గరుడపురాణమ్

విశాలానాం పరం బ్రహ్మన్ప్రలయే గుణసామ్యతా । కథం బ్రూహి మహాభాగ ఏతత్తత్త్వం సమాసతః ॥ ౩,౪.

విపులమైన వాటిలో ప్రళయ సమయంలో గుణాల సమత్వం ఎలా జరుగుతుంది, పరబ్రహ్మా? మహాభాగా, ఈ సత్యాన్ని సంక్షిప్తంగా చెప్పు.

శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । రాశీభూతగుణానాం తు త్రయణామపి సత్తమ । తదా విమిశ్రితత్వేన హ్యవస్థానం విదుర్బుధాః ॥ ౩,౪.

శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ ఉత్తముడా, మూడు గుణాలు కలిసినప్పుడు అవి కలిసిపోయిన స్థితిలో ఉంటాయని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.

ఇదానీం గుణవైషమ్యం శృణు సమ్యఙ్మమ ప్రియ । సృష్టికాలే తు సంప్రాప్తే యత్పూర్వం ప్రలయే ఖగ ॥ ౩,౪.

ఇప్పుడు, నా ప్రియమా, ఈ గుణాల అసమానతను నేను వివరంగా చెబుతాను, విను. సృష్టి సమయంలో, ప్రళయంలో ఎలా ఉండేదో అదే జరుగుతుంది, ఓ పక్షిరాజా.

దశభాగైశ్చ సత్త్వే తు మిశ్రితం యద్ర జస్తథా । తమస్యప్యేకభాగేన ప్రవిష్టం యత్తు తద్రజః ॥ ౩,౪.

సత్త్వంలో పది భాగాలు కలిసినట్టు, అలాగే రజస్సులో కూడా కలిసినట్టు ఉంటుంది. తమస్సులో మాత్రం రజస్సు ఒక భాగంగా కలిసిపోతుంది.

రజస్యప్యేకభాగేన ప్రవిష్టం యచ్చ తద్రజః । ఏవం ద్వాదశభాగైశ్చ ప్రవిష్టం సర్వశో రజః ॥ ౩,౪.

రజస్సులో కూడా రజస్సు ఒక భాగంగా కలిసిపోతుంది. ఇలా మొత్తం పన్నెండు భాగాలుగా రజస్సు అన్నింటిలోనూ ఉంటుంది.

సత్త్వస్తైర్దశభాగైశ్చ తథైకేన రజోంశినా । ఏవమేకాదశైర్భాగైస్తమస్థాంశేన వై వ్దిజ ॥ ౩,౪.

సత్త్వంలో ఆ పది భాగాలు, అలాగే ఒక భాగం రజస్సు కూడా కలిసివుంటుంది. అలాగే, పదకొండు భాగాల్లో తమస్సు కలిసివుంటుంది, ఓ ద్విజుడా.

మిశ్రితం భవతి హ్యద్ధా మహత్తత్త్వం తదా స్మృతమ్ । ఏతదన్యో విశేషశ్చ మన్తధ్యో వినతాసుత ॥ ౩,౪.

ఇలా కలిసినప్పుడు అది మహత్తత్త్వంగా మారుతుంది. అదే అని గుర్తుంచుకోవాలి. ఇదే మరో ప్రత్యేకత, ఓ వినతా కుమారుడా, నిశ్చింతగా విను.

ఏకాంశస్తామసో జ్ఞేయో మహత్తత్త్వే న సంశయః । ఏవం త్రయోదశైర్భాగైర్మిశ్రితం తచ్చ సత్తమ ॥ ౩,౪.

మహత్తత్త్వంలో ఒక భాగం తమస్సు అని తెలుసుకోవాలి, ఇందులో సందేహం లేదు. ఇలా కలిపితే పదమూడు భాగాలు కలిసినట్టు అవుతుంది, ఓ ఉత్తముడా.

ఏవమేతద్విజానీయాన్నాన్యథా తు కథఞ్చన । గరుడ ఉవాచ । చతుర్ముఖాచ్ఛ్రుతం పూర్వం భగవన్సాత్త్వతాం పతే ॥ ౩,౪.

ఇలా మాత్రమే తెలుసుకోవాలి, వేరే విధంగా కాదు. గరుడుడు అన్నాడు: ఓ భగవంతుడా, సాత్త్వతుల నాయకా, ఇదంతా నాలుగు ముఖాలవాడైన బ్రహ్మ నుండి ముందే విన్నాను.

చతుర్భాగాత్సముత్పన్నం మహత్తత్త్వమితి ప్రభో । తత్రైకాంశస్తమః ప్రోక్తః త్రిభాగో రజ ఏవ చ ॥ ౩,౪.

ఓ ప్రభూ, మహత్తత్త్వం నాలుగు భాగాల నుండి ఉద్భవించిందని చెప్పారు. అందులో ఒక భాగం తమస్సు, మూడు భాగాలు రజస్సు అని చెప్పారు.

తదాహుర్బ్రహ్మణో రూపం గుణవైషమ్యనామకమ్ । చతుర్భాగాత్మకం ప్రోక్తం మహత్తత్త్వం శ్రుతం మయా ॥ ౩,౪.

దాన్ని బ్రహ్మ యొక్క రూపం, గుణాల అసమానత అని అంటారు. మహత్తత్త్వం నాలుగు భాగాలుగా ఉంటుందని నేను విన్నాను.

త్రయోదశాంశైః సంభూతమితి ప్రోక్తం త్వయానఘ । తదేతత్సంశయం ఛిన్ధి కృపాలో భక్తవత్సల ॥ ౩,౪.

నీవు మాత్రం పదమూడు భాగాలుగా ఏర్పడిందని అన్నావు, ఓ పాపరహితుడా. దయచేసి, భక్తులకు దయగలవాడవు కాబట్టి, ఈ సందేహాన్ని తీర్చు.

శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । బ్రహ్మోక్తమ్య మయోక్తస్య వివాదో నాస్తి సర్వథా । మూలసత్త్వే మిశ్రితం చ దశభాగేన యద్రజః ॥ ౩,౪.

శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: బ్రహ్మ చెప్పింది, నేను చెప్పింది రెండింటికీ ఏ మాత్రం వ్యత్యాసం లేదు. మూల సత్త్వంలో రజస్సు పది భాగాలుగా కలిసివుంటుంది.

తత్సర్వం చ మిలిత్వైవ త్వేకో భాగస్తు కీర్తితః । మూలే రజసి యచ్చోక్తో రజోభాగః ఖగేశ్వర ॥ ౩,౪.

అవి అన్నీ కలిపి ఒక భాగంగా చెప్పబడతాయి. అలాగే, మూల రజస్సులో రజస్సు భాగం అని చెప్పబడింది, ఓ పక్షిరాజా.

భాగే ద్వితీయే విజ్ఞేయస్తద్రజో నాత్ర సంశయః । మూలే తమసి యచ్చోక్తో రజోభాగస్తథైవ చ ॥ ౩,౪.

రెండవ భాగంలో అది రజస్సు అని తెలుసుకోవాలి, ఇందులో సందేహం లేదు. అలాగే, మూల తమస్సులో రజస్సు భాగం కూడా అలాగే ఉంటుంది.

తృతీయభాగో విజ్ఞేయో నాత్ర కార్యా విచారణా । తథా మూలే చ తమసి హ్యేకో భాగస్తమః స్మృతః ॥ ౩,౪.

మూడవ భాగాన్ని కూడా అలాగే తెలుసుకోవాలి, ఇందులో మరింత విచారణ అవసరం లేదు. అలాగే, మూల తమస్సులో ఒక భాగం తమస్సు అని గుర్తించాలి.

ఏవం త్రిభాగో రజసః ఏకాంశస్తమసః స్మృతః । తదాహుర్బ్రహ్మణో దేహం గుణవైషమ్యనామకమ్ ॥ ౩,౪.

ఇలా మూడు భాగాలు రజస్సు, ఒక భాగం తమస్సు అని గుర్తించాలి. దాన్ని బ్రహ్మ యొక్క శరీరం, గుణాల అసమానత అని అంటారు.

గరుడ ఉవాచ । మహత్తత్త్వస్య చత్వారో భాగాస్తేషు రజస్త్రయః । తమసస్త్వేక ఏవేతి త్వయోక్తం గరుడధ్వజ ॥ ౩,౪.

గరుడుడు అన్నాడు: మహత్తత్త్వానికి నాలుగు భాగాలు ఉంటే, అందులో మూడు రజస్సు, ఒకటి తమస్సు అని నీవు చెప్పావు, ఓ గరుడధ్వజా.

రజోభాగాత్మకో దేహోః బ్రహ్మణః పరమేష్ఠినః । ఇతి ప్రతీయతే బ్రహ్మన్వచనాత్తవ మాధవ ॥ ౩,౪.

బ్రహ్మ, పరమేశ్ఠి యొక్క శరీరం రజస్సు భాగంతో కూడినదిగా భావించబడుతుంది. నీ మాటల వల్ల, బ్రహ్మ మాటల వల్ల కూడా అర్థమవుతుంది, ఓ మాధవా.

శుద్ధసత్త్వాత్మకో దేహో బ్రహ్మణః పరమేష్ఠినః । ఏవం హి శ్రూయతే కృష్ణ సంశయో మేత్ర బాధతే ॥ ౩,౪.

పరమేశ్వరుడు అయిన బ్రహ్మదేవుని శరీరం శుద్ధమైన సత్త్వగుణంతో కూడినదిగా విన్నాను, కృష్ణా! ఈ విషయం నాకు సందేహంగా ఉంది.

తమేవం సంశయం ఛిన్ధి యద్ధి తచ్ఛ్రోతుమర్హతి । శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । త్రిభాగభూతే రజసి తథా ద్వాదశధాపి చ ॥ ౩,౪.

ఈ సందేహాన్ని నివృత్తి చేయు, ఎందుకంటే ఇది వినదగ్గదే. శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: మూడు భాగాలలో రాజోగుణం ఉండగా, అలాగే పన్నెండు విధాలుగా కూడా—

రజసోపేక్షయా సత్త్వం దశాంశాధికమేవ చ । ప్రవిష్టమస్తీతి ఖగ జ్ఞాతవ్యం తచ్ఛణు ద్విజ ॥ ౩,౪.

రాజోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, దానికంటే పదిహేను భాగాలు ఎక్కువగా సత్త్వగుణం ప్రవేశిస్తుంది. ఈ విషయాన్ని తెలుసుకో, పక్షిరాజా! విను, ద్విజుడు.

తమసోపేక్షయా సత్త్వం దశాంశాధికమేవ వై । ప్రవిష్టమస్తీతి ఖగ వక్తవ్యం నాత్ర సంశయః ॥ ౩,౪.

తమోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు కూడా, దానికంటే పదిహేను భాగాలు ఎక్కువగా సత్త్వగుణం ప్రవేశిస్తుంది. ఇది చెప్పాలి, పక్షిరాజా! ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

తమసోపేక్షయా తత్ర తమ ఏకాదశం స్మృతమ్ । ఏకాంశస్తు రజో జ్ఞేయమేవమాహుర్మనీషిణః । ఏవం చ మిలితాన్భాగాన్వక్ష్యే శృణు మహామతే ॥ ౩,౪.

అక్కడ తమోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, తమోగుణం పదకొండు భాగాలుగా భావించబడుతుంది. ఒక భాగం రాజోగుణంగా తెలుసుకోవాలి—ఇలా జ్ఞానులు చెబుతారు. ఇప్పుడు కలిపిన భాగాలను వివరించబోతున్నాను, విను మహామతి!

మహత్తత్త్వసముత్పత్తా ఉపాదానం ఖగేశ్వర । త్రయోదశాంశా విజ్ఞేయా ద్వాదశాశం రజః స్మృతమ్ ॥ ౩,౪.

మహత్తత్త్వం పుట్టినప్పుడు, పక్షిరాజా! దాని మూలకారణం పదమూడు భాగాలుగా తెలుసుకోవాలి. రాజోగుణం పన్నెండు భాగాలుగా గుర్తించబడుతుంది.

ఏకాంశస్తమసో జ్ఞేయస్తత్ర భాగాఞ్ఛృణు ద్విజా । ఆదౌ తు ద్వాదశాంశేషు భాగాన్వక్ష్యామి తచ్ఛృణు ॥ ౩,౪.

ఒక భాగం తమోగుణంగా తెలుసుకోవాలి. ఇప్పుడు వాటి విభాగాలను విను, ద్విజుడు! మొదట, పన్నెండు భాగాల్లో వాటి విభాగాలను వివరించబోతున్నాను, విను.

ఏకాంశస్తమసో జ్ఞేయస్తద్దశాం శాధికం రజః । తచ్ఛతాంశాధికం సత్త్వమేవమాహుర్మనీషిణః ॥ ౩,౪.

ఒక భాగం తమోగుణంగా తెలుసుకోవాలి, దానికి పదిహేను భాగాలు రాజోగుణం, వంద భాగాలు సత్త్వగుణం ఎక్కువగా ఉంటాయని జ్ఞానులు చెబుతారు.

ఏకాంశతమసి హ్యేవం విభాగాఞ్ఛృణు సత్తమ । ఏకాంశస్తు రజో జ్ఞేయస్తమో హ్యేకా దశాధికమ్ ॥ ౩,౪.

ఒక భాగం తమోగుణంలో విభాగాలను విను, ఉత్తముడా! ఒక భాగం రాజోగుణంగా, పదకొండు భాగాలు తమోగుణంగా తెలుసుకోవాలి.

తమోభాగాస్తు విజ్ఞేయాస్తద్దశాంశాధికః స్మృతః । సత్త్వభాగ ఇతి జ్ఞేయో మహత్తత్త్వే ఖగేశ్వర ॥ ౩,౪.

తమోగుణ భాగాలు పదిహేను భాగాలు ఎక్కువగా ఉంటాయని తెలుసుకోవాలి. మహత్తత్త్వంలో సత్త్వగుణ భాగం ఇలాగే గుర్తించాలి, పక్షిరాజా!