గరుడపురాణమ్

సత్త్వం చ మిశ్రితం జ్ఞేయం నాన్యథా పక్షిసత్తమ । రజసః శతభాగానాం మధ్యే తు వినతాసుత ॥ ౩,౪.

సత్త్వగుణం కలిసినదే అని తెలుసుకో, ఓ పక్షిసత్తమా. రజస్సు నూరంత భాగాల్లో, ఓ వినతా కుమారా—

య ఏకో భాగ ఉద్దిష్టస్తావత్పరిమితం తమః । రాశిభూతేపి రజసి మిశ్రితం పరికీర్తితమ్ ॥ ౩,౪.

అందులో ఒక భాగం మాత్రమే తమస్సు పరిమాణంగా చెప్పబడింది. రజోగుణ సమూహంలో కూడా అది కలిసినదిగా చెప్పబడింది.

రజోరాశిస్థితిస్త్వేవం తాత వ్యాప్తం తమోగుణైః । రాశిభూతేపి తమసి సత్త్వం చ వినతాసుత ॥ ౩,౪.

ఇలా, తాత, రజోగుణ సమూహం తమోగుణంతో నిండిపోయి ఉంటుంది. తమోగుణ సమూహంలో కూడా, ఓ వినతా కుమారా, సత్త్వగుణం ఉంటుంది.

తమః సకాశాద్గరుడ దశభాగాధికేన చ । మిశ్రితం భవతీత్యేవం జ్ఞాతవ్యం నాత్ర సంశయః ॥ ౩,౪.

గరుడా, తమస్సు కంటే పదవంతు ఎక్కువ భాగం కలిసినప్పుడు అది కలిసినదిగా తెలుసుకోవాలి. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

తమసో దశభాగానాం మధ్యే తు వినతాసుత । య ఏకో భాగ ఉద్దిష్టస్తావత్పరిమితం రజః ॥ ౩,౪.

వినతా కుమారా, తమస్సులో పదిలో ఒక భాగం మాత్రమే ఉంటే, అదే రాజస్సు పరిమాణంగా భావించాలి.

రాశిభూతేపి తమసి మిశ్రితం భవతి ధ్రువమ్ । తమోరాశిస్థితిస్త్వేవం జ్ఞాతవ్యా పక్షిసత్తమ ॥ ౩,౪.

తమస్సు మొత్తం కలిపినా, అది తప్పక కలిసినదే అవుతుంది. తమస్సు సమూహ స్థితి ఇలానే ఉంటుందని తెలుసుకోవాలి, పక్షిశ్రేష్ఠా.

గరుడ ఉవాచ । రశిభూతేపి రజసి రాశిభూతే తమస్యపి । సత్త్వాంశా హ్యధికాః సంతీత్యేవముక్తం మయానఘ ॥ ౩,౪.

గరుడుడు ఇలా అన్నాడు: రాజస్సు మొత్తం కలిపినా, అలాగే తమస్సు మొత్తం కలిపినా, సత్త్వ భాగాలు ఎక్కువగానే ఉంటాయని నేను చెప్పాను, పాపరహితుడా.

తత్ర మే సంశయో హ్యస్తి శృణు త్వం సాత్త్వతాం పతే । యద్రాశ్యాం యద్రా శిభాగా హ్యధికాః సంతి యావతా ॥ ౩,౪.

ఈ విషయంలో నాకు సందేహం ఉంది, సత్త్వగుణాధిపతీ, విను. ప్రతి సమూహంలో ఎంత మేరకు భాగాలు ఎక్కువగా ఉంటాయో చెప్పు.

తావతా వ్యవహారః స్యాత్క్షీరనీరమివ ప్రభో । శ్రుత్వా స గరుడేనోక్తం భగవాన్పురుషోత్తమః ॥ ౩,౪.

అంతే తేడా ఉంటుంది, ప్రభూ, ఇది పాలలో నీరు కలిపినట్టు. గరుడుడు ఇలా అడిగినదాన్ని విని, భగవంతుడు, పురుషోత్తముడు—

ఉవాచ పర మప్రీత్యా సంస్తువన్ గరుడం హరిః । శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । రజోరాశ్యా తమోరాశ్యా సత్త్వరాశ్యధికా సదా ॥ ౩,౪.

పెద్ద ప్రేమతో గరుడుని స్తుతిస్తూ హరి ఇలా అన్నాడు: శ్రీకృష్ణుడు అన్నాడు— రాజస్సు సమూహంలోను తమస్సు సమూహంలోను సత్త్వ భాగమే ఎప్పుడూ ఎక్కువగా ఉంటుంది.

