గరుడపురాణమ్

దశరుద్రాస్తథా జ్ఞేయా మూలరుద్రో భవః స్మృతః । దశ రుద్రస్య నామాని శృణుష్వ ద్విజసత్తమ ॥ ౩,౫.

పది రుద్రులు తెలుసుకోవాలి; మూలరుద్రుడు భవుడు అని పిలవబడతాడు. ఆ పది రుద్రుల పేర్లు విను, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా.

రైవన్తేయస్తథా భీమో వామదేవో వృషాకపిః । అజైకపాదహిర్వుధ్న్యో బహురూపో మహానితి ॥ ౩,౫.

రైవంతేయుడు, భీముడు, వామదేవుడు, వృషాకపి, అజైకపాదుడు, అహిబుధ్న్యుడు, బహురూపుడు, మహాను — వీరే.

దశ రుద్రా ఇతి ప్రోక్తాః షడాదిత్యాఞ్ఛృణు ద్విజ । ఉరుక్రమస్తథా శక్రో వివస్వాన్వరుణస్తథా ॥ ౩,౫.

ఇవే పది రుద్రులు అని చెప్పబడతారు. ఇప్పుడు ఆరు ఆదిత్యులను విను, ఓ ద్విజుడా: ఉరుక్రముడు, శక్రుడు, వివస్వాన్, వరుణుడు.

పర్జన్యోతిబాహురేత ఉక్తాః పూర్వం ద్విజోత్తమ । పర్జన్యవ్యతిరిక్తాస్తు పఞ్చైవోక్తా న సంశయః ॥ ౩,౫.

పర్జన్యుడు, అతిబాహువు, ఏతుడు ముందుగా చెప్పబడ్డారు, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా. పర్జన్యునికి తప్ప, ఐదుగురు చెప్పబడ్డారు, సందేహం లేదు.

గఙ్గాసమస్తు పర్జన్య ఇతి చోక్తః ఖగేశ్వర । సవితా హ్యర్యమా ధాతా పూషా త్వష్టా తథా భగః ॥ ౩,౫.

గంగాసుడు కూడా పర్జన్యుడు అని పిలవబడతాడు, ఓ పక్షీరాజా. సవిత, అర్యమ, ధాత, పూష, త్వష్ట, భగ — వీరందరూ చెప్పబడ్డారు.

చత్వారింశత్తథా సప్త మహతః పరికీర్తితాః । ద్వావుక్తావితి విజ్ఞేయో ప్రవహోతివహస్తథా ॥ ౩,౫.

నలభై ఏడుగురు మహానుభావులు ఇలా ప్రఖ్యాతి పొందారు; ఇద్దరు ప్రవర్తనవాయువులు — ప్రవహ, అవహ — అని తెలుసుకోవాలి.

తథా దశవిధా జ్ఞేయా విశ్వేదేవాః ఖగేశ్వర । శృణు నామాని తేషాం తు పురూరవార్ద్రవసంజ్ఞకౌ ॥ ౩,౫.

ఇలా, విశ్వదేవులు పదిమంది అని తెలుసుకోవాలి, ఓ పక్షీరాజా. వారి పేర్లు విను: పురూరవుడు, ఆర్ద్రవసువు.

ధూరిలోచనసంజ్ఞౌ ద్వౌ క్రతుదక్షేతిసంజ్ఞకౌ । ద్వౌ సత్యవసుసంజ్ఞౌ చ కామకాలకసంజ్ఞకౌ ॥ ౩,౫.

ధూరిలోచనుడు అనే ఇద్దరు, క్రతు, దక్ష అనే ఇద్దరు, సత్యవసువు అనే ఇద్దరు, కామ, కాల అనే ఇద్దరు ఉన్నారు.

ఏవం దశవిధా జ్ఞేయా విశ్వేదేవాః ప్రకీర్తితాః । తథా ఋభుగణశ్చోక్తస్తథా చ పితరస్త్రయః ॥ ౩,౫.

ఇలా పదిమంది విశ్వదేవులు అని చెప్పబడతారు. అలాగే ఋభు గణం, ముగ్గురు పితృదేవతలు కూడా చెప్పబడ్డారు.

ద్యావా పృథివ్యౌ విజ్ఞేయౌ ఏతే చ షడశీతయః । దేవాః ప్రజజ్ఞిరే సర్వే నాసికద్రియమానినః ॥ ౩,౫.

