తు ప్రజాతా పురుషస్య నిత్యం సంసారదుఃఖం తు తదాచ్ఛినత్తి ॥ ౩,౬.
దాని ద్వారా ఆ వ్యక్తికి ప్రత్యక్ష అనుభూతి కలుగుతుంది. అందుకే నీ గుణాల స్తుతిలో నాకు ప్రేమ పెరిగింది. ఆ ప్రేమ ఒకసారి జన్మిస్తే, మనిషికి సంసార దుఃఖాన్ని పూర్తిగా తొలగిస్తుంది.
విచ్ఛిన్నదుఃఖస్య తదాధికారిణ ఆనన్దరూపాఖ్యఫలం దదాతి । హరేర్గుణానస్తువతాం చ పాపం తేషాం హి పుణ్యం చ తథా క్షిణోతి ॥ ౩,౬.
ఇలా బాధలు తొలగినవారికి, అది ఆనందరూపమైన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. హరిదేవుని గుణాలను స్తుతించే వారి పాపాన్ని, పుణ్యాన్ని కూడా అది నశింపజేస్తుంది.
ఏవం విదిత్వా పరమో గురుర్మమ వాయుర్దయాలుర్మమ వల్లభశ్చ । హరేర్గుణాన్సర్వగుణప్రసారాన్మమైవ యోగ్యాన్సుఖముఖ్యభూతాన్ ॥ ౩,౬.
ఇలా తెలిసిన తరువాత, నా పరమ గురువు వాయుదేవుడు, ఆయన దయతో నాకు ప్రియుడు. అన్ని గుణాలలోను హరిదేవుని గుణాలే నాకు సరిపోయేవి, అవే సుఖానికి ప్రధాన కారణం.
ఉద్ధృత్య పుణ్యేభ్య ఇవార్తబన్ధుః శివశ్చ నో ద్రుహ్యతి పుణ్యకీర్తిమ్ । తవ ప్రసాదాచ్చ శ్రియః ప్రసాదాద్వాయోః ప్రసాదాచ్చ మమాస్తి నిత్యమ్ ॥ ౩,౬.
బాధలో ఉన్నవారిని స్నేహితుడు ఎలా రక్షిస్తాడో, అలాగే శివుడు పుణ్యాన్ని స్తుతించే వారికి ఎప్పుడూ విరోధం చేయడు. నీ కృపతో, లక్ష్మీదేవి కృపతో, వాయుదేవి కృపతో నాకు ఎప్పుడూ ఇది లభిస్తుంది.
యద్యత్కరోత్యేవ సదైవ వాయుస్తత్తత్కరోత్యేవ సదైవ నిత్యమ్ । వాయోర్విరోధం న కరోతి దేవః స తద్విరోధం చ కరోతి నిత్యమ్ ॥ ౩,౬.
వాయుదేవుడు ఎప్పుడు ఏ పని చేసినా, దేవుడు కూడా అదే పని చేస్తాడు. దేవుడు వాయుదేవునికి విరోధంగా ఏమీ చేయడు, ఎప్పుడూ ఆయనతో ఏకంగా ఉంటాడు.
హరేర్విరోధం న కరోతి వాయుర్వాయోర్విరోధం న కరోతి విష్ణుః । వాయోః ప్రసాదాన్మమ నాస్తి కిఞ్చిదతానభావశ్చ తవ ప్రసాదాత్ ॥ ౩,౬.
వాయుదేవుడు హరిదేవునికి విరోధంగా ఏమీ చేయడు, విష్ణువు కూడా వాయుదేవునికి విరోధంగా ఏమీ చేయడు. వాయుదేవి కృప వల్ల నాకు ఏదీ కొరత లేదు; నీ కృప వల్ల నేను ఎప్పుడూ సంపూర్ణుడిని.
యథైవ మూలం చ తథావతారే దుఃఖాదికం నాస్తి సమీరణస్య । వాయుస్తథాన్యే చ ఉభౌ ముకున్దస్తథావతారేషు న దుఃఖరూపౌ ॥ ౩,౬.
ఎలా గాలికి మూలంలోనూ, దాని ప్రవాహంలోనూ బాధలు లేవో, అలాగే ముకుందుడు మరియు ఇతరులు అవతారాలలో బాధలకు లోనవారు కారు.
అశక్తవద్దృశ్యతే వాయుదేవః యుగానుసారాంల్లోకధర్మాంస్తు రక్షన్ । నరావతారే తత్ర దేవే మురారే హ్యశక్తతా నేతి విచింతనీయమ్ ॥ ౩,౬.
యుగాల ప్రకారం లోకధర్మాలను కాపాడుతూ వాయుదేవుడు శక్తిలేనివాడిగా కనిపించినా, మురారే, మానవ అవతారంలో ఆ దేవునికి అసలు శక్తిలేకపోవడం అనుకోవద్దు.