మిశ్రితం చాపి పక్షీన్ద్ర న సత్తవమితి కీర్త్యతే । రజోరాశిస్తమోరాశిరిత్యేవం విబుధా విదుః ॥ ౩,౪.

పక్షీరాజా, కలిసినప్పుడు దానిని సత్త్వం అని పిలవరు; జ్ఞానులు దానిని రాజస్సు సమూహం లేదా తమస్సు సమూహం అని అంటారు.

విషం తు చరుదుగ్ధస్థం విషమిత్యుచ్యతే యథా । ఏవం మయోక్తా గరుడ గుణానాం నిజసంస్థితిః ॥ ౩,౪.

ఆకర్షణీయమైన పాలలో విషం కలిసినా దానిని విషమే అంటారు. అలాగే, గరుడా, గుణాల స్వభావ స్థితిని నేను వివరించాను.

సామ్యావస్థాం గుణానాం చ శృణ్విదానీం ఖగేశ్వర । రాశీకృతాచ్చ రజసః జన్యం యచ్చ కగేశ్వర ॥ ౩,౪.

ఇప్పుడు, పక్షిరాజా, గుణాల సమత్వ స్థితిని, అలాగే రాజస్సు సమూహం నుండి ఉద్భవించినదాన్ని విను.

మహత్తత్త్వే ప్రవిష్టం చ యద్రజః పరికీర్తితమ్ । ప్రలయే సమనుప్రాప్తే మహత్తత్త్వే స్థితం రజః ॥ ౩,౪.

మహత్తత్త్వంలో ప్రవేశించిన రాజస్సు అని చెప్పబడింది. ప్రళయం వచ్చినప్పుడు రాజస్సు మహత్తత్త్వంలోనే నిలిచి ఉంటుంది.

ద్వాదశాంశేన తు హ్యద్ధా విభక్తం భవతిం ప్రభో । రాశీభూతే హి సత్త్వే తు దశభాగేన మిశ్రితమ్ ॥ ౩,౪.

ప్రభూ, అది పన్నెండు భాగాలుగా విభజించబడుతుంది. సత్త్వం మొత్తం కలిసినప్పుడు, అది పదవంతు భాగంతో కలిసినదిగా ఉంటుంది.

సమ్యక్భవతి పక్షీన్ద్ర తథైకాంశేన చాణ్డజ । తమోరాశ్యా మిశ్రితం చ భవత్యేవ న సంశయః ॥ ౩,౪.

ఇలా, పక్షీరాజా, ఇది సరిగానే జరుగుతుంది. ఒక భాగంతో, అండజుడా, తమస్సు సమూహంలో కలిసినదిగా అవుతుంది—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

అన్యేనైకేన భాగేన రజోరాశ్యా ఖగేశ్వర । మిశ్రితం భవతీత్యేవం జ్ఞాతవ్యం నాన్యథా క్వచిత్ ॥ ౩,౪.

మరొక భాగంతో, పక్షిరాజా, రాజస్సు సమూహంలో కలిసినదిగా అవుతుంది. ఇది తప్ప మరొక విధంగా ఎప్పుడూ ఉండదు అని తెలుసుకో.

గుణత్రయేపి భగవాన్మహత్తత్త్వస్య చాణ్డజ । ఏవం లయస్తు జ్ఞాతవ్యో హృది తత్త్వార్థవోదిభిః ॥ ౩,౪.

అండజుడా, గుణత్రయం మరియు మహత్తత్త్వం రెండింటి లయాన్ని కూడా ఇలానే తెలుసుకోవాలి, హృదయంలో తత్త్వార్ధాన్ని గ్రహించినవారు.

ఏవం గుణత్రయాణాం చ మిశ్రితత్త్వాత్ఖగేశ్వర । గుణసామ్యమితి ప్రాహురేవం జానీహి వై ఖగ ॥ ౩,౪.

పక్షిరాజా, మూడు గుణాలు పరస్పరం కలిసినందువల్ల దానిని గుణ సమత్వం అంటారు. ఇది నీవు తెలుసుకో, పక్షీ.

అన్యథా యే విజానన్తి తే యాన్తి హ్యధరం తమః । గరుడ ఉవాచ । రాశీకృతగుణానాం చ త్రయాణాం పరమేశ్వర ॥ ౩,౪.