ద్యావా, పృథివీ అని తెలుసుకోవాలి. వీరితో కలిపి ఎనభై ఆరుగురు దేవతలు, ఘ్రాణేంద్రియానికి సంబంధించినవారు, జన్మించారు.

ఆకాశస్యాభిమానీ తు గణపః సుదాహృతః । ఉభయత్రాభి మానీతి జ్ఞేయం తత్త్వార్థవేదిభిః ॥ ౩,౫.

ఆకాశానికి అధిపతి గణపుడు అని ప్రసిద్ధి. రెండు చోట్లా, ఆయనే అధిపతి అని తత్వాన్ని తెలిసినవారు తెలుసుకోవాలి.

విష్వక్సేనం వినా సర్వే జయాద్యా విష్ణుపార్షదాః । అభవన్సమహీనాశ్చ విష్వక్సేనాదనన్తరమ్ ॥ ౩,౫.

విష్వక్సేనుడిని తప్ప, జయ మొదలైన విష్ణు పరిచారకులు అందరూ, ఆయనతో సమానమైనవారు కూడా, విష్వక్సేనుడి తరువాత పుట్టారు.

ఏతేపి నాసికాయాశ్చ అవాన్తరనియామకాః । అతస్తే తత్త్వమానిభ్యో హ్యవరాస్తే ప్రకీర్తితాః ॥ ౩,౫.

వీరు కూడా ముక్కు లోపలి నియంత్రకులు. అందువల్ల, ప్రధానాధిపతులకు తక్కువవారు కూడా చెప్పబడ్డారు.

స్పర్శతత్త్వాభిమానీ తు అపానశ్చేత్యుదాహృతః । రూపాభిమానీ సంజజ్ఞే వ్యానో నామ మహాన్ప్రభో ॥ ౩,౫.

స్పర్శతత్వానికి అధిపతిగా ఉన్నవాడు అపానుడు అని పిలవబడతాడు. రూపానికి అధిపతిగా పుట్టినవాడు వ్యానుడు, ఓ మహాప్రభూ.

రసాత్మక ఉదానశ్చ సమానో గన్ధనామకః । అపాం నాథాశ్చ చత్వారో మరుతః పరికీర్తితాః ॥ ౩,౫.

రుచికి స్వరూపంగా ఉన్నవాడు ఉదానుడు, గంధానికి సమానంగా ఉన్నవాడు సమానుడు. వీరు నలుగురు వాయువులు, నీటికి అధిపతులుగా చెప్పబడ్డారు.

జయాద్యనన్తరాన్వక్ష్యే సముత్పన్నాన్ఖగేశ్వర । ప్రధానాగ్రే ప్రథమజః పావకః సముదాహృతః ॥ ౩,౫.

ఓ పక్షిరాజా, ఇప్పుడు జయుడు మొదలైనవారి తరువాత పుట్టినవారిని వివరించబోతున్నాను. సృష్టి ప్రారంభంలో మొదటగా పుట్టినవాడు పావకుడు అని పిలవబడతాడు.

భృగోర్మహర్షేః పుత్రశ్చ చ్యవనః సముదాహృతః । బృహస్పతేశ్చ పుత్రస్తు ఉతథ్యః పరికీర్తితః ॥ ౩,౫.

భృగుమహర్షికి పుట్టినవాడు చ్యవనుడు అని ప్రసిద్ధి. బృహస్పతికి పుట్టినవాడు ఉతథ్యుడు అని పేరు పొందాడు.

రైవతశ్చాక్షుషశ్చైవ తథా స్వారోచిషః స్మృతః । ఉత్తమో బ్రహ్మసావర్ణీ రుద్రసావర్ణిరేవ చ ॥ ౩,౫.

రైవతుడు, చాక్షుషుడు, అలాగే స్వారోచిషుడు గుర్తించబడ్డారు. ఉత్తముడు, బ్రహ్మసావర్ణి, రుద్రసావర్ణి కూడా చెప్పబడ్డారు.

దేవసావర్ణిసావర్ణిరిన్ద్రసావర్ణిరేవచ । తథైవ దక్షసావర్ణిర్ధర్మభావర్ణిరేవ చ ॥ ౩,౫.

దేవసావర్ణి, సావర్ణి, ఇంద్రసావర్ణి, అలాగే దక్షసావర్ణి, ధర్మసావర్ణి కూడా పేరొందారు.

ఏకాదశవిధా హ్యేవం మనవః పరికీర్తితాః । పితౄణాం సప్తకం చైవేత్యాద్యాః సంజజ్ఞిరే ఖగ ॥ ౩,౫.

