గరుడపురాణమ్

తమేవం సంశయం ఛిన్ధి యద్ధి తచ్ఛ్రోతుమర్హతి । శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । త్రిభాగభూతే రజసి తథా ద్వాదశధాపి చ ॥ ౩,౪.

ఈ సందేహాన్ని నివృత్తి చేయు, ఎందుకంటే ఇది వినదగ్గదే. శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: మూడు భాగాలలో రాజోగుణం ఉండగా, అలాగే పన్నెండు విధాలుగా కూడా—

రజసోపేక్షయా సత్త్వం దశాంశాధికమేవ చ । ప్రవిష్టమస్తీతి ఖగ జ్ఞాతవ్యం తచ్ఛణు ద్విజ ॥ ౩,౪.

రాజోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, దానికంటే పదిహేను భాగాలు ఎక్కువగా సత్త్వగుణం ప్రవేశిస్తుంది. ఈ విషయాన్ని తెలుసుకో, పక్షిరాజా! విను, ద్విజుడు.

తమసోపేక్షయా సత్త్వం దశాంశాధికమేవ వై । ప్రవిష్టమస్తీతి ఖగ వక్తవ్యం నాత్ర సంశయః ॥ ౩,౪.

తమోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు కూడా, దానికంటే పదిహేను భాగాలు ఎక్కువగా సత్త్వగుణం ప్రవేశిస్తుంది. ఇది చెప్పాలి, పక్షిరాజా! ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

తమసోపేక్షయా తత్ర తమ ఏకాదశం స్మృతమ్ । ఏకాంశస్తు రజో జ్ఞేయమేవమాహుర్మనీషిణః । ఏవం చ మిలితాన్భాగాన్వక్ష్యే శృణు మహామతే ॥ ౩,౪.

అక్కడ తమోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, తమోగుణం పదకొండు భాగాలుగా భావించబడుతుంది. ఒక భాగం రాజోగుణంగా తెలుసుకోవాలి—ఇలా జ్ఞానులు చెబుతారు. ఇప్పుడు కలిపిన భాగాలను వివరించబోతున్నాను, విను మహామతి!

మహత్తత్త్వసముత్పత్తా ఉపాదానం ఖగేశ్వర । త్రయోదశాంశా విజ్ఞేయా ద్వాదశాశం రజః స్మృతమ్ ॥ ౩,౪.

మహత్తత్త్వం పుట్టినప్పుడు, పక్షిరాజా! దాని మూలకారణం పదమూడు భాగాలుగా తెలుసుకోవాలి. రాజోగుణం పన్నెండు భాగాలుగా గుర్తించబడుతుంది.

ఏకాంశస్తమసో జ్ఞేయస్తత్ర భాగాఞ్ఛృణు ద్విజా । ఆదౌ తు ద్వాదశాంశేషు భాగాన్వక్ష్యామి తచ్ఛృణు ॥ ౩,౪.

ఒక భాగం తమోగుణంగా తెలుసుకోవాలి. ఇప్పుడు వాటి విభాగాలను విను, ద్విజుడు! మొదట, పన్నెండు భాగాల్లో వాటి విభాగాలను వివరించబోతున్నాను, విను.

ఏకాంశస్తమసో జ్ఞేయస్తద్దశాం శాధికం రజః । తచ్ఛతాంశాధికం సత్త్వమేవమాహుర్మనీషిణః ॥ ౩,౪.

ఒక భాగం తమోగుణంగా తెలుసుకోవాలి, దానికి పదిహేను భాగాలు రాజోగుణం, వంద భాగాలు సత్త్వగుణం ఎక్కువగా ఉంటాయని జ్ఞానులు చెబుతారు.

ఏకాంశతమసి హ్యేవం విభాగాఞ్ఛృణు సత్తమ । ఏకాంశస్తు రజో జ్ఞేయస్తమో హ్యేకా దశాధికమ్ ॥ ౩,౪.

ఒక భాగం తమోగుణంలో విభాగాలను విను, ఉత్తముడా! ఒక భాగం రాజోగుణంగా, పదకొండు భాగాలు తమోగుణంగా తెలుసుకోవాలి.

తమోభాగాస్తు విజ్ఞేయాస్తద్దశాంశాధికః స్మృతః । సత్త్వభాగ ఇతి జ్ఞేయో మహత్తత్త్వే ఖగేశ్వర ॥ ౩,౪.

తమోగుణ భాగాలు పదిహేను భాగాలు ఎక్కువగా ఉంటాయని తెలుసుకోవాలి. మహత్తత్త్వంలో సత్త్వగుణ భాగం ఇలాగే గుర్తించాలి, పక్షిరాజా!

సత్త్వాంశో బహులో యస్మాచ్ఛుద్ధసత్త్వం చతుర్ముఖః । ఉత్పత్తిర్మహతశ్చోక్తా ఏవం చ వినతాసుత ॥ ౩,౪.

సత్త్వగుణ భాగం ఎక్కువగా ఉండడం వల్ల, నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మదేవుడు శుద్ధమైన సత్త్వగుణంతో ఉన్నవాడయ్యాడు. మహత్తత్త్వం నుండి ఉద్భవం ఇలానే చెప్పబడింది, వినతా కుమారుడా!

తజ్జ్ఞానాన్మోక్షమాప్నోతి నాన్యథా తు కథఞ్చన ॥ ౩,౪.

ఈ జ్ఞానం వలన ముక్తిని పొందుతారు; లేకపోతే, ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ సాధ్యం కాదు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౫ ఏతాదృశే మహత్తత్త్వే లక్ష్మ్యా సహ హరిః స్వయమ్ । ప్రవివేశ మహాభాగ క్షోభయామాస వై హరిః ॥ ౩,౫.

ఇలాంటి మహత్తత్త్వంలో, లక్ష్మీదేవితో పాటు హరినారాయణుడు స్వయంగా ప్రవేశించి, దాన్ని కదిలించాడు, మహాభాగా!

అహన్తత్త్వమభూత్తస్మాజ్జ్ఞానద్రవ్యక్రియాత్మకమ్ । అహఙ్కారసముత్పత్తావేకాంశస్తమసి స్మృతః ॥ ౩,౫.

అందులో నుంచి అహంకార తత్త్వం పుట్టింది, అది జ్ఞానం, పదార్థం, క్రియలతో కూడినది. అహంకార ఉద్భవం ఒక భాగం తమోగుణంగా గుర్తించబడింది.

తద్దశాంశాధికరజస్తద్దశాంశాధికం ప్రభో । సత్త్వమిత్యుచ్యతే సద్భిర్హ్యేతదాత్మా త్వహం స్మృతమ్ ॥ ౩,౫.

దానికి పదిహేను భాగాలు రాజోగుణం, పదిహేను భాగాలు సత్త్వగుణం ఎక్కువగా ఉంటాయి, ప్రభూ! దీనిని సద్భావులు ఆత్మగా పిలుస్తారు, నేను దానికి స్వరూపంగా గుర్తించబడ్డాను.

అహన్తత్త్వాభిమానీ తు ఆదౌ శేషో బభూవహ । సహస్రాబ్దాచ్చ పశ్చాత్తౌ జాతౌ ఖగహరౌ ద్విజ ॥ ౩,౫.

అహంకార తత్త్వాన్ని తనదిగా భావించినవాడు మొదట శేషుడు అయ్యాడు. వెయ్యేళ్ల తరువాత, పక్షిరాజా! గరుడుడు, హరినారాయణుడు జన్మించారు, ద్విజుడా!

అహన్తత్త్వే ఖగ హ్యేషు ప్రవిష్టో హరిరవ్యయః । క్షోభయామాస భగవాల్లఙ్క్ష్మ్యా సహ హరిః స్వయమ్ ॥ ౩,౫.

అహంకార తత్త్వంలో, పక్షిరాజా! అవినాశి అయిన హరినారాయణుడు ప్రవేశించాడు. భగవంతుడు లక్ష్మీదేవితో కలిసి దాన్ని కదిలించాడు.

వైకారికస్తామసశ్చ తైజసశ్చేత్యహం త్రిధా । త్రిధా బభూవ రుద్రోపి యతస్తేషాం నియామకః ॥ ౩,౫.

అహంకారం మూడు విధాలుగా ఉంది: వైకారికం, తమసం, తైజసం. రుద్రుడు కూడా మూడు రూపాలలో అవతరించాడు, ఎందుకంటే ఆయన వాటిని నియంత్రించేవాడు.

వైకారికస్థితో రుద్రో వైకారిక ఇతి స్మృతః । తామసే తు స్థితో రుద్రస్తామసో హ్యభిధీయతే ॥ ౩,౫.

వైకారికంలో స్థితిచేసిన రుద్రుడు వైకారికుడిగా పిలవబడతాడు. తామస గుణంలో ఉన్నప్పుడు ఆయనే తామసుడిగా అంటారు.

తైజసే తు స్థితో రుద్రో లోకే వై తైజసః స్మృతః । తైజసే తు హ్యహన్తత్త్వే లక్ష్మ్యా సహ హరిః స్వయమ్ ॥ ౩,౫.

తేజస్సులో ఉన్న రుద్రుడు లోకంలో తైజసుడిగా గుర్తించబడతాడు. అదే తేజస్సులో, అహంకార తత్వంలో లక్ష్మితో కలిసి హరిదేవుడు స్వయంగా ఉంటాడు.

విశిత్వా క్షోభయామాస తదాసౌ దశధా త్వభూత్ । శ్రోత్రం చక్షుః స్పర్శనం చ రసనం ఘ్రాణమేవ చ ॥ ౩,౫.

అతడు లోపలికి ప్రవేశించి కదిలించగా, ఆ సమయంలో పది భాగాలుగా మారాడు. అవి చెవి, కంటి, స్పర్శ, రుచి, మోపు.

వాక్పాణిపాదం పాయుశ్చ ఉపస్థేతి దశ స్మృతాః । వైకారికే హ్యహన్తత్త్వే ప్రవిశ్య క్షోభయద్ధరిః ॥ ౩,౫.

మాట, చేతులు, కాళ్లు, గుదం, ఉపస్థానం — ఇవి పది అని గుర్తించబడతాయి. వైకారిక అహంకార తత్వంలోకి ప్రవేశించి హరిదేవుడు దాన్ని కదిలించాడు.

మహత్తత్త్వాదిమా అదావిన్ద్రియాణాం చ దేవతాః । ఏకాదశవిధా ఆసన్క్రమేణ తు ఖగేశ్వర ॥ ౩,౫.

మహత్తత్వం మొదలుకొని, ఇంద్రియ దేవతలు పుట్టాయి. అవి వరుసగా పదకొండు రూపాలలో ఏర్పడ్డాయి, ఓ పక్షిరాజా.

మనోభిమాని నీ హ్యాదౌ వారుణీ త్వభవత్తదా । అనన్తరం చ సౌపర్ణీ గౌరోజాపి తథైవ చ ॥ ౩,౫.

ముందుగా మనస్సు అధిపతి వరుణి పుట్టింది. ఆ తరువాత సౌపర్ణి, గౌరజ, అలాగే మరికొంత మంది పుట్టారు.

శేషాదనన్తరాస్తాసాం దశవర్షాదనంరమ్ । ఉత్పత్తిరితి విజ్ఞేయం క్రమేణ తు ఖగేశ్వర ॥ ౩,౫.

వారి తరువాత మిగిలిన దేవతలు ఒక్కొక్కటి పది సంవత్సరాల వ్యవధిలో వరుసగా పుట్టాయి. ఇలా వాటి ఉత్పత్తి క్రమంగా జరిగిందని తెలుసుకో, ఓ పక్షిరాజా.

మనోభిమానినావన్యావిన్ద్రకామౌ ప్రజజ్ఞతుః । తార్క్ష్య హ్యనన్తరౌ జ్ఞేయౌ ముక్తౌ సంసార ఏవ చ ॥ ౩,౫.

మనస్సు అధిపతులుగా ఇంద్రుడు, కాముడు పుట్టారు. తార్క్ష్యుడు మరియు తరువాతి వారు ముక్తులుగా, మరికొందరు సంసారంలో ఉన్నవారిగా తెలుసుకో.

తతస్త్వగాత్మా హ్యభవత్సోహం కారిక ఈరితః । తతః పాణ్యాత్మకాశ్చైవ జజ్ఞిరే పక్షిసత్తమ ॥ ౩,౫.

ఆ తరువాత చర్మ దేవత సోహం కారికుడు పుట్టాడు. అతని తరువాత, ఓ ఉత్తమ పక్షీ, చేతుల దేవతలు పుట్టారు.

శచీ రతిశ్చానిరుద్ధస్తథా స్వాయంభువో మనుః । బృహస్పతిస్తథా దక్ష ఏతే పాణ్యాత్మకాః స్మృతాః ॥ ౩,౫.

శచీ, రతి, అనిరుద్ధుడు, స్వాయంభువ మనువు, బృహస్పతి, దక్షుడు — వీరిని చేతుల దేవతలుగా గుర్తిస్తారు.

దక్షస్యానన్తరం జజ్ఞే ప్రవాహో నామ చాణ్డజ । స ఏవోక్తశ్చాతింవాహో యాపయత్యాత్మచోదితః ॥ ౩,౫.

దక్షుని తరువాత ప్రవాహ అనే చండజుడు పుట్టాడు. అతడిని అతిమ్వాహుడిగా కూడా అంటారు. అతను తన అంతరాత్మా ప్రేరణతో కదులుతాడు.

హస్తాదనన్తరం జ్ఞేయో న తు శచ్యాదివత్స్మృతః । తతోభవన్మహాభాగ చక్షురిద్రియమాత్మనః ॥ ౩,౫.

చేతుల తరువాత వచ్చే దేవత శచీ మొదలైనవారిలా గుర్తించబడదు. ఆ తరువాత, ఓ మహాభాగా, కళ్ల దేవతలు పుట్టారు.