గరుడపురాణమ్

తజ్జ్ఞానాన్మోక్షమాప్నోతి నాన్యథా తు కథఞ్చన ॥ ౩,౪.

ఈ జ్ఞానం వలన ముక్తిని పొందుతారు; లేకపోతే, ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ సాధ్యం కాదు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౫ ఏతాదృశే మహత్తత్త్వే లక్ష్మ్యా సహ హరిః స్వయమ్ । ప్రవివేశ మహాభాగ క్షోభయామాస వై హరిః ॥ ౩,౫.

ఇలాంటి మహత్తత్త్వంలో, లక్ష్మీదేవితో పాటు హరినారాయణుడు స్వయంగా ప్రవేశించి, దాన్ని కదిలించాడు, మహాభాగా!

అహన్తత్త్వమభూత్తస్మాజ్జ్ఞానద్రవ్యక్రియాత్మకమ్ । అహఙ్కారసముత్పత్తావేకాంశస్తమసి స్మృతః ॥ ౩,౫.

అందులో నుంచి అహంకార తత్త్వం పుట్టింది, అది జ్ఞానం, పదార్థం, క్రియలతో కూడినది. అహంకార ఉద్భవం ఒక భాగం తమోగుణంగా గుర్తించబడింది.

తద్దశాంశాధికరజస్తద్దశాంశాధికం ప్రభో । సత్త్వమిత్యుచ్యతే సద్భిర్హ్యేతదాత్మా త్వహం స్మృతమ్ ॥ ౩,౫.

దానికి పదిహేను భాగాలు రాజోగుణం, పదిహేను భాగాలు సత్త్వగుణం ఎక్కువగా ఉంటాయి, ప్రభూ! దీనిని సద్భావులు ఆత్మగా పిలుస్తారు, నేను దానికి స్వరూపంగా గుర్తించబడ్డాను.

అహన్తత్త్వాభిమానీ తు ఆదౌ శేషో బభూవహ । సహస్రాబ్దాచ్చ పశ్చాత్తౌ జాతౌ ఖగహరౌ ద్విజ ॥ ౩,౫.

అహంకార తత్త్వాన్ని తనదిగా భావించినవాడు మొదట శేషుడు అయ్యాడు. వెయ్యేళ్ల తరువాత, పక్షిరాజా! గరుడుడు, హరినారాయణుడు జన్మించారు, ద్విజుడా!

అహన్తత్త్వే ఖగ హ్యేషు ప్రవిష్టో హరిరవ్యయః । క్షోభయామాస భగవాల్లఙ్క్ష్మ్యా సహ హరిః స్వయమ్ ॥ ౩,౫.

అహంకార తత్త్వంలో, పక్షిరాజా! అవినాశి అయిన హరినారాయణుడు ప్రవేశించాడు. భగవంతుడు లక్ష్మీదేవితో కలిసి దాన్ని కదిలించాడు.

వైకారికస్తామసశ్చ తైజసశ్చేత్యహం త్రిధా । త్రిధా బభూవ రుద్రోపి యతస్తేషాం నియామకః ॥ ౩,౫.

అహంకారం మూడు విధాలుగా ఉంది: వైకారికం, తమసం, తైజసం. రుద్రుడు కూడా మూడు రూపాలలో అవతరించాడు, ఎందుకంటే ఆయన వాటిని నియంత్రించేవాడు.

వైకారికస్థితో రుద్రో వైకారిక ఇతి స్మృతః । తామసే తు స్థితో రుద్రస్తామసో హ్యభిధీయతే ॥ ౩,౫.

వైకారికంలో స్థితిచేసిన రుద్రుడు వైకారికుడిగా పిలవబడతాడు. తామస గుణంలో ఉన్నప్పుడు ఆయనే తామసుడిగా అంటారు.

తైజసే తు స్థితో రుద్రో లోకే వై తైజసః స్మృతః । తైజసే తు హ్యహన్తత్త్వే లక్ష్మ్యా సహ హరిః స్వయమ్ ॥ ౩,౫.

తేజస్సులో ఉన్న రుద్రుడు లోకంలో తైజసుడిగా గుర్తించబడతాడు. అదే తేజస్సులో, అహంకార తత్వంలో లక్ష్మితో కలిసి హరిదేవుడు స్వయంగా ఉంటాడు.

విశిత్వా క్షోభయామాస తదాసౌ దశధా త్వభూత్ । శ్రోత్రం చక్షుః స్పర్శనం చ రసనం ఘ్రాణమేవ చ ॥ ౩,౫.