ఇలా కాకుండా గ్రహించే వారు అధమమైన అంధకారంలో పడతారు. గరుడుడు అన్నాడు: పరమేశ్వరా, మూడు గుణాలు సమూహంగా ఉన్నప్పుడు—

విశాలానాం పరం బ్రహ్మన్ప్రలయే గుణసామ్యతా । కథం బ్రూహి మహాభాగ ఏతత్తత్త్వం సమాసతః ॥ ౩,౪.

విపులమైన వాటిలో ప్రళయ సమయంలో గుణాల సమత్వం ఎలా జరుగుతుంది, పరబ్రహ్మా? మహాభాగా, ఈ సత్యాన్ని సంక్షిప్తంగా చెప్పు.

శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । రాశీభూతగుణానాం తు త్రయణామపి సత్తమ । తదా విమిశ్రితత్వేన హ్యవస్థానం విదుర్బుధాః ॥ ౩,౪.

శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ ఉత్తముడా, మూడు గుణాలు కలిసినప్పుడు అవి కలిసిపోయిన స్థితిలో ఉంటాయని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.

ఇదానీం గుణవైషమ్యం శృణు సమ్యఙ్మమ ప్రియ । సృష్టికాలే తు సంప్రాప్తే యత్పూర్వం ప్రలయే ఖగ ॥ ౩,౪.

ఇప్పుడు, నా ప్రియమా, ఈ గుణాల అసమానతను నేను వివరంగా చెబుతాను, విను. సృష్టి సమయంలో, ప్రళయంలో ఎలా ఉండేదో అదే జరుగుతుంది, ఓ పక్షిరాజా.

దశభాగైశ్చ సత్త్వే తు మిశ్రితం యద్ర జస్తథా । తమస్యప్యేకభాగేన ప్రవిష్టం యత్తు తద్రజః ॥ ౩,౪.

సత్త్వంలో పది భాగాలు కలిసినట్టు, అలాగే రజస్సులో కూడా కలిసినట్టు ఉంటుంది. తమస్సులో మాత్రం రజస్సు ఒక భాగంగా కలిసిపోతుంది.

రజస్యప్యేకభాగేన ప్రవిష్టం యచ్చ తద్రజః । ఏవం ద్వాదశభాగైశ్చ ప్రవిష్టం సర్వశో రజః ॥ ౩,౪.

రజస్సులో కూడా రజస్సు ఒక భాగంగా కలిసిపోతుంది. ఇలా మొత్తం పన్నెండు భాగాలుగా రజస్సు అన్నింటిలోనూ ఉంటుంది.

సత్త్వస్తైర్దశభాగైశ్చ తథైకేన రజోంశినా । ఏవమేకాదశైర్భాగైస్తమస్థాంశేన వై వ్దిజ ॥ ౩,౪.

సత్త్వంలో ఆ పది భాగాలు, అలాగే ఒక భాగం రజస్సు కూడా కలిసివుంటుంది. అలాగే, పదకొండు భాగాల్లో తమస్సు కలిసివుంటుంది, ఓ ద్విజుడా.

మిశ్రితం భవతి హ్యద్ధా మహత్తత్త్వం తదా స్మృతమ్ । ఏతదన్యో విశేషశ్చ మన్తధ్యో వినతాసుత ॥ ౩,౪.

ఇలా కలిసినప్పుడు అది మహత్తత్త్వంగా మారుతుంది. అదే అని గుర్తుంచుకోవాలి. ఇదే మరో ప్రత్యేకత, ఓ వినతా కుమారుడా, నిశ్చింతగా విను.

ఏకాంశస్తామసో జ్ఞేయో మహత్తత్త్వే న సంశయః । ఏవం త్రయోదశైర్భాగైర్మిశ్రితం తచ్చ సత్తమ ॥ ౩,౪.

మహత్తత్త్వంలో ఒక భాగం తమస్సు అని తెలుసుకోవాలి, ఇందులో సందేహం లేదు. ఇలా కలిపితే పదమూడు భాగాలు కలిసినట్టు అవుతుంది, ఓ ఉత్తముడా.

ఏవమేతద్విజానీయాన్నాన్యథా తు కథఞ్చన । గరుడ ఉవాచ । చతుర్ముఖాచ్ఛ్రుతం పూర్వం భగవన్సాత్త్వతాం పతే ॥ ౩,౪.

ఇలా మాత్రమే తెలుసుకోవాలి, వేరే విధంగా కాదు. గరుడుడు అన్నాడు: ఓ భగవంతుడా, సాత్త్వతుల నాయకా, ఇదంతా నాలుగు ముఖాలవాడైన బ్రహ్మ నుండి ముందే విన్నాను.