గరుడపురాణమ్

చన్ద్రః శ్రోత్రాభిమానీతి తథా జ్ఞేయః ఖగేశ్వర । జిహ్వేన్ద్రియాత్మా వరుణః సూర్యస్యానన్తరోభవత్ ॥ ౩,౫.

ఓ పక్షిరాజా, చంద్రుడే చెవికి అధిపతి దేవత. రుచి ఇంద్రియానికి వరుణుడు, సూర్యుని తరువాత పుట్టాడు.

వాగిన్ద్రియాభిమానిన్యో హ్యభవన్వరుణాదను । దక్షపత్నీ ప్రసూతిశ్చ భృగురగ్నిస్తర్థవ చ ॥ ౩,౫.

వరుణుని తరువాత మాట ఇంద్రియానికి అధిపతులుగా దక్షుని భార్య ప్రసూతి, భృగు, అగ్ని, అర్థవుడు పుట్టారు.

తత్ర వైతే మహాత్మానో వాగిన్ద్రియనియామకాః । యే క్రవ్యాదాదయశ్చోక్తాస్తేనన్తత్త్వనియామకాః ॥ ౩,౫.

వారిలో ఉన్న మహాత్ములు మాట ఇంద్రియాన్ని నియంత్రించేవారు. క్రవ్యాదుడు మొదలైనవారు ఆ తత్వాన్ని నియమించే వారు.

సామ్యత్వాచ్చ తథైవోక్తిర్న తు తత్త్వాభిమానితః । ఉపస్థమానినో వీన్ద్ర బభూవుస్తదనన్తరమ్ ॥ ౩,౫.

సామ్యత వల్ల ఇలానే చెప్పబడింది, కానీ తత్వాధిపతులుగా కాదు. ఆ తరువాత ఉపస్థానానికి అధిపతులు పుట్టారు.

విశ్వామిత్రో వసిష్టోత్రిర్మరీచిః పులహః క్రతుః । పులస్త్యోఙ్గిరసశ్చైవ తథా వైవస్వతో మనుః ॥ ౩,౫.

విశ్వామిత్రుడు, వశిష్ఠుడు, అత్రి, మరీచి, పులహ, క్రతు, పులస్త్యుడు, అంగిరసుడు, అలాగే వైవస్వత మనువు.

మన్వాదయోనన్తసంఖ్యా ఉపస్థాత్మాన ఈరితాః । పాయోశ్చ మానినో వీన్ద్ర జజ్ఞిరే తదనన్తరమ్ ॥ ౩,౫.

మనువులు మరియు ఇతరులు, ఎన్ని మంది ఉన్నారో లెక్కించలేనంతగా, సాక్షాత్కారముతో కూడినవారు, ప్రకటించబడ్డారు. వాళ్ల తరువాత, పాలు పుట్టినవారు, ఓ ఇంద్రా, గర్వంతో కూడినవారు, జన్మించారు.

సూర్యేషు ద్వాదశస్వేకో మిత్రస్తారా గురోః ప్రియా । కోణాధిపో నిరృతిశ్చ ప్రవహప్రియా ॥ ౩,౫.

పన్నెండు సూర్యుల్లో ఒకరు మిత్రుడు, నక్షత్రాలకు, గురువుకు ప్రియుడు. కోణాలకు అధిపతి అయిన నిరృతి, ప్రవాహాలకు ప్రియుడు.

చత్త్వార ఏతే పక్షీన్ద్ర వాయుతత్త్వాభిమానినః । ఘ్రాణాభిమానినః సర్వే జజ్ఞిరే ద్విజసత్తమ ॥ ౩,౫.

ఈ నలుగురు, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా, పక్షుల అధిపతులు, వాయుతత్వంతో కూడినవారు. వీరందరూ ఘ్రాణేంద్రియానికి అధిపతులు, ఇలా జన్మించారు.

విష్వవసేనో వాయుపుత్రౌ హ్యశ్వినౌ గణపస్తథా । విత్తపః సప్త వసవ ఉక్తో హ్యాగ్నిస్తథాష్టమః ॥ ౩,౫.

విష్వవసు, వాయుపుత్రులైన అశ్వినులు, గణప, విత్తప, ఏడుగురు వసువులు చెప్పబడ్డారు, ఎనిమిదవవాడు అగ్ని.

సత్యానాం శృణు నామాని ద్రోణః ప్రాణో ధ్రువస్తథా । అర్కే దోషస్తథా వస్కః సప్తమస్తు విభావసుః ॥ ౩,౫.

సత్యుల పేర్లు విను: ద్రోణ, ప్రాణ, ధ్రువ, అర్క, దోష, వస్క, ఏడవవాడు విభావసు.

దశరుద్రాస్తథా జ్ఞేయా మూలరుద్రో భవః స్మృతః । దశ రుద్రస్య నామాని శృణుష్వ ద్విజసత్తమ ॥ ౩,౫.

పది రుద్రులు తెలుసుకోవాలి; మూలరుద్రుడు భవుడు అని పిలవబడతాడు. ఆ పది రుద్రుల పేర్లు విను, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా.

రైవన్తేయస్తథా భీమో వామదేవో వృషాకపిః । అజైకపాదహిర్వుధ్న్యో బహురూపో మహానితి ॥ ౩,౫.

రైవంతేయుడు, భీముడు, వామదేవుడు, వృషాకపి, అజైకపాదుడు, అహిబుధ్న్యుడు, బహురూపుడు, మహాను — వీరే.

దశ రుద్రా ఇతి ప్రోక్తాః షడాదిత్యాఞ్ఛృణు ద్విజ । ఉరుక్రమస్తథా శక్రో వివస్వాన్వరుణస్తథా ॥ ౩,౫.

ఇవే పది రుద్రులు అని చెప్పబడతారు. ఇప్పుడు ఆరు ఆదిత్యులను విను, ఓ ద్విజుడా: ఉరుక్రముడు, శక్రుడు, వివస్వాన్, వరుణుడు.

పర్జన్యోతిబాహురేత ఉక్తాః పూర్వం ద్విజోత్తమ । పర్జన్యవ్యతిరిక్తాస్తు పఞ్చైవోక్తా న సంశయః ॥ ౩,౫.

పర్జన్యుడు, అతిబాహువు, ఏతుడు ముందుగా చెప్పబడ్డారు, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా. పర్జన్యునికి తప్ప, ఐదుగురు చెప్పబడ్డారు, సందేహం లేదు.

గఙ్గాసమస్తు పర్జన్య ఇతి చోక్తః ఖగేశ్వర । సవితా హ్యర్యమా ధాతా పూషా త్వష్టా తథా భగః ॥ ౩,౫.

గంగాసుడు కూడా పర్జన్యుడు అని పిలవబడతాడు, ఓ పక్షీరాజా. సవిత, అర్యమ, ధాత, పూష, త్వష్ట, భగ — వీరందరూ చెప్పబడ్డారు.

చత్వారింశత్తథా సప్త మహతః పరికీర్తితాః । ద్వావుక్తావితి విజ్ఞేయో ప్రవహోతివహస్తథా ॥ ౩,౫.

నలభై ఏడుగురు మహానుభావులు ఇలా ప్రఖ్యాతి పొందారు; ఇద్దరు ప్రవర్తనవాయువులు — ప్రవహ, అవహ — అని తెలుసుకోవాలి.

తథా దశవిధా జ్ఞేయా విశ్వేదేవాః ఖగేశ్వర । శృణు నామాని తేషాం తు పురూరవార్ద్రవసంజ్ఞకౌ ॥ ౩,౫.

ఇలా, విశ్వదేవులు పదిమంది అని తెలుసుకోవాలి, ఓ పక్షీరాజా. వారి పేర్లు విను: పురూరవుడు, ఆర్ద్రవసువు.

ధూరిలోచనసంజ్ఞౌ ద్వౌ క్రతుదక్షేతిసంజ్ఞకౌ । ద్వౌ సత్యవసుసంజ్ఞౌ చ కామకాలకసంజ్ఞకౌ ॥ ౩,౫.

ధూరిలోచనుడు అనే ఇద్దరు, క్రతు, దక్ష అనే ఇద్దరు, సత్యవసువు అనే ఇద్దరు, కామ, కాల అనే ఇద్దరు ఉన్నారు.

ఏవం దశవిధా జ్ఞేయా విశ్వేదేవాః ప్రకీర్తితాః । తథా ఋభుగణశ్చోక్తస్తథా చ పితరస్త్రయః ॥ ౩,౫.

ఇలా పదిమంది విశ్వదేవులు అని చెప్పబడతారు. అలాగే ఋభు గణం, ముగ్గురు పితృదేవతలు కూడా చెప్పబడ్డారు.

ద్యావా పృథివ్యౌ విజ్ఞేయౌ ఏతే చ షడశీతయః । దేవాః ప్రజజ్ఞిరే సర్వే నాసికద్రియమానినః ॥ ౩,౫.

ద్యావా, పృథివీ అని తెలుసుకోవాలి. వీరితో కలిపి ఎనభై ఆరుగురు దేవతలు, ఘ్రాణేంద్రియానికి సంబంధించినవారు, జన్మించారు.

ఆకాశస్యాభిమానీ తు గణపః సుదాహృతః । ఉభయత్రాభి మానీతి జ్ఞేయం తత్త్వార్థవేదిభిః ॥ ౩,౫.

ఆకాశానికి అధిపతి గణపుడు అని ప్రసిద్ధి. రెండు చోట్లా, ఆయనే అధిపతి అని తత్వాన్ని తెలిసినవారు తెలుసుకోవాలి.

విష్వక్సేనం వినా సర్వే జయాద్యా విష్ణుపార్షదాః । అభవన్సమహీనాశ్చ విష్వక్సేనాదనన్తరమ్ ॥ ౩,౫.

విష్వక్సేనుడిని తప్ప, జయ మొదలైన విష్ణు పరిచారకులు అందరూ, ఆయనతో సమానమైనవారు కూడా, విష్వక్సేనుడి తరువాత పుట్టారు.

ఏతేపి నాసికాయాశ్చ అవాన్తరనియామకాః । అతస్తే తత్త్వమానిభ్యో హ్యవరాస్తే ప్రకీర్తితాః ॥ ౩,౫.

వీరు కూడా ముక్కు లోపలి నియంత్రకులు. అందువల్ల, ప్రధానాధిపతులకు తక్కువవారు కూడా చెప్పబడ్డారు.

స్పర్శతత్త్వాభిమానీ తు అపానశ్చేత్యుదాహృతః । రూపాభిమానీ సంజజ్ఞే వ్యానో నామ మహాన్ప్రభో ॥ ౩,౫.

స్పర్శతత్వానికి అధిపతిగా ఉన్నవాడు అపానుడు అని పిలవబడతాడు. రూపానికి అధిపతిగా పుట్టినవాడు వ్యానుడు, ఓ మహాప్రభూ.

రసాత్మక ఉదానశ్చ సమానో గన్ధనామకః । అపాం నాథాశ్చ చత్వారో మరుతః పరికీర్తితాః ॥ ౩,౫.

రుచికి స్వరూపంగా ఉన్నవాడు ఉదానుడు, గంధానికి సమానంగా ఉన్నవాడు సమానుడు. వీరు నలుగురు వాయువులు, నీటికి అధిపతులుగా చెప్పబడ్డారు.

జయాద్యనన్తరాన్వక్ష్యే సముత్పన్నాన్ఖగేశ్వర । ప్రధానాగ్రే ప్రథమజః పావకః సముదాహృతః ॥ ౩,౫.

ఓ పక్షిరాజా, ఇప్పుడు జయుడు మొదలైనవారి తరువాత పుట్టినవారిని వివరించబోతున్నాను. సృష్టి ప్రారంభంలో మొదటగా పుట్టినవాడు పావకుడు అని పిలవబడతాడు.

భృగోర్మహర్షేః పుత్రశ్చ చ్యవనః సముదాహృతః । బృహస్పతేశ్చ పుత్రస్తు ఉతథ్యః పరికీర్తితః ॥ ౩,౫.

భృగుమహర్షికి పుట్టినవాడు చ్యవనుడు అని ప్రసిద్ధి. బృహస్పతికి పుట్టినవాడు ఉతథ్యుడు అని పేరు పొందాడు.

రైవతశ్చాక్షుషశ్చైవ తథా స్వారోచిషః స్మృతః । ఉత్తమో బ్రహ్మసావర్ణీ రుద్రసావర్ణిరేవ చ ॥ ౩,౫.

రైవతుడు, చాక్షుషుడు, అలాగే స్వారోచిషుడు గుర్తించబడ్డారు. ఉత్తముడు, బ్రహ్మసావర్ణి, రుద్రసావర్ణి కూడా చెప్పబడ్డారు.

దేవసావర్ణిసావర్ణిరిన్ద్రసావర్ణిరేవచ । తథైవ దక్షసావర్ణిర్ధర్మభావర్ణిరేవ చ ॥ ౩,౫.

దేవసావర్ణి, సావర్ణి, ఇంద్రసావర్ణి, అలాగే దక్షసావర్ణి, ధర్మసావర్ణి కూడా పేరొందారు.