ఇలా పదకొండు రకాల మనువులు చెప్పబడ్డారు. అలాగే ఏడుగురు పితృవర్గాలు కూడా మొదటగా పుట్టారు, ఓ పక్షిరాజా.

తదనన్తరముత్పన్నాస్తేభ్యో నీచాః శృణు ద్విజ । వరుణస్య పత్నీ గఙ్గా పర్జన్యాఖ్యో విభావసుః ॥ ౩,౫.

వారికన్నా తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నవారు తరువాత పుట్టారు. విను, ఓ ద్విజుడు: వరుణునికి భార్యగా గంగా, వింభావసువు పర్జన్యుడు అని ప్రసిద్ధి.

యమభార్యా శ్యామలా తు హ్యనిరుద్ధప్రియా విరాట్ । బ్రహ్మాణ్డమానినీ సైవ హ్యుషానామ్నా సుశబ్దితా ॥ ౩,౫.

యమునికి భార్యగా శ్యామల, అనిరుద్ధునికి ప్రియమైనది విరాట్. బ్రహ్మాండాన్ని కల్పించిందిగా పేరుగాంచినది ఉషా అని బాగా ప్రసిద్ధి.

రోహిణీ చన్ద్రభార్యోక్తా సూర్యభార్యా తు సంజ్ఞకా । ఏతా గఙ్గాదిషటూసంఖ్యా జజ్ఞిరే వినతాసుత ॥ ౩,౫.

చంద్రునికి భార్యగా రోహిణి, సూర్యునికి భార్యగా సంజ్ఞా అని పిలవబడతారు. వీరు గంగా మొదలైన ఆరుగురు పుట్టారు, ఓ వినతాసుతుడా.

గఙ్గాద్యనన్తరం జజ్ఞే స్వాహా వై మన్త్రదేవతా । స్వాహానామాగ్నిభార్యోక్తా గఙ్గాదిభ్యోధమా శ్రుతా ॥ ౩,౫.

గంగా తరువాత వెంటనే మంత్రదేవత అయిన స్వాహా జన్మించింది. స్వాహా అగ్నికి భార్యగా చెప్పబడింది, ఆమె గంగా మొదలైనవారికన్నా తక్కువగా భావించబడింది.

స్వాహానన్తరజో జ్ఞేయో జ్ఞానాత్మా బుధనామకః । బుధస్తు చన్ద్రపుత్రో యః స్వాహాయా అధమః స్మృతః ॥ ౩,౫.

స్వాహా తరువాత జ్ఞానస్వరూపుడైన బుధుడు పుట్టాడు. బుధుడు చంద్రునికి కుమారుడు, స్వాహాకన్నా తక్కువగా భావించబడతాడు.

ఉషా నామ తథా జజ్ఞే బుధస్యానన్తరం ఖగ । ఉషానామా భిమానీ తు హ్యశ్విభార్యా ప్రకీర్తితా ॥ ౩,౫.

అనంతరం బుధుని తరువాత ఉషా అనే ఆమె పుట్టింది, ఓ పక్షిరాజా. ఉషా అనే ఆమె అశ్వినుల భార్యగా ప్రసిద్ధి.

బుధాధమా సా విజ్ఞేయా నాత్ర కార్యా విచారణా । తతః శనైశ్చరో జజ్ఞే పృథివ్యాత్మేతి విశ్రుతః ॥ ౩,౫.

ఆమె బుధునికన్నా తక్కువగా గుర్తించబడాలి — ఇందులో సందేహం లేదు. తరువాత శనైశ్చరుడు పుట్టాడు, భూమికి కుమారుడిగా ప్రసిద్ధి.

ఉషాధమస్తు విజ్ఞేయస్తతో జజ్ఞేథ పుష్కరః । కర్మాభిమానీ విజ్ఞేయః శనైశ్చర ఇతీరితః ॥ ౩,౫.

ఉషాకన్నా తక్కువగా ఉన్నవాడు పుష్కరుడు అని తెలుసుకోవాలి. అతడు కర్మకు అధిపతిగా, శనైశ్చరుడు అని పిలవబడతాడు.

తత్త్వాభిమానినో దేవానేవం సృష్ట్వా హరిః స్వయమ్ । ప్రవివేశ స దేవేశస్తత్త్వేషు రమయా సహా ॥ ౩,౫.

ఇలా తత్వాలకు అధిపతులైన దేవతలను సృష్టించిన అనంతరం, హరి స్వయంగా రమాతో కలిసి ఆ తత్వాలలో ప్రవేశించాడు.