గరుడపురాణమ్

వాక్పాణిపాదం పాయుశ్చ ఉపస్థేతి దశ స్మృతాః । వైకారికే హ్యహన్తత్త్వే ప్రవిశ్య క్షోభయద్ధరిః ॥ ౩,౫.

మాట, చేతులు, కాళ్లు, గుదం, ఉపస్థానం — ఇవి పది అని గుర్తించబడతాయి. వైకారిక అహంకార తత్వంలోకి ప్రవేశించి హరిదేవుడు దాన్ని కదిలించాడు.

మహత్తత్త్వాదిమా అదావిన్ద్రియాణాం చ దేవతాః । ఏకాదశవిధా ఆసన్క్రమేణ తు ఖగేశ్వర ॥ ౩,౫.

మహత్తత్వం మొదలుకొని, ఇంద్రియ దేవతలు పుట్టాయి. అవి వరుసగా పదకొండు రూపాలలో ఏర్పడ్డాయి, ఓ పక్షిరాజా.

మనోభిమాని నీ హ్యాదౌ వారుణీ త్వభవత్తదా । అనన్తరం చ సౌపర్ణీ గౌరోజాపి తథైవ చ ॥ ౩,౫.

ముందుగా మనస్సు అధిపతి వరుణి పుట్టింది. ఆ తరువాత సౌపర్ణి, గౌరజ, అలాగే మరికొంత మంది పుట్టారు.

శేషాదనన్తరాస్తాసాం దశవర్షాదనంరమ్ । ఉత్పత్తిరితి విజ్ఞేయం క్రమేణ తు ఖగేశ్వర ॥ ౩,౫.

వారి తరువాత మిగిలిన దేవతలు ఒక్కొక్కటి పది సంవత్సరాల వ్యవధిలో వరుసగా పుట్టాయి. ఇలా వాటి ఉత్పత్తి క్రమంగా జరిగిందని తెలుసుకో, ఓ పక్షిరాజా.

మనోభిమానినావన్యావిన్ద్రకామౌ ప్రజజ్ఞతుః । తార్క్ష్య హ్యనన్తరౌ జ్ఞేయౌ ముక్తౌ సంసార ఏవ చ ॥ ౩,౫.

మనస్సు అధిపతులుగా ఇంద్రుడు, కాముడు పుట్టారు. తార్క్ష్యుడు మరియు తరువాతి వారు ముక్తులుగా, మరికొందరు సంసారంలో ఉన్నవారిగా తెలుసుకో.

తతస్త్వగాత్మా హ్యభవత్సోహం కారిక ఈరితః । తతః పాణ్యాత్మకాశ్చైవ జజ్ఞిరే పక్షిసత్తమ ॥ ౩,౫.

ఆ తరువాత చర్మ దేవత సోహం కారికుడు పుట్టాడు. అతని తరువాత, ఓ ఉత్తమ పక్షీ, చేతుల దేవతలు పుట్టారు.

శచీ రతిశ్చానిరుద్ధస్తథా స్వాయంభువో మనుః । బృహస్పతిస్తథా దక్ష ఏతే పాణ్యాత్మకాః స్మృతాః ॥ ౩,౫.

శచీ, రతి, అనిరుద్ధుడు, స్వాయంభువ మనువు, బృహస్పతి, దక్షుడు — వీరిని చేతుల దేవతలుగా గుర్తిస్తారు.

దక్షస్యానన్తరం జజ్ఞే ప్రవాహో నామ చాణ్డజ । స ఏవోక్తశ్చాతింవాహో యాపయత్యాత్మచోదితః ॥ ౩,౫.

దక్షుని తరువాత ప్రవాహ అనే చండజుడు పుట్టాడు. అతడిని అతిమ్వాహుడిగా కూడా అంటారు. అతను తన అంతరాత్మా ప్రేరణతో కదులుతాడు.

హస్తాదనన్తరం జ్ఞేయో న తు శచ్యాదివత్స్మృతః । తతోభవన్మహాభాగ చక్షురిద్రియమాత్మనః ॥ ౩,౫.

చేతుల తరువాత వచ్చే దేవత శచీ మొదలైనవారిలా గుర్తించబడదు. ఆ తరువాత, ఓ మహాభాగా, కళ్ల దేవతలు పుట్టారు.

స్వాయంభువమనోర్భార్యా శతరూపా యమస్తథా । చన్ద్రసూర్యౌ తు చత్త్వారశ్చక్షురిన్ద్రియమానినః ॥ ౩,౫.

స్వాయంభువ మనువు భార్య శతరూప, యముడు, చంద్రుడు, సూర్యుడు — వీరు నలుగురు కళ్ల ఇంద్రియానికి అధిపతులు.

చన్ద్రః శ్రోత్రాభిమానీతి తథా జ్ఞేయః ఖగేశ్వర । జిహ్వేన్ద్రియాత్మా వరుణః సూర్యస్యానన్తరోభవత్ ॥ ౩,౫.

ఓ పక్షిరాజా, చంద్రుడే చెవికి అధిపతి దేవత. రుచి ఇంద్రియానికి వరుణుడు, సూర్యుని తరువాత పుట్టాడు.

వాగిన్ద్రియాభిమానిన్యో హ్యభవన్వరుణాదను । దక్షపత్నీ ప్రసూతిశ్చ భృగురగ్నిస్తర్థవ చ ॥ ౩,౫.

వరుణుని తరువాత మాట ఇంద్రియానికి అధిపతులుగా దక్షుని భార్య ప్రసూతి, భృగు, అగ్ని, అర్థవుడు పుట్టారు.

తత్ర వైతే మహాత్మానో వాగిన్ద్రియనియామకాః । యే క్రవ్యాదాదయశ్చోక్తాస్తేనన్తత్త్వనియామకాః ॥ ౩,౫.

వారిలో ఉన్న మహాత్ములు మాట ఇంద్రియాన్ని నియంత్రించేవారు. క్రవ్యాదుడు మొదలైనవారు ఆ తత్వాన్ని నియమించే వారు.

సామ్యత్వాచ్చ తథైవోక్తిర్న తు తత్త్వాభిమానితః । ఉపస్థమానినో వీన్ద్ర బభూవుస్తదనన్తరమ్ ॥ ౩,౫.

సామ్యత వల్ల ఇలానే చెప్పబడింది, కానీ తత్వాధిపతులుగా కాదు. ఆ తరువాత ఉపస్థానానికి అధిపతులు పుట్టారు.

విశ్వామిత్రో వసిష్టోత్రిర్మరీచిః పులహః క్రతుః । పులస్త్యోఙ్గిరసశ్చైవ తథా వైవస్వతో మనుః ॥ ౩,౫.

విశ్వామిత్రుడు, వశిష్ఠుడు, అత్రి, మరీచి, పులహ, క్రతు, పులస్త్యుడు, అంగిరసుడు, అలాగే వైవస్వత మనువు.

మన్వాదయోనన్తసంఖ్యా ఉపస్థాత్మాన ఈరితాః । పాయోశ్చ మానినో వీన్ద్ర జజ్ఞిరే తదనన్తరమ్ ॥ ౩,౫.

మనువులు మరియు ఇతరులు, ఎన్ని మంది ఉన్నారో లెక్కించలేనంతగా, సాక్షాత్కారముతో కూడినవారు, ప్రకటించబడ్డారు. వాళ్ల తరువాత, పాలు పుట్టినవారు, ఓ ఇంద్రా, గర్వంతో కూడినవారు, జన్మించారు.

సూర్యేషు ద్వాదశస్వేకో మిత్రస్తారా గురోః ప్రియా । కోణాధిపో నిరృతిశ్చ ప్రవహప్రియా ॥ ౩,౫.

పన్నెండు సూర్యుల్లో ఒకరు మిత్రుడు, నక్షత్రాలకు, గురువుకు ప్రియుడు. కోణాలకు అధిపతి అయిన నిరృతి, ప్రవాహాలకు ప్రియుడు.

చత్త్వార ఏతే పక్షీన్ద్ర వాయుతత్త్వాభిమానినః । ఘ్రాణాభిమానినః సర్వే జజ్ఞిరే ద్విజసత్తమ ॥ ౩,౫.

ఈ నలుగురు, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా, పక్షుల అధిపతులు, వాయుతత్వంతో కూడినవారు. వీరందరూ ఘ్రాణేంద్రియానికి అధిపతులు, ఇలా జన్మించారు.

విష్వవసేనో వాయుపుత్రౌ హ్యశ్వినౌ గణపస్తథా । విత్తపః సప్త వసవ ఉక్తో హ్యాగ్నిస్తథాష్టమః ॥ ౩,౫.

విష్వవసు, వాయుపుత్రులైన అశ్వినులు, గణప, విత్తప, ఏడుగురు వసువులు చెప్పబడ్డారు, ఎనిమిదవవాడు అగ్ని.

సత్యానాం శృణు నామాని ద్రోణః ప్రాణో ధ్రువస్తథా । అర్కే దోషస్తథా వస్కః సప్తమస్తు విభావసుః ॥ ౩,౫.

సత్యుల పేర్లు విను: ద్రోణ, ప్రాణ, ధ్రువ, అర్క, దోష, వస్క, ఏడవవాడు విభావసు.

దశరుద్రాస్తథా జ్ఞేయా మూలరుద్రో భవః స్మృతః । దశ రుద్రస్య నామాని శృణుష్వ ద్విజసత్తమ ॥ ౩,౫.

పది రుద్రులు తెలుసుకోవాలి; మూలరుద్రుడు భవుడు అని పిలవబడతాడు. ఆ పది రుద్రుల పేర్లు విను, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా.

రైవన్తేయస్తథా భీమో వామదేవో వృషాకపిః । అజైకపాదహిర్వుధ్న్యో బహురూపో మహానితి ॥ ౩,౫.

రైవంతేయుడు, భీముడు, వామదేవుడు, వృషాకపి, అజైకపాదుడు, అహిబుధ్న్యుడు, బహురూపుడు, మహాను — వీరే.

దశ రుద్రా ఇతి ప్రోక్తాః షడాదిత్యాఞ్ఛృణు ద్విజ । ఉరుక్రమస్తథా శక్రో వివస్వాన్వరుణస్తథా ॥ ౩,౫.

ఇవే పది రుద్రులు అని చెప్పబడతారు. ఇప్పుడు ఆరు ఆదిత్యులను విను, ఓ ద్విజుడా: ఉరుక్రముడు, శక్రుడు, వివస్వాన్, వరుణుడు.

పర్జన్యోతిబాహురేత ఉక్తాః పూర్వం ద్విజోత్తమ । పర్జన్యవ్యతిరిక్తాస్తు పఞ్చైవోక్తా న సంశయః ॥ ౩,౫.

పర్జన్యుడు, అతిబాహువు, ఏతుడు ముందుగా చెప్పబడ్డారు, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా. పర్జన్యునికి తప్ప, ఐదుగురు చెప్పబడ్డారు, సందేహం లేదు.

గఙ్గాసమస్తు పర్జన్య ఇతి చోక్తః ఖగేశ్వర । సవితా హ్యర్యమా ధాతా పూషా త్వష్టా తథా భగః ॥ ౩,౫.

గంగాసుడు కూడా పర్జన్యుడు అని పిలవబడతాడు, ఓ పక్షీరాజా. సవిత, అర్యమ, ధాత, పూష, త్వష్ట, భగ — వీరందరూ చెప్పబడ్డారు.

చత్వారింశత్తథా సప్త మహతః పరికీర్తితాః । ద్వావుక్తావితి విజ్ఞేయో ప్రవహోతివహస్తథా ॥ ౩,౫.

నలభై ఏడుగురు మహానుభావులు ఇలా ప్రఖ్యాతి పొందారు; ఇద్దరు ప్రవర్తనవాయువులు — ప్రవహ, అవహ — అని తెలుసుకోవాలి.

తథా దశవిధా జ్ఞేయా విశ్వేదేవాః ఖగేశ్వర । శృణు నామాని తేషాం తు పురూరవార్ద్రవసంజ్ఞకౌ ॥ ౩,౫.

ఇలా, విశ్వదేవులు పదిమంది అని తెలుసుకోవాలి, ఓ పక్షీరాజా. వారి పేర్లు విను: పురూరవుడు, ఆర్ద్రవసువు.

ధూరిలోచనసంజ్ఞౌ ద్వౌ క్రతుదక్షేతిసంజ్ఞకౌ । ద్వౌ సత్యవసుసంజ్ఞౌ చ కామకాలకసంజ్ఞకౌ ॥ ౩,౫.

ధూరిలోచనుడు అనే ఇద్దరు, క్రతు, దక్ష అనే ఇద్దరు, సత్యవసువు అనే ఇద్దరు, కామ, కాల అనే ఇద్దరు ఉన్నారు.

ఏవం దశవిధా జ్ఞేయా విశ్వేదేవాః ప్రకీర్తితాః । తథా ఋభుగణశ్చోక్తస్తథా చ పితరస్త్రయః ॥ ౩,౫.

ఇలా పదిమంది విశ్వదేవులు అని చెప్పబడతారు. అలాగే ఋభు గణం, ముగ్గురు పితృదేవతలు కూడా చెప్పబడ్డారు.