అతడు లోపలికి ప్రవేశించి కదిలించగా, ఆ సమయంలో పది భాగాలుగా మారాడు. అవి చెవి, కంటి, స్పర్శ, రుచి, మోపు.

వాక్పాణిపాదం పాయుశ్చ ఉపస్థేతి దశ స్మృతాః । వైకారికే హ్యహన్తత్త్వే ప్రవిశ్య క్షోభయద్ధరిః ॥ ౩,౫.

మాట, చేతులు, కాళ్లు, గుదం, ఉపస్థానం — ఇవి పది అని గుర్తించబడతాయి. వైకారిక అహంకార తత్వంలోకి ప్రవేశించి హరిదేవుడు దాన్ని కదిలించాడు.

మహత్తత్త్వాదిమా అదావిన్ద్రియాణాం చ దేవతాః । ఏకాదశవిధా ఆసన్క్రమేణ తు ఖగేశ్వర ॥ ౩,౫.

మహత్తత్వం మొదలుకొని, ఇంద్రియ దేవతలు పుట్టాయి. అవి వరుసగా పదకొండు రూపాలలో ఏర్పడ్డాయి, ఓ పక్షిరాజా.

మనోభిమాని నీ హ్యాదౌ వారుణీ త్వభవత్తదా । అనన్తరం చ సౌపర్ణీ గౌరోజాపి తథైవ చ ॥ ౩,౫.

ముందుగా మనస్సు అధిపతి వరుణి పుట్టింది. ఆ తరువాత సౌపర్ణి, గౌరజ, అలాగే మరికొంత మంది పుట్టారు.

శేషాదనన్తరాస్తాసాం దశవర్షాదనంరమ్ । ఉత్పత్తిరితి విజ్ఞేయం క్రమేణ తు ఖగేశ్వర ॥ ౩,౫.

వారి తరువాత మిగిలిన దేవతలు ఒక్కొక్కటి పది సంవత్సరాల వ్యవధిలో వరుసగా పుట్టాయి. ఇలా వాటి ఉత్పత్తి క్రమంగా జరిగిందని తెలుసుకో, ఓ పక్షిరాజా.

మనోభిమానినావన్యావిన్ద్రకామౌ ప్రజజ్ఞతుః । తార్క్ష్య హ్యనన్తరౌ జ్ఞేయౌ ముక్తౌ సంసార ఏవ చ ॥ ౩,౫.

మనస్సు అధిపతులుగా ఇంద్రుడు, కాముడు పుట్టారు. తార్క్ష్యుడు మరియు తరువాతి వారు ముక్తులుగా, మరికొందరు సంసారంలో ఉన్నవారిగా తెలుసుకో.

తతస్త్వగాత్మా హ్యభవత్సోహం కారిక ఈరితః । తతః పాణ్యాత్మకాశ్చైవ జజ్ఞిరే పక్షిసత్తమ ॥ ౩,౫.

ఆ తరువాత చర్మ దేవత సోహం కారికుడు పుట్టాడు. అతని తరువాత, ఓ ఉత్తమ పక్షీ, చేతుల దేవతలు పుట్టారు.

శచీ రతిశ్చానిరుద్ధస్తథా స్వాయంభువో మనుః । బృహస్పతిస్తథా దక్ష ఏతే పాణ్యాత్మకాః స్మృతాః ॥ ౩,౫.

శచీ, రతి, అనిరుద్ధుడు, స్వాయంభువ మనువు, బృహస్పతి, దక్షుడు — వీరిని చేతుల దేవతలుగా గుర్తిస్తారు.

దక్షస్యానన్తరం జజ్ఞే ప్రవాహో నామ చాణ్డజ । స ఏవోక్తశ్చాతింవాహో యాపయత్యాత్మచోదితః ॥ ౩,౫.

దక్షుని తరువాత ప్రవాహ అనే చండజుడు పుట్టాడు. అతడిని అతిమ్వాహుడిగా కూడా అంటారు. అతను తన అంతరాత్మా ప్రేరణతో కదులుతాడు.

హస్తాదనన్తరం జ్ఞేయో న తు శచ్యాదివత్స్మృతః । తతోభవన్మహాభాగ చక్షురిద్రియమాత్మనః ॥ ౩,౫.

చేతుల తరువాత వచ్చే దేవత శచీ మొదలైనవారిలా గుర్తించబడదు. ఆ తరువాత, ఓ మహాభాగా, కళ్ల దేవతలు పుట్టారు.

స్వాయంభువమనోర్భార్యా శతరూపా యమస్తథా । చన్ద్రసూర్యౌ తు చత్త్వారశ్చక్షురిన్ద్రియమానినః ॥ ౩,౫.

స్వాయంభువ మనువు భార్య శతరూప, యముడు, చంద్రుడు, సూర్యుడు — వీరు నలుగురు కళ్ల ఇంద్రియానికి అధిపతులు.

చన్ద్రః శ్రోత్రాభిమానీతి తథా జ్ఞేయః ఖగేశ్వర । జిహ్వేన్ద్రియాత్మా వరుణః సూర్యస్యానన్తరోభవత్ ॥ ౩,౫.

ఓ పక్షిరాజా, చంద్రుడే చెవికి అధిపతి దేవత. రుచి ఇంద్రియానికి వరుణుడు, సూర్యుని తరువాత పుట్టాడు.

వాగిన్ద్రియాభిమానిన్యో హ్యభవన్వరుణాదను । దక్షపత్నీ ప్రసూతిశ్చ భృగురగ్నిస్తర్థవ చ ॥ ౩,౫.

వరుణుని తరువాత మాట ఇంద్రియానికి అధిపతులుగా దక్షుని భార్య ప్రసూతి, భృగు, అగ్ని, అర్థవుడు పుట్టారు.

తత్ర వైతే మహాత్మానో వాగిన్ద్రియనియామకాః । యే క్రవ్యాదాదయశ్చోక్తాస్తేనన్తత్త్వనియామకాః ॥ ౩,౫.

వారిలో ఉన్న మహాత్ములు మాట ఇంద్రియాన్ని నియంత్రించేవారు. క్రవ్యాదుడు మొదలైనవారు ఆ తత్వాన్ని నియమించే వారు.

సామ్యత్వాచ్చ తథైవోక్తిర్న తు తత్త్వాభిమానితః । ఉపస్థమానినో వీన్ద్ర బభూవుస్తదనన్తరమ్ ॥ ౩,౫.

సామ్యత వల్ల ఇలానే చెప్పబడింది, కానీ తత్వాధిపతులుగా కాదు. ఆ తరువాత ఉపస్థానానికి అధిపతులు పుట్టారు.

విశ్వామిత్రో వసిష్టోత్రిర్మరీచిః పులహః క్రతుః । పులస్త్యోఙ్గిరసశ్చైవ తథా వైవస్వతో మనుః ॥ ౩,౫.

విశ్వామిత్రుడు, వశిష్ఠుడు, అత్రి, మరీచి, పులహ, క్రతు, పులస్త్యుడు, అంగిరసుడు, అలాగే వైవస్వత మనువు.

మన్వాదయోనన్తసంఖ్యా ఉపస్థాత్మాన ఈరితాః । పాయోశ్చ మానినో వీన్ద్ర జజ్ఞిరే తదనన్తరమ్ ॥ ౩,౫.

మనువులు మరియు ఇతరులు, ఎన్ని మంది ఉన్నారో లెక్కించలేనంతగా, సాక్షాత్కారముతో కూడినవారు, ప్రకటించబడ్డారు. వాళ్ల తరువాత, పాలు పుట్టినవారు, ఓ ఇంద్రా, గర్వంతో కూడినవారు, జన్మించారు.

సూర్యేషు ద్వాదశస్వేకో మిత్రస్తారా గురోః ప్రియా । కోణాధిపో నిరృతిశ్చ ప్రవహప్రియా ॥ ౩,౫.

పన్నెండు సూర్యుల్లో ఒకరు మిత్రుడు, నక్షత్రాలకు, గురువుకు ప్రియుడు. కోణాలకు అధిపతి అయిన నిరృతి, ప్రవాహాలకు ప్రియుడు.

చత్త్వార ఏతే పక్షీన్ద్ర వాయుతత్త్వాభిమానినః । ఘ్రాణాభిమానినః సర్వే జజ్ఞిరే ద్విజసత్తమ ॥ ౩,౫.

ఈ నలుగురు, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా, పక్షుల అధిపతులు, వాయుతత్వంతో కూడినవారు. వీరందరూ ఘ్రాణేంద్రియానికి అధిపతులు, ఇలా జన్మించారు.

విష్వవసేనో వాయుపుత్రౌ హ్యశ్వినౌ గణపస్తథా । విత్తపః సప్త వసవ ఉక్తో హ్యాగ్నిస్తథాష్టమః ॥ ౩,౫.

విష్వవసు, వాయుపుత్రులైన అశ్వినులు, గణప, విత్తప, ఏడుగురు వసువులు చెప్పబడ్డారు, ఎనిమిదవవాడు అగ్